बेइजिङ । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङबिच बेइजिङमा हुन लागेको उच्चस्तरीय भेटघाटको ठीक अगाडि इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अरगाचीले बुधबार बेइजिङमा चीनका शीर्ष कूटनीतिज्ञसँग भेटवार्ता गरेका छन्।

यस भेटले इरान र चीनबिचको मजबुत सम्बन्धलाई फेरि एकदा उजागर गरेको छ। चीनको सरकारी समाचार एजेन्सी सिन्ह्वाका अनुसार अमेरिका–इजरायल र इरानबिचको युद्धपछि इरानी विदेशमन्त्रीको यो पहिलो चीन भ्रमण हो।
उक्त युद्धका कारण विश्व इतिहासमै सबैभन्दा खराब तेल आपूर्ति संकट सिर्जना भएको छ भने विश्वकै ठूलो कच्चा तेल आयातकर्ता देश चीनको ऊर्जा सुरक्षामा समेत गम्भीर धक्का लागेको छ । यसै हप्ताको सुरुमा अमेरिकी अर्थमन्त्री स्कट बेसेन्टले अन्तर्राष्ट्रिय ढुवानीका लागि स्ट्रेट अफ होर्मुज खुला गर्न चीनले इरानमाथि आफ्नो कूटनीतिक दबाब बढाउनुपर्ने आग्रह गरेका थिए ।

बेसेन्टका अनुसार आगामी मे १४ र १५ मा बेइजिङमा हुने ट्रम्प र सीबिचको वार्तामा इरानको विषयमा गहन छलफल हुनेछ । तर, उनले गत अक्टोबरमा भएको व्यापार सम्झौतापछि अमेरिका र चीनको स्थिर सम्बन्धलाई सही ट्र्याकमा राखिराख्न दुवै देश प्रतिबद्ध रहेको कुरामा जोड दिए ।

उनले चीनलाई स्ट्रेट अफ होर्मुज खुला गर्ने अन्तर्राष्ट्रिय अभियानमा अमेरिकासँग हातेमालो गर्न आग्रह गरे पनि बेइजिङले कस्तो कदम चाल्नुपर्छ भन्नेबारे स्पष्ट खुलाएनन्। साथै, हर्मुजमा व्यापारिक जहाजहरूको सुरक्षाका लागि संयुक्त राष्ट्रसंघमा ल्याइने प्रस्तावहरूमा चीन र रुसले अवरोध सिर्जना गर्न बन्द गर्नुपर्ने उनको भनाइ थियो।

केही दिनअघि मात्रै स्ट्रेट अफ होर्मुजमा आफ्नो नियन्त्रण कायम गर्न अमेरिका र इरानले एकअर्कामाथि नयाँ आक्रमणहरू सुरु गरेका थिए, जसले पहिले नै कमजोर बनेको युद्धविरामलाई थप संकटमा पारेको थियो । त्यसलगत्तै राष्ट्रपति ट्रम्पले अमेरिकी नौसेनाले जलडमरूबाट जहाजहरू पार गराउन मद्दत गर्ने घोषणा गरेका थिए।

तर, इरानसँगको बृहत् सम्झौताका लागि ‘ठुलो प्रगति’ भएको भन्दै ट्रम्पले मंगलबार दिएको अभिव्यक्तिपछि उक्त सैन्य अभियानलाई तत्कालका लागि रोकिएको छ । ट्रम्पको यस नयाँ भनाइबारे तेहरानबाट भने अहिलेसम्म कुनै आधिकारिक प्रतिक्रिया आएको छैन। इरानी विदेशमन्त्रीले सोमबार मात्रै अमेरिका र इरानबिचको तनाव सैन्य बलबाट समाधान हुन नसक्ने बताएका थिए।

विश्लेषकहरूका अनुसार चीनले आगामी मे महिनाको शिखर सम्मेलनलाई सहज बनाउनका लागि कूटनीतिक सक्रियता तीव्र पारेको छ र युद्धको विषयमा अमेरिकाको कडा आलोचना गर्नबाट आफूलाई जोगाएको छ । चीनले लगातार अमेरिका र इरान दुवै देशलाई युद्धविराम पालना गर्न र स्ट्रेट अफ होर्मुजको प्रतिबन्ध हटाउन आग्रह गर्दै आएको छ।

राष्ट्रपति ट्रम्पले पनि गत महिना पाकिस्तानमा भएको शान्ति वार्तामा इरानलाई सहभागी गराउन बेइजिङले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको भन्दै चीनको प्रशंसा गरेका थिए। यसैबिच, चीनले इरानी तेल खरिद गरेको भन्दै चिनियाँ तेल प्रशोधन केन्द्रहरूमाथि अमेरिकाले लगाएको प्रतिबन्धको कडा विरोध गरेको छ।

गत हप्ता मात्रै चीनको वाणिज्य मन्त्रालयले आफ्ना कम्पनीहरूलाई अमेरिकी प्रतिबन्धहरू पालना नगर्न निर्देशन दिएको छ। चीनले पहिलो पटक यस्तो कानुन प्रयोग गरेको हो, जसले बेइजिङलाई गैरकानुनी ठानिएका विदेशी प्रतिबन्धहरू लागू गर्ने निकायविरुद्ध प्रतिशोधात्मक कदम चाल्ने अधिकार दिन्छ।

तथ्याङ्क संस्था केपलरका अनुसार सन् २०२५ को तथ्याङ्कले चीनले इरानको कुल निर्यातित तेलको ८० प्रतिशतभन्दा बढी हिस्सा खरिद गर्ने गरेको देखाउँछ।