जीवनमा सफलता केवल पद, प्रतिष्ठा वा सम्पत्तिले मात्र मापन हुँदैन। वास्तविक सफलता तब प्राप्त हुन्छ, जब मानिसले आफ्नो ज्ञान, सीप र अनुभवलाई मानवताको सेवामा समर्पित गर्न सक्छ। 

आधुनिक विज्ञानको गहिरो ज्ञान, आध्यात्मिक चेतनाको उज्यालो र समाजसेवाको निस्वार्थ भावना एकै व्यक्तित्वमा समाहित हुँदा त्यो व्यक्ति असाधारण बन्छ। त्यस्ता असाधारण व्यक्तित्वका धनी हुन् वरिष्ठ अर्थोपेडिक शल्यचिकित्सक अशोक कुमार बास्कोटा ।

स्वदेशका लागि केही योगदान गर्ने दृढ संकल्पका साथ उच्च शिक्षा हासिल गरी अमेरिकाबाट नेपाल फर्किनुभएका डा. बास्कोटाले अर्थोपेडिक शल्यचिकित्साको क्षेत्रमा आफ्नो असाधारण दक्षता, परिश्रम र समर्पणका बलमा विशिष्ट पहिचान स्थापित गर्नुभयो। हजारौँ बिरामीका जीवनमा आशा र भरोसाको किरण बनेका उहाँको परिचय केवल सफल चिकित्सकको रूपमा मात्र सीमित छैन। उहाँ एक अध्ययनशील, अनुसन्धानमुखी र सिर्जनशील व्यक्तित्व पनि हुनुहुन्छ। उहाँका दर्जनौँ अनुसन्धानात्मक लेख, वैज्ञानिक प्रकाशन तथा कृतिहरू प्रकाशित भएका छन्, जसले उहाँलाई कुशल शल्यचिकित्सक मात्र नभई ज्ञानका साधक, अनुसन्धानका अभियन्ता र चिकित्सा शिक्षाका समर्पित मार्गदर्शकका रूपमा समेत स्थापित गरेको छ। बास्कोटा केवल एक वरिष्ठ चिकित्सक मात्र होइनन्, उहाँ असंख्य विद्यार्थी तथा जुनियर अर्थोपेडिक सर्जनहरूका लागि प्रेरणाको स्रोत र आदर्श गुरु पनि हुनुहुन्छ ।यही कारण उहाँ विज्ञान, अध्यात्म र सेवाको त्रिवेणी संगमका रूपमा परिचित हुनुभएको छ।

धेरै मानिसहरू विज्ञान र अध्यात्मलाई फरक बाटो ठान्छन्। तर डा. बास्कोटाले आफ्नो जीवनबाट देखाउनुभएको छ कि विज्ञानले शरीरको उपचार गर्छ भने अध्यात्मले आत्मालाई शान्ति दिन्छ। उहाँले गुरु परमहंस योगानन्द प्रति गहिरो श्रद्धा राख्दै ध्यान, साधना र आत्मचिन्तनलाई जीवनको अभिन्न अङ्ग बनाउनुभएको छ। उहाँ प्रत्येक दिन करिब तीन घण्टा ध्यान र साधनामा समय व्यतीत गर्नुहुन्छ। ध्यान उहाँका लागि केवल अभ्यास मात्र होइन, जीवनशैली बनेको छ। व्यस्त चिकित्सकीय जीवनका बीच पनि उहाँले ध्यान र आत्मचिन्तनलाई निरन्तरता दिनुभएको छ। यही साधनाले उहाँलाई आन्तरिक शान्ति, सकारात्मक ऊर्जा र सेवाको प्रेरणा प्रदान गरेको देखिन्छ।

कुपण्डोलस्थित आफ्नो पुर्ख्यौली घरलाई गुरु परमहंस योगानन्दको शिक्षा, ध्यान र आध्यात्मिक साधनाको केन्द्रका रूपमा विकसित गर्नु उहाँको आध्यात्मिक यात्राको प्रतीक हो।

ज्ञानले मानिसलाई सक्षम बनाउँछ, अध्यात्मले विनम्र बनाउँछ, र सेवाले महान् बनाउँछ। यी तीनै गुणको सुन्दर संगम बनेर  अशोक कुमार बास्कोटा आज पनि समाजलाई मौन रूपमा प्रेरणा दिइरहनुभएको छ। 

डा. बास्कोटाको जीवनको सबैभन्दा उज्यालो अध्याय भनेको उहाँको समाजसेवा हो। बनेपास्थित अपाङ्ग अस्पताल तथा पुनर्स्थापना केन्द्र मार्फत उहाँले हजारौँ अपाङ्ग तथा शारीरिक रूपमा अशक्त बालबालिकाको जीवनमा नयाँ आशा जगाउनुभएको छ। आर्थिक रूपमा कमजोर परिवारका बालबालिकाहरूले त्यहाँ उपचार मात्र होइन, जीवनप्रतिको नयाँ विश्वास पनि पाएका छन्। कतिले फेरि हिँड्न सिकेका छन्, कतिले भविष्य देख्न थालेका छन्। ती बालबालिकाको अनुहारमा झुल्किने मुस्कान नै उहाँको जीवनको सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि हो।

डा. जगदीशलाल वैद्य र डा. बास्कोटाबीचको आत्मीय सम्बन्ध, पारस्परिक सम्मान तथा गहिरो मित्रता आफैंमा अनुकरणीय उदाहरण हो। चिकित्सा क्षेत्रमा प्रतिस्पर्धाभन्दा सहकार्य, अहंकारभन्दा विनम्रता र व्यक्तिगत सफलताभन्दा सामूहिक योगदानको महत्त्व बढी हुन्छ भन्ने सन्देश उहाँहरूले स्थापना र विकास गर्नुभएको सफल बी एन बी अस्पतालको यात्राबाट स्पष्ट रूपमा झल्किन्छ।

उहाँको अर्को विशेषता भनेको प्रचारप्रसारप्रति अनिच्छा हो। आजको समयमा धेरै मानिसहरू कामभन्दा प्रचारलाई प्राथमिकता दिन्छन्। तर डा. बास्कोटा सधैँ भन्ने गर्नुहुन्छ— “काम गरेर देखाउनुपर्छ, कामले नै जित्नुपर्छ।” उहाँको अर्को प्रिय भनाइ छ— “जीवनका सफलताहरू जम्मा गर्नका लागि होइनन्, समाजमा बाँड्नका लागि हुन्।” उहाँ विश्वास गर्नुहुन्छ कि वास्तविक योगदानको मूल्याङ्कन समयले गर्छ, प्रचारले होइन। त्यसैले उहाँको जीवनमा शब्दभन्दा कर्मको महत्त्व बढी छ। उहाँले प्राप्त गरेका ज्ञान, अनुभव र सफलतालाई व्यक्तिगत उपलब्धि होइन, समाजसेवाको माध्यम बनाउनुभएको छ। उहाँको जीवन एउटा सन्देश हो—सफलताको उच्चतम शिखरमा पुगेर पनि विनम्र रहन सकिन्छ, र संसार बदल्ने सबैभन्दा प्रभावकारी माध्यम प्रचार होइन, असल कर्म हो।

जीवनले कहिलेकाहीँ सबैभन्दा बलिया मानिसहरूको पनि परीक्षा लिन्छ। डा. बास्कोटाको जीवनमा पनि स्वास्थ्यका उतारचढाव आए। तर शरीर कमजोर भएका ती क्षणहरूमा पनि उहाँको मनोबल कहिल्यै कमजोर भएन। परमहंश गुरु प्रतिको अटुट श्रद्धा, प्रेम र आस्था उहाँको शक्ति बन्यो। मानवसेवाको दीपक कहिल्यै निभेन। आज उहाँ पुनः स्वस्थ, सक्रिय र सकारात्मक जीवनयात्रामा अगाडि बढिरहनुभएको छ। उहाँको जीवन संघर्षमाथिको विजय मात्र होइन, आस्था र विश्वासको शक्ति पनि हो।

अन्त्यमा, उहाँप्रति समर्पित एउटा भाव— शल्यक्रियाको कोठामा उहाँले असंख्य हड्डीहरू जोड्नुभयो, तर जीवनको विशाल यात्रामा उहाँले टुटेका आशाहरूलाई नयाँ उज्यालो दिनुभयो र दर्जनौँ मानिसहरूको भविष्यमा आशाको प्रकाश छर्नु भयो।

कतिपय मानिसहरू आफ्नो सफलताले चिनिन्छन्, कतिपय आफ्नो सेवाले। तर केही दुर्लभ व्यक्तित्वहरू यस्ता हुन्छन्, जो आफ्नो ज्ञान, अध्यात्म, करुणा र मानवीय संवेदनाले युगौँसम्म स्मरणीय बनिरहन्छन्। सायद यही नै डा. अशोक कुमार बास्कोटाको वास्तविक परिचय हो।