कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) कम्पनी ‘एन्थ्रोपिक’का सह–संस्थापक ज्याक क्लार्कले एआईको विकासलाई आवश्यक परे नियन्त्रण गर्न सकिने व्यवस्था आवश्यक रहेको बताएका छन् । उनका अनुसार यो प्रविधि यस्तो चरणको नजिक पुगिरहेको छ, जहाँ यसले मानवको प्रत्यक्ष हस्तक्षेपबिनै थप विकास गर्न सक्ने सम्भावना छ ।

बीबीसीको न्युजनाइट कार्यक्रममा क्लार्कले भने, ‘तपाईंले आवश्यक परे एक्सेलेरेटरबाट खुट्टा हटाएर ब्रेकमा राख्न सक्ने विकल्प हुनुपर्छ । अहिले एआई उद्योगसँग गति बढाउने पेडल त छ, तर ब्रेक पेडल छैन ।’

उनले सरकारको नीति र नियमनमार्फत मानिसहरूले एआई प्रणालीमाथि नियन्त्रण कायम राख्नुपर्नेमा जोड दिए । उनका अनुसार एआई प्रणालीहरू अझ शक्तिशाली बन्दै जानेछन् र समाजमा तिनको प्रभाव पनि व्यापक हुनेछ । 

‘विश्वले यसबारे गम्भीर रूपमा सोच्न आवश्यक छ र, अन्ततः यस्ता नयाँ नियमहरूको विकास गर्नुपर्छ, जसले हामीलाई यी प्रणालीप्रति विश्वस्त बनाओस्,’ उनले भने । क्लार्कका अनुसार एन्थ्रोपिकको लोकप्रिय च्याटबोट ‘क्लाउड’को कोडमध्ये करिब ८० प्रतिशत भाग प्रणाली आफैंले लेखेको छ । आगामी दुई वर्षभित्र यो अनुपात १०० प्रतिशतसम्म पुग्न सक्ने उनको अनुमान छ, जसले ‘ठुलो असर’ पार्न सक्छ । 

यद्यपि उनले एआईका लागि ‘ब्रेक पेडल’ कसरी विकास गर्न सकिन्छ भन्ने स्पष्ट योजना भने प्रस्तुत गरेनन् । उनले यसको तुलना गत शताब्दीको सुरुआती तेल उद्योगसँग गर्दै समाजले उचित नीति र नियमनकारी संरचना बनाएर तेल उद्योगप्रति विश्वास सिर्जना गरेको उदाहरण दिए । 

रोचक रूपमा, एन्थ्रोपिकले यसै साता अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पद्वारा जारी एआईसम्बन्धी कार्यकारी आदेशको स्वागत गरेको थियो । उक्त आदेशले एआई कम्पनीहरूमाथि कडा सरकारी नियन्त्रणको व्यवस्थालाई स्विकारेको छैन, यसले कम्पनीहरूलाई सरकारी सुरक्षा परीक्षण अनिवार्य रूपमा गराउनुपर्ने व्यवस्था पनि गरेको छैन, यस्तो परीक्षण अझै स्वैच्छिक छ ।

एन्थ्रोपिक, ओपन एआई र गुगलजस्ता प्रमुख एआई कम्पनीहरूले पनि आफ्ना अनुसन्धान रोक्ने कुनै संकेत दिएका छैनन् ।

सन् २०२१ म डारियो अमोडी, क्लार्क र पूर्व ओपनएआईका कर्मचारीहरूको समूहले स्थापना गरेको एन्थ्रोपिक पाँच वर्षमै तीव्र गतिमा विस्तार भएको छ । निजी लगानीकर्ताहरूले यसको मूल्यांकन झन्डै एक ट्रिलियन अमेरिकी डलर हुने आकलन गरेका छन् । यसले एन्थ्रोपिकलाई इतिहासकै सबैभन्दा मूल्यवान् आईपीओमध्ये एक बनाउन सक्ने अनुमान गरिएको छ । 

क्लार्कले एआईको बढ्दो क्षमताबारे सार्वजनिक रूपमा बोल्नुको उद्देश्य कम्पनीको छवि सुधार्नु नभई ‘यी कम्पनीभित्र हामीले देखिरहेको असामान्य प्रविधिबारे संसारलाई जानकारी दिनु’ रहेको बताए । एन्थ्रोपिक स्थापना भएदेखि नै यस कम्पनीले एआईका सम्भावित जोखिमबारे खुला रूपमा बोल्दै आएको छ । अमेरिकी नागरिकमाथि व्यापक निगरानी र स्वायत्त युद्धमा यसको एआई उपकरण प्रयोग हुन सक्ने चिन्ताका कारण कम्पनीले अमेरिकी रक्षा विभागसँग सार्वजनिक विवादसमेत गरेको थियो । 

‘यदि समाजका रूपमा हामीले एआईको निरन्तर प्रगतिका प्रभावबारे गम्भीर छलफल गर्नुपर्छ, म आफ्ना छोराछोरीको भविष्यबारे चिन्तित छु,’ क्लार्कले भने । ‘यसका सम्भावित लाभहरू धेरै छन्, तर जोखिमहरू पनि छन् ।’ 

उनले एआईका कारण अर्थतन्त्रमा अवरोध आउन सक्ने जोखिम पनि औँल्याए । विशेषगरी ‘एजेन्ट’ भनिने स्वायत्त एआई प्रणालीहरूले केही रोजगारीहरू प्रतिस्थापन गर्न सक्ने डर बढिरहेको उनले बताए । गत वर्ष प्रमुख प्रविधि कम्पनीहरूले ठुलो संख्यामा कर्मचारी कटौती गरेका छन्, जसको एउटा कारण एआई उपकरणहरूले सयौँ वा हजारौँ सफ्टवेयर इन्जिनियरले गर्ने काम गर्न सक्ने क्षमता विकास गर्नु पनि हो । 

यद्यपि क्लार्कका अनुसार सिर्जनशील र नयाँ विचार निकाल्न सक्ने मानिसहरूलाई एआईको युगमा पनि फाइदा हुनेछ । ‘एआई प्रणाली साँच्चै सिर्जनशील हुन सक्छ कि सक्दैन भन्ने अझै खुला प्रश्न हो,’ उनले भने । ‘हालसम्म त्यसको ठोस प्रमाण छैन ।’ 

उनका अनुसार अहिले एन्थ्रोपिकमा समस्या इन्जिनियरिङ क्षमताको होइन, बरु राम्रो विचार चिन्तन गर्ने क्षमताको अभाव हो । 

भविष्यमा एआई–केन्द्रित अर्थतन्त्रमा आफ्नो स्थान नदेख्ने युवाहरूलाई उनले कुनै रुचिको विषयमा गहिरो अध्ययन गर्न, सिर्जनशील बन्न र उदार मानविकी तथा कला शिक्षामा ध्यान दिन सुझाव दिए । ‘सिर्जनशील, व्यापक रूपमा सोच्न सक्ने, धेरै पढ्ने र विभिन्न रुचि भएका मानिसहरू नै यस प्रविधिबाट सबैभन्दा बढी लाभान्वित हुनेछन्,’ क्लार्कले भने । ‘जिज्ञासालाई जोगाउनुहोस्, त्यसको प्रतिफल तपाईंले यो प्रविधिको उपयोगमा पाउनुहुनेछ ।’ उनले भनेका छन् । 

बीबीसीबाट