काठमाडौँ । बुढ्यौलीलाई रोक्नु वा यसको क्रम सुस्त पार्नु वैज्ञानिकहरूको लागि सधैँ ठुलो प्रश्नको रूपमा रहँदै आएको छ । सामान्यतया आफ्नो उमेर हामी वर्षहरूमा मापन गर्छाैं, जसलाई कालक्रमिक उमेर भनिन्छ । यद्यपि, वैज्ञानिकहरूले फरक उमेर, जैविक उमेर अर्थात् शरीरको वास्तविक अवस्थाको बारेमा पनि कुरा गर्छन् । 

कहिलेकाहीँ एकै उमेरका दुई व्यक्तिमध्ये एकको शरीर स्वस्थ र जवान देखिन्छ भने अर्कोको शरीरमा बुढ्यौलीको सङ्केत देखिन्छ । हालै प्रकाशित एक अध्ययनले यस विषयमा रोचक अन्तर्दृष्टि प्रदान गरेको छ । अनुसन्धानकर्ताका अनुसार, दुई वर्षसम्म दैनिक मल्टिभिटामिन लिँदा शरीरको जैविक बुढ्यौली अलि ढिलो हुन सक्छ । प्रभाव महत्त्वपूर्ण नभए पनि यसले पोषणले बुढ्यौली प्रक्रियालाई प्रभाव पार्न सक्छ भन्ने बताउँछ । यो बुझ्नको लागि थप अनुसन्धान आवश्यक भएको वैज्ञानिकहरू भन्छन् ।

जैविक उमेर भनेको के हो ?

जैविक उमेरले शरीर आन्तरिक रूपमा कति स्वस्थ छ र कति चाँडो बुढ्यौली भइरहेको छ भनेर सङ्केत गर्दछ । वैज्ञानिकहरूले यसलाई मापन गर्न डीएनए मेथिलेसन जस्ता सूचकहरू प्रयोग गर्छन् ।

समयसँगै, डीएनएमा साना परिवर्तनहरू हुन्छन् । यसलाई एपिजेनेटिक परिवर्तन भनिन्छ । यी परिवर्तनहरूले शरीरका कोषहरू कति चाँडो बुढो भइरहेको छ भनेर सङ्केत गर्दछ । यो प्रक्रियालाई ढिलो गर्नाले उमेरसँग सम्बन्धित रोगहरूको जोखिम कम हुन सक्छ ।

कसरी गरिएको थियो अध्ययन ?

यो अध्ययन अमेरिकामा गरिएको थियो । यसमा ९५८ स्वस्थ वृद्ध सहभागीहरूलाई समावेश गरिएको थियो, जसको औसत उमेर लगभग ७० वर्ष थियो । अनुसन्धानकर्ताहरूले सहभागीहरूलाई चार समूहमा विभाजन गरेका थिए । एउटा समूहले दैनिक मल्टिभिटामिन र कोको एक्सट्र्याक्ट मात्रै दिइएको थियो । दोस्रो समूहलाई भने कोको एक्सट्र्याक्ट मात्र दिइएको थियो । तेस्रो समूहले मल्टिभिटामिन मात्र दिइयो भने चौथोलाई प्लेसिबो दिइयो । दुई वर्षको अध्ययनको क्रममा, सहभागीहरूबाट रगतको नमूना लिइयो र तिनीहरूको डीएनएमा परिवर्तनहरू मापन गरियो ।

के आयो नतिजा ?

दैनिक मल्टिभिटामिन लिने समूहका सहभागीमा जैविक बुढ्यौलीको दर अलि ढिलो देखिएको अनुसन्धानकर्ताहरूले पत्ता लगाए । अध्ययनमा प्रयोग गरिएका पाँच एपिजेनेटिक घडीहरू मध्ये दुईमा यो प्रभाव अवलोकन गरिएको थियो । समग्रमा, नतिजाहरूले दुई वर्षमा जैविक उमेर लगभग चार महिनाले घटेको देखाएको छ । यद्यपि परिवर्तन निकै सानो छ । यसले पोषणले बुढ्यौली प्रक्रियालाई प्रभाव पार्न सक्ने देखाएको छ ।

जैविक उमेर सुरुमा छिटो बढेको व्यक्तिहरूमा मल्टिभिटामिनले अलि बढी प्रभाव पारेको अध्ययनमा पाइयो । पहिले नै अवस्थित पोषणको कमीको कारण यस्तो हुन सक्ने वैज्ञानिकहरू विश्वास गर्छन् ।

के मल्टिभिटामिनको प्रयोग आवश्यक छ ?

अध्ययनले सबैले दैनिक मल्टिभिटामिन लिनुपर्छ भन्ने सुझाव दिँदैन भनेर अनुसन्धानकर्ताहरूले स्पष्ट रूपमा भनेका छन् । केही वैज्ञानिकहरूको मान्यता थियो कि

–मल्टिभिटामिनको प्रभाव धेरै कम हुन्छ ।

– यसले दीर्घायु निम्त्याउँछ भन्ने छैन ।

– स्वस्थ जीवनशैली बढी महत्त्वपूर्ण छ ।

स्वस्थ बुढ्यौलीको लागि बढी जरुरी छन् यी कुरा?

– सन्तुलित र पौष्टिक आहार

– प्रशस्त फलफूल र तरकारीहरू खाने

– नियमित व्यायाम

– पर्याप्त निद्रा

– तनाव व्यवस्थापन

यदि तपाईंको जीवनशैली खराब छ भने, मल्टिभिटामिनको सेवन खासै उपयोगी हुनेछैन । दैनिक मल्टिभिटामिनको सेवनले जैविक बुढ्यौलीलाई थोरै ढिलो गर्न सकिन्छ, तर यसको प्रभावकारिता सीमित भएको अनि यसको स्वास्थ्य लाभहरू अझै पूर्ण रूपमा स्पष्ट नभएको यो नयाँ अध्ययनले भन्छ ।

सबैभन्दा राम्रो तरिका त प्राकृतिक र सन्तुलित आहार, नियमित व्यायाम र स्वस्थ जीवनशैली नै हो । सप्लिमेन्टहरूले कहिलेकाहीँ मद्दत गर्न सक्छन्, तर यसले स्वस्थ जीवनलाई प्रतिस्थापन गर्न सक्दैनन् ।

(अस्वीकरणः सल्लाह सहितको यो सामग्रीले सामान्य जानकारीका लागि अनलाइन स्रोतबाट तयार पारिएको हो । यो कुनै पनि हिसाबले योग्य चिकित्सा रायको विकल्प होइन । थप जानकारीको लागि सधैँ विशेषज्ञ वा आफ्नो डाक्टरसँग परामर्श गर्नुहोस् ।)