केन्द्रीय संस्करण

मुक्तिबन्धु

‘टालाटुली बटुली पुतली त होइन नि नेपाल !’ access_timeमंसिर २२, २०७६

कुनै समय थियो — कर्तृपुरदेख कामरुपसम्म अर्थात् कस्मीरदेखि आसामसम्मको भूभाग नेपाल थियो । कस्मीरलाई खसमीर पनि भनिन्छ । खसआर्यहरुको त मूल थलो जस्तै थियो कस्मीर । हिमाल, पहाड र तराइको विशाल भूक्षेत्र ओगटेको शैव, शाक्त एवम् प्रकतिपूजकहरुको देश थियो नेपाल । वेद पुर...

‘मित्रले मित्रको जमिन हडप्न खोज्नु नै लज्जास्पद !’ access_timeमंसिर ९, २०७६

नेपालका गाउँबस्तीका जनता आपसी संवादमा भन्छन्, ‘शत्रुले त पेल्छ । पेल्नु नै शत्रुताको पहिचान हो । हामीलाई त मित्रले पनि पेल्छ । सबैभन्दा विशेष सम्बन्धको मित्रले सबैभन्दा विशेष पेल्छ । पेलिआएको छ ।’ बुढापाकाहरू भन्छन् “सज्जनहरू सात कदम सँगै हिँडे भने पनि...

‘रुपचन्द्रका टिप्पणी र आजका हाम्रा राजनेताहरु !’ access_timeकात्तिक ३०, २०७६

१) जनविरोधी शासक प्रशासकहरुलाई जनताले सरकारको यथातथ्य ‘थाहा’ पाएको मन पर्दैन । यसैले त्यस्ता शासक प्रशासकहरु विभिन्न उपायबाट ‘थाहा’माथि प्रतिबन्ध लागाइबस्छन् । यो यथार्थ बुझेका रुपचन्द्र बिष्टले राजतन्त्रात्मक पञ्चायतकालमा पनि ‘थाहा आन्दोलन&r...

‘ऋषिमन’ मोदीको नेतृत्वमा विस्तारवाद र प्रभुत्ववादको नग्न प्रदर्शन access_timeकात्तिक २४, २०७६

१) छिमेकी मुलुक भारतको स्वाधीनता, नवनिर्माण र सुरक्षामा हामी नेपालीहरुको उल्लेखनीय योगदान रहिआएको छ । बदलामा भारतले नेपाल र नेपालीमाथि निरन्तर बलमिच्याइँ र लुटमारको व्यवहार गर्दैआएको यथार्थ कसैबाट छिपेको छैन । अब हामी नेपालीको सहनशीलताको पराकाष्टा नाघेको छ । लिप...

‘दाँत केश र नङ् आफ्नो ठाउँमा मात्र सुहाउँछ, ठाउँ छोडेपछि नराम्रो देखिन्छ’ access_timeकात्तिक १९, २०७६

  सामन्ती संस्कार र संस्कृतिमा चलिआएका भाषिक, व्यावहारिक आचारगत शीर्षाशनहरूलाई उल्ट्याएर खुट्टाले दह्रोसँग टेकाउँदै हिँडाउँदै समाजलाई उत्तरोत्तर उज्यालोतिर अघि बढाउन अन्य विभिन्न प्रयत्नका अतिरिक्त हामीले हाम्रा बालबालिकामाथि पनि विशेष ध्यान दिनैपर्छ । बालबालिकाहर...

त्यो बेलाको काठमाडौं : मुत्र विसर्जन गर्नेहरुको लर्को र कवि प्यासीको क्रोध’ access_timeकात्तिक १७, २०७६

संस्मरण पुराना घरका बलेँसीमा खुला नाली, नयाँ घरका छाप्रामा कोपरावाल चर्पी र बाटो कुइनेटोमा उष्णोदक सिन्चन कुनै समयको काठमाडौमा सामान्य नै थियो । त्यसै सामान्यको विभिन्न सम्झनामध्ये एउटा सम्झना यस्तो पनि छ ।  मैले नीरविक्रम प्यासी देखेको थिएँ । पढेको थिएँ ।...

शेख अफ्ताव आलमका बारेमा सुन्दा access_timeकात्तिक १०, २०७६

जनमानसमा आततायीका रुपमा चित्रित आलम एउटा लहरा हुन् । अन्य अनेककन हत्या, बलात्कार अन्याय, अत्याचार र भ्रष्टाचारका लहराजस्तै आलम पनि प्रवृत्तिगत रुपमै एउटा लहरा हुन् । जसमा आततायी  किसिमका भयङ्कर क्रियाकलापहरु फल्छन् । फलेकाछन् । अहिले हाम्रो मुलुकमा हत्या, बलात्कार ...

विभेदकारी भाषाका सौखीन बिचरा प्रधानमन्त्री access_timeकात्तिक १, २०७६

हामी एकादेशमा छौं, कथा पनि एकादेशबाटै सुरु गरौं । एकादेशमा एकजना प्रधानमन्त्री थिए । उनी आशुकवि पनि थिए । अंग्रेजी पररर बोल्थे । यति भएपछि उनलाई लाग्थ्यो म त सुपर । भाषा संस्कृति राजनीति अर्थनीति आदि इत्यादि सबैको ज्ञाता । भयङ्कर ठुलो मान्छे । अरु सबै सबै साना ।...

पुरेतहरुको सत्तामा अतिथि–सत्कार ! access_timeअसोज २८, २०७६

पुरेतहरु अतिथिबारे सुन्दर प्रवचन दिन सक्छन् । ‘अतिथिदेवो भव’ भनाइमाथि सटीक व्याख्यान दिन सक्छन् । आफू अतिथि बन्न पनि सजिलै सक्छन् । तर पनि आफूकहाँ कुनै चर्चित व्यक्ति अतिथि बनेर आइपुग्यो भने पुरेतहरु भयङ्कर अलमलमा पर्छन् । यो अलमल चानचुने हुने गर्दैन । यसलाई ...

फिरौतीका विविध रुपहरुबीच डेङ्गीपरिक्रमा access_timeअसोज ९, २०७६

(१) गायकहरु गाउँछन् । नर्तकहरु नाच्छन् । मानिसहरु जहाँसुकैका जोसुकै हुन् आफूले जे जानेको छ त्यही गर्छन् । अहिले नेपालका सत्तासीन उच्च पदस्थहरु जो छन् ती आफू सत्तामा नभएर तिनका बाउ अथवा दाजु सत्तामा भएका भए तिनका भाइछोराहरु अर्थात् यिनीहरुचाहिँ के गर्दा हुन् ? घरमा जो...

गणतन्त्रका राजाहरू access_timeभदौ २९, २०७६

एक समय थियो, राजामहाराजाहरू लीला गर्थे । जनताका रगत पसिनामा मोज गर्थे । आत्मआलोचना र सकारात्मक रूपान्तरण राजाका धर्मसंहितामा थिएन ।  राजाको आलोचना गर्ने र सुधारको सल्लाह दिने अधिकार जनतालाई थिएन । परिवर्तनका लागि जनताले युगान्तको विस्फोट कुर्नुपथ्र्यो । निराश ज...

नेपाली जनमनका कुरा : हामीहरुले त राजा बन भनेका थिएनौँ ! access_timeभदौ १९, २०७६

“सामन्तका विरोधमा सामन्तहरु अर्थात् सामन्तहरुका विरोधमा सामन्त ! यसको अर्थ के हो भाइ ?” एक जना प्राध्यापकले सोध्नुभयो । “इतिहासका कुनै कालखण्डको कुरा होला !” मैले भनेँ । “ठ्याक्कै वर्तमानको कुरा हो !” प्राध्यापकले हाँस्दै भन्...

‘चोरका खुट्टा काट्’ भन्दा खुट्टा लुकाउने को ? access_timeसाउन २४, २०७६

मलाई लाग्छ उल्लिखित उखानले कुनै समयको अनुसन्धान विधिको प्रतिनिधित्व गर्छ । यसको उपादेयता आजको समाजमा बाँकी छ कि छैन त्यो छुट्टै अध्ययनको विषय हो । जहाँसम्म समाचारको कुरा छ । हिजोआज कतिले समाचार पढ्नै छाडेका छन् । समाचार अपराध कथाको व्याख्यानमाला जस्तो लाग्न थालेको ...

जनपक्षीयताबाट धनपक्षीयतामा बसाइँ सरेका नयाँ ‘राजनेता’हरु access_timeसाउन १४, २०७६

यो हिन्दीभाषीहरुमा प्रचलित एउटा उखान हो— ‘जितना बडा पापी उतना बडा सन्त’ । यस उखानका सटीक दृष्टान्तहरु सन्तपरम्परामा भेटिन्छन् पनि । खोजीपस्दा यसका धार्मिक मनोवैज्ञानिक आधार पनि भेटिन सक्छन् । सन्त बन्न पहिले पापी बन्नैपर्छ भन्ने आप्तवचन अथवा सिद्धान्तसूत्रह...

शीतल निवासको नाचगान र नीरोको बाँसुरी access_timeसाउन १, २०७६

केही वर्षअगाडिको कुरा हो । हाम्रो उत्तरी छिमेकी मुलुक चीनमा जनताका दुःखमा सम्वेदनशील हुन नसके बापत एक जना प्रभावशाली मन्त्रीको जागीर खुस्केको समाचार प्रकाशमा आएको थियो । मैले समाचारमा प्रकाशित तिथिमिति र सम्बन्धित मन्त्रीको नाम नोटबुकमा टिपेको पनि थिएँ । अहिले मेरो ...

सिधा जनताका सोझा कविता: धमिरा, टिपर, पानीट्याङ्की र डोजर access_timeअसार ३०, २०७६

धमिराहरु विकासका सपना देख्छन् धमिराहरु सिंहदरबारमा गोलो बनाउँछन् विभिन्न दरबारमा गोलो बनाउँछन् धमिराहरु गोलोमा बसेरै स्वादिष्ट समाजवादका भोज खान्छन्  धमिराहरु समाजवादी छन् ।   चिल्ला पोटिला र टलकदार धमिराहरु बज्रदन्ते छन् । जतिसुकै ...

अरिमट्ठ गलगाँड र अजिङ्ंगरको आड ! access_timeअसार २८, २०७६

मैले गतहप्ता केही लेखिनँ । “किन ?” एक जना वयोवृद्ध लेखक साथीले जिज्ञासा राख्नुभयो । मैले नबोल्दै वहाँले नै भन्नुभयो, “लेखेर काम पनि छैन । गतिछाडाहरु जो छन् प्रथमतः ती पढ्दैनन् । कथंकदाचित् पढेछन् भनेपनि सुध्रँदैनन् । अनि लेख्ने पनि के ? विकृतिको असम...

सिधा जनताका सोझा कविता access_timeअसार २८, २०७६

  (१) धमिराहरु विकासका सपना देख्छन् धमिराहरु सिंहदरबारमा गोलो बनाउँछन् विभिन्न दरबारमा गोलो बनाउँछन् धमिराहरु गोलोमा बसेरै स्वादिष्ट समाजबादको भोज खान्छन्  धमिराहरु समाजवादी छन् ।   चिल्ला पोटिला र टलकदार धमिराहरु बज्रदन्ते छन्...

कहाँ कहाँ छ सामन्तवाद ? access_timeअसार १४, २०७६

गएको शुक्रबार । अपराह्णको समय थियो । म घलेगाउँ पुगेको थिएँ । लच्छू काकासँग हल्का जानपहिचान थियो । उहाँका घरतिर लागेँ ।  म पुग्दा लच्छू काका गाईलाई घाँस दिँदै हुनुहुन्थ्यो । ९० कटेका उहाँलाई धेरैले हजुरबा भन्छन् । म काका भन्छु । अभिवादनपछि “काकाको स्व...

दम्भका विरुद्ध प्रकाशस्तम्भ बनेका जनता ! access_timeअसार ७, २०७६

ओली नेतृत्वको सरकारले यस पटक हठधर्मिता देखाएन । आफूलाई सँच्याउन अघिस¥यो । राम्रो भयो । नेपाली जनजीवनमा प्रचलित एउटा भनाइ छ— ‘विनम्रताले आयु बढ्छ  ! दम्भले घट्छ !!’ दम्भ जनतालाई मन पर्दैन । मेरो छिमेकमा एक जना ९२ वर्षीय वरिष्ठ किसान हुन...

Page 1 of 3