१६ फेब्रुअरी ०२५ को रात, हाम्रो क्याम्पसको छात्रावासमा २० वर्षीया नेपाली विद्यार्थी प्रकृति लम्साल आफ्नै कोठाभित्र मृत अवस्थामा फेला परिन् । प्रहरीका अनुसार उनी झुन्डिएको अवस्थामा भेटिएकी थिइन् । र, घटनालाई प्रारम्भिक अनुसन्धान तथा पोस्टमार्टमपछि आत्महत्या नै मानिएको थियो । त्यो रात क्याम्पसमा वार्षिक महोत्सवको समापन भइरहेको थियो ।

प्रकृति लम्सालको मृत्युले संस्थागत उत्तरदायित्व र विद्यार्थी सुरक्षासम्बन्धी गम्भीर प्रश्न उठाएको थियो । उनका परिवार र साथीहरूका अनुसार, उनले आफ्नो मृत्युभन्दा करिब एघार महिना अघि, मार्च ०२४ मा आफ्ना सहपाठी अद्विक श्रीवास्तव विरुद्ध दुर्व्यवहार, मानसिक उत्पीडन तथा ह्यारासमेन्टसम्बन्धी गुनासो क्याम्पस प्रशासनसमक्ष दर्ता गराएकी थिइन् । 

तर ती गुनासोमाथि समयमै प्रभावकारी र पर्याप्त कारबाही भएको देखिएन । घटनापछि भारतीय प्रहरीले सम्बन्धित व्यक्तिलाई आत्महत्यामा दुरुत्साहन गरेको अभियोगमा पक्राउ गरी अनुसन्धान सुरु गरेको थियो ।

म त्यो रात आफ्ना साथीहरूसँग क्याम्पस बाहिरबाट फर्किरहेको थिएँ । होस्टल परिसरमा प्रवेश गर्दा असामान्य चहलपहल देखिन्थ्यो । केही समयपछि एक नेपाली विद्यार्थी मृत अवस्थामा भेटिएको खबर फैलियो । त्यसपछि नेपाली विद्यार्थीहरूबिच पीडा, आक्रोश र अन्योलको वातावरण सिर्जना भयो ।

त्यही रात नेपाली विद्यार्थीहरूले क्याम्पस परिसरमै शान्तिपूर्ण रूपमा विरोध जनाए । स्थिति संवेदनशील बनेपछि क्याम्पस परिसरमा ओडिशा प्रहरीका दुई प्लाटुन तैनाथ गरिए । प्रहरीको उपस्थितिले परिस्थितिको गम्भीरता स्पष्ट देखाउँथ्यो ।

भोलिपल्ट परिस्थिति अप्रत्याशित रूपमा बदलियो । नेपाली विद्यार्थीहरूलाई क्याम्पस छाड्न भनियो र सुरक्षाकर्मीहरूको उपस्थितिमा विद्यार्थीहरूलाई होस्टलबाट बाहिर पठाइयो । आफ्नो साथीको मृत्युको शोकबिच क्याम्पस छाड्न बाध्य हुनु अत्यन्त पिडादायी अनुभव थियो ।

यस घटनाले नेपालमा पनि व्यापक प्रतिक्रिया निम्त्यायो । नेपाल सरकारले कूटनीतिक माध्यमबाट चासो व्यक्त गर्‍यो र विद्यार्थी सुरक्षाको विषयमा संवाद भयो । भारतको विदेश मन्त्रालयले विदेशी विद्यार्थीहरूको सुरक्षाप्रति आफू सचेत रहेको जनायो । विश्वविद्यालय प्रशासनले पनि घटनाप्रति दुःख व्यक्त गर्दै अनुसन्धानमा सहकार्य गरिरहेको बताएको थियो ।

यो घटनाले एउटा महत्त्वपूर्ण प्रश्न उठाएको छ– विद्यार्थीहरूले उठाएका गुनासोलाई शैक्षिक संस्थाहरूले कत्तिको गम्भीर रूपमा लिन्छन् ? त्यसमा पनि नेपाली विद्यार्थीहरूले उठाएको विषयलाई झन् कत्तिको गम्भीर रूपमा लिन्छन् ? शैक्षिक संस्थाहरू केवल शिक्षणका केन्द्र मात्र होइनन्, ती विद्यार्थीहरूको सुरक्षा, सम्मान र विश्वासका आधार पनि हुन् । 

विशेषगरी विदेशी विद्यार्थीहरूका लागि, संस्थागत संवेदनशीलता र उत्तरदायित्व झन् महत्त्वपूर्ण हुन जान्छ ।

प्रकृति लम्साल अब फर्केर आउन सक्दिनन् । तर उनको घटनाले हामीलाई एउटा स्पष्ट सन्देश दिएको छ– विद्यार्थीहरूको गुनासोलाई समयमै सुन्न सकिएन भने, उनीहरूको सुरक्षा सुनिश्चितता गर्न सकिएन भने र संस्थागत जवाफदेहिता बलियो बनाइएन भने सबै प्रयासहरू आश्वासन जस्ता लाग्दा रहेछन् ।

(गौतम भारतको ओडिसास्थित कालिङ्गा इन्स्टिच्युट अफ इन्डस्ट्रियल टेक्नोलोजी (केआईआईटी) भुवनेश्वरमा अध्ययनरत नेपाली विद्यार्थी हुन् ।)