केन्द्रीय संस्करण

धर्म-संस्कृति/रितिथिति

शास्त्रीय मान्यताअनुसार आइतबारको खण्डग्रास सूर्यग्रहणमा के गर्ने के नगर्ने ? access_timeअसार ६, २०७७

आषाढ कृष्ण औँसीका दिन भाेलि आइतबार खण्डग्रास (आधा सूर्य ढाक्ने) सूर्यग्रहण लाग्दैछ ।     नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक समितिका अनुसार ग्रहणले बिहान १०ः५० बजे स्पर्श गर्नेछ । मध्याह्न १२ः३८ बजे मध्य र अपराह्न २ः२३ बजे ग्रहणले मोक्ष प्राप्त गर्ने समितिका अध्यक्ष प्रा ड...

स्कन्द पुराण मानस खण्डमा नेपाल र महाकाली नदी access_timeजेठ २२, २०७७

पौराणिकहरु भन्छन्, “लिम्पियाधुरालाई पुराणहरुमा आदि कैलास भनिएको छ । यो देवाधिदेव महादेव र महादेवी पार्वतीको दिव्य क्रीडास्थल हो । शिवशक्तिको परम प्रिय पशुपति क्षेत्र, श्लेष्मान्तक बन र पावनताको धुरी मानसरोवर क्षेत्रबीच यातायात क्रममा शिवपार्वती यसै आदिकैलाशमा वि...

पापको बाउ को ? access_timeजेठ १४, २०७७

चन्द्र शेखर अधिकारी वर्षौंसम्म काशी बसेर पढे । व्याकरण, न्याय, बेदान्त, धर्मशास्त्र आदिको पढाइ सकियो । गुरुहरुबीच उनको प्रतिभा र परिश्रमको प्रायः चर्चा नै हुन्थ्यो । शिष्ट, शालीन र विनम्र थिए । पढाइका आधारमा गुरुहरुबाट उनले ‘पण्डित’ पदवी पनि पाए । काशीमा अ...

इन्द्रासन पाउँदा पनि शासनको मातले बुद्धि–विवेक हराएका राजा नहुष access_timeजेठ ११, २०७७

सत्तालिप्साका कारण बुद्धि बिग्रेर कुनै एक समय देवराज इन्द्रले एक विद्वान् व्रह्मनिष्ठ व्यक्तित्वको हत्या गरे । उनको यो दुष्कर्मको संसारले निन्दा गर्‍यो । इन्द्र स्वयम् पनि लज्जित भए । गम्भीर आत्मसमीक्षा गरे । त्यस युगमा इज्जतदारका लागि जनस्तरबाट गरिने निन्दा र भत्सर्ना पनि मृत्युदण्...

महाभारतमा कृष्णको कुटिल नीति access_timeजेठ १०, २०७७

-सञ्जय न्यौपाने महाभारत मेरो सर्वप्रिय ग्रन्थ हो । पहिले पनि पटक पटक पढेँ तर अघिल्लो पटक शैशवकालमै पढेकाले त्यति चिन्तन मनन गर्न सकिनँ । अहिले पुन पढ्दैछु । अनेक पात्र, परिवेश र घटनाले जेलिएको महाभारत मानव इतिहासकै सबैभन्दा अद्भुत कहानी हो भन्दा अत्युक्ति नहोला । पढ्...

बुद्धको जीवनमा दरबार र बुद्धत्वको बीचको कठोर साधनाले भरिएका खण्ड access_timeबैशाख २५, २०७७

  बुद्धधर्ममा रुचि राख्नेलाई गौतम बुद्धको जीवनी थोरबहुत थाहा हुन्छ । मुख्यतः उनी दरबारमा बसेका बेला र बुद्धत्व प्राप्तिपछिको जीवनचरित्रको ज्ञान हुन्छ । तर उनको गृहत्याग र बुद्धत्वको बीचको खण्डमा भएका विविध घटनाहरू थोरैले मात्र विस्तृतमा अध्ययन गरेका हुन्छन् । वास्...

वाचनशिरोमणि एक वहुआयामिक व्यक्तित्व access_timeबैशाख २३, २०७७

वाचनशिरोमणि धार्मिक सहिद आदरणीय गुरु पण्डित नारायणप्रसाद पोखरेलले सहादत प्राप्त गर्नुभएको आजको दिन, वास्तवमा नेपाली आध्यात्मिक तथा सामाजिक सम्वृद्धिका द्योतकको पाञ्चभौतिक शरीरको अवसान गराइएको दिन, वि.सं. २०६२ वैशाख २३ गते, थाहै नपाइ १५ वर्ष व्यतित भएछ । भौतिक देहक...

वैदिक विवाह गर्नेका लागि यस वर्ष १८ मात्र मुहूर्त access_timeबैशाख २१, २०७७

वैदिक विधिअनुसार विवाह गर्न चाहनेका लागि विसं २०७७ मा जम्मा १८ वटा मात्र लग्न निस्किएको नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक समितिले जनाएको छ । वर्षको पहिलो महिना वैशाखमा सबैभन्दा बढी अर्थात् सातवटा लग्न निस्किएको समितिका अध्यक्ष प्रा डा रामचन्द्र गौतमले राससलाई जानकारी दिए । वैशाखको...

मातातीर्थ औँसी : मातृभक्तिको अपूर्व पर्व access_timeबैशाख ११, २०७७

वैशाख महिनाको कृष्ण पक्षको औँसी तिथि आमाको श्रद्धा, सम्झना र सम्मानको पावन दिन हो । जसलाई आमा दिवस, जननी सम्मान पर्व, आमाको मुख हेर्ने दिन भनेर पनि पुकारिन्छ । आम सनातनी यो दिन काठमाडौँस्थित चन्द्रागिरि नगरपालिकको दक्षिणतर्फ पहाडको फेदीमा गएर स्वर्गीय आमाको सम्झनामा तर्प...

कोरोना कहर केलाउँदा  : यसकारण उत्कृष्ट छ पूर्वीय दर्शन र जीवन पद्धति access_timeचैत १९, २०७६

भाइरस एक सुषुप्त अवस्थामा रहने विषाणु हो, यसले जीवित कोशिकामा वंशवृद्धि गर्दछ, अति सुक्ष्म अवस्थामा जीवित प्राणीमा प्रवेश गरी कोशिकालाई असर पु-याउँदछ अनि अस्वस्थ बनाउने कार्य गर्दछ भन्ने कुरा अहिलेको विज्ञानले प्रमाणित गरेको छ । भाइरस पनि भिन्न भिन्न प्रकृतिका हुन्छन् त्यसै...

कोरोना भाइरसको रोकथाममा पूर्वीय संस्कार access_timeचैत १५, २०७६

-गेहनाथ गौतम अहिले विश्व कारोनाको कहरसँग लड्दैछ । हाम्रो दैनिकी, व्यवहार र अभ्यासमा परिवर्तन ल्याउन खोजिँदैछ । भारसको जैविक आक्रमणबाट बच्ने र मानव सभ्यतालाई जोगाइराख्न विश्व नै एकजुट भएर प्रतिरक्षा गर्नुपर्ने अवस्था आएको छ ।   मानव जातिको बढ्दो प्रगतिसँगै प्रकृ...

संसारको सृष्टि ईश्वरले गरेका होइनन्, गौतम बुद्धका ८ तर्क access_timeचैत १४, २०७६

  संसारको सृष्टि कसले गर्‍यो ? यो एकदम साधारण प्रश्न हो। ईश्वरले संसारको सृष्टि गरे भन्ने उत्तर पनि उत्तिकै साधारण हुनआउँछ। ब्राह्मण धर्ममा ईश्वरलाई विभिन्न नाम दिइएको छ- प्रजापति, ईश्वर, ब्रह्म वा परमब्रह्म। यी ईश्वर को हुन् र कसरी अस्थित्वमा आए भन्ने प्रश्नको कु...

नमस्कारको चमत्कार ! access_timeचैत १, २०७६

विश्वकै प्राचीनतम् संस्कृति हो, नमस्ते संस्कृति । विश्व साहित्यको सर्वाधिक प्राचीन ग्रन्थ ऋग्वेदमै उल्लेख भएको भेटिन्छ यसको । ऋग्वेदीय ऋषिहरूले सर्वप्रथम देवगणमा प्रयोग गर्न लगाएका थिए यसलाई ‘नमो गणेभ्यो गणपतिभ्यश्च वो नमोनमः’ भन्दै ।  ऋग्वेदको दर्जनौँं स्थान...

सम्यक सङ्कल्प : अष्टाङ्ग मार्गअन्तर्गत बुद्धले दिएको सफलताको दोश्रो सूत्र access_timeफागुन २३, २०७६

  हामी बुद्धले प्रतिपादन गरेको अष्टाङ्ग मार्गमा छलफल गर्दैछौँ । अष्टाङ्ग मार्ग वा आठ अङ्गको मार्गको पहिलो अङ्ग सम्यक दृष्टि (राइट भिजन) हो भने दोस्रो अङ्ग हो— सम्यक सङ्कल्प । सम्यक दृष्टिका सम्बन्धमा त अघिल्लो लेखमा छलफल भइसकेको छ । त्यसमा हामीले कसरी सही दूरदृष्ट...

महाशिवरात्रिमा ११७ वर्षपछि शनि र शुक्रको दुर्लभ योग access_timeफागुन ९, २०७६

एजेन्सी : आज शिवरात्रि हो । आजको दिन ११७ वर्षपछि शनि र शुक्रको दुर्लभ योग बनिरहेको छ । भारतका ज्योतिषाचार्य पं, मनिष शर्माका अनुसार शिवरात्रिमा शनि आफ्नो घरराशि मकरमा र शुक्र आफ्नो उच्च राशि मीनमा रहेको छ ।  यो दुईवटै ठूला राशि शिवरात्रिमा यस्तो स्थितीमा रहनु ...

किन मनाइन्छ महाशिवरात्रि ? (साइतसहित) access_timeफागुन ९, २०७६

महाशिवरात्रि हिन्दू धर्मका प्रमुख पर्वहरुमध्येको एक हो । शिवका उपासकहरु हरेक वर्ष आफ्ना आराध्य देव शिवको विशेष आराधना गर्नको लागि यसै दिनको प्रतीक्षा गर्ने गर्छन् । हिन्दू पञ्चाङका अनुसार फागुन महिनाको कृष्ण पक्ष चतुर्थीका दिन पर्ने शिवरात्रीका दिन शिवालयहरुमा शिवलिंगमा जल,...

अष्टाङ्ग मार्ग : बुद्धले दिएको सफलताको सूत्र access_timeफागुन ३, २०७६

बुद्धले दिएको दुःखमुक्तिका आठ सूत्रमध्ये पहिलो सूत्र हो — सम्यक दृष्टि अर्थात ठीक हेराइ । दृष्टि भन्ने कुरा यति महत्त्वपूर्ण छ कि हाम्रा सोचाइ, विचार, कार्यहरू दृष्टिले नै निर्धारण गर्छ । भनिन्छ पनि, ‘जस्तो दृष्टि त्यस्तै सृष्टि ।’ हो पनि, किन भने— ...

नेपाली र नेवारी भाषामा फरक स्वस्थानी access_timeमाघ २६, २०७६

पौष शुक्ल पूर्णिमादेखि माघ शुक्ल पूर्णिमा एक महिनासम्म घरघरमा वाचन गरिने श्री स्वस्थानीको कथा वाचन तथा साँखुको सालीनदीमा लागेको मेला समापन हुँदैछ । प्राचीन कालदेखिका मूल्य, मान्यता, आस्था र विश्वास रहेको श्रीस्वस्थानी देवीको महिला तथा पुरुषहरुले काठमाडौँको साँखुमा रहे...

वाणको शय्यामा हुँदा भीष्म पितामहले बताएका धर्म, अर्थ, काम र मोक्ष प्राप्त गर्ने १० तरिका access_timeमाघ २४, २०७६

महाभारतको अनुशासन पर्व अनुसार भीष्म पितामह जब बाणको शय्यामा सुतेका थिए तब उनलाई भेट्न पाँच पाण्डव पुगेका थिए । त्यतिबेला धर्मराज युधिष्ठिरले भीष्म पितामहसँग ब्रह्मर्षि र देवर्षिका सामू धर्मको विषयमा थुप्रै प्रश्न सोधे । तत्वज्ञानी र धर्मका जानकारी भीष्मले वर्णाश्रम र राग&nda...

किसिम किसिमका मित्रता access_timeमाघ २२, २०७६

मित्रताको महत्वबारे वैदिक साहित्यमा यत्र तत्र उल्लेख भएको पाइन्छ । हाम्रा ऋषिमुनिहरु विश्ववन्धुत्वको भाव राख्थे । र पनि मित्रताका सम्बन्धमा सम्वेदनशील थिए । “हामी आपसमा मिलेर हिँडौं, मिलेर बोलौं । सङ्गच्छध्वम्, सम्वदध्वम्, ऋग्वेद (१०। १९१।२)।” “हामी आपसमा मि...

सत्तासीनहरुलाई त प्रशंसाले पथभ्रष्ट पार्छ access_timeमाघ २०, २०७६

बुढापाकाहरु भन्छन् ‘ससाना बालबालिकालाई पढाउँदा हुर्काउँदा समय समयमा हौसला दिनुपर्छ । प्रशंसा गर्नुपर्छ । बालिबालिकाका लागि पथप्रदर्शनका साथै सफलताका क्षणमा प्रशंसा पनि एउटा आवश्यकता हो । कार्यक्षेत्रमा लागिसकेका पाकाहरुकालागि प्रशंसा त्यस तहको आवश्यकता होइन । अझ स...

अमेरिकामा ‘मिथिला र सीता’को प्रचारमा व्यस्त काजल access_timeमाघ २०, २०७६

जनकपुर । काजल कर्ण लामो समयदेखि अमेरिका बस्दै आएकी छन् । पछिल्लो समय आधुनिक र सुविधा सम्पन्न सहरमा बसेपनि उनलाई आफु जन्मे, हुर्केको र सिकेको सभ्यता छोड्न पटक्कै मन छैन ।  त्यसैले त उनी मिथिलाको संस्कृति, सभ्यता र परम्पराबारे सात समुन्द्र पारी पुगेर पनि पछ्याइरहेकी...

अष्टांग मार्ग : बुद्धले दिएको सफलताको सूत्र access_timeमाघ २०, २०७६

धेरै मानिसहरू सफलताको लागि अनेकौं मोटिभेशनल साहित्य अनि लीडरशिप र व्यवस्थापनका पुस्तकहरू पढ्छन्, खासगरी पश्चिमी लेखकका । थोरैले मात्र ख्याल गरेका होलान् कि गौतम बुद्धले २६०० वर्षअघि दिएका उपदेश सांसारिक सफलताको लागि पनि उत्तिकै प्रभावकारी छन् । मानिसहरू अचम्ममा पर्न...

सरस्वती पूजाको उत्तम योग access_timeमाघ १६, २०७६

सुरेश रिजाल   यस वर्ष तीनवटा शुभ योगमा सरस्वती पूजा हुँदैछ । काठमाडौँ । वसन्त पञ्चमी माता सरस्वतीको विशेष उपासना गर्ने महत्त्वपूर्ण पर्व हो । माघ शुक्लपक्षको पञ्चमी तिथिमा पर्ने उक्त पर्व विशेषगरी विद्याकी देवीका रूपमा पुजिने सरस्वतीको साधना गर्नका लागि अति न...

देवी सरस्वती र कालीदाससँग जोडिएको प्रसंगः एक महिलाले तोडेकी थिइन् कालीदासको ज्ञानको घमण्ड access_timeमाघ १६, २०७६

आज अर्थात् माघ १६ वसन्त पञ्चमी हो । यो तिथीमा विद्याकी देवीको विशेष पूजा अर्चना गरिन्छ । धार्मिक मान्यता अनुसार देवी सरस्वतीको कृपाका कारण हामीले विद्या पाउँछौं र यसैको उपयोग गरेर हामीले हरेक काममा सफलता र सुख सुविधा प्राप्त गर्छौं । देवी सरस्वतीको भक्तमा कालीदासको ना...

Page 1 of 4