अमेरिका र इजरायलले फेब्रुअरीको अन्त्यतिर इरानविरुद्ध युद्ध सुरु गरेयता फेरि सुनको मूल्य दबाबमा परेको छ ।

खासमा विश्वव्यापी संकटका समयमा लगानीकर्ताहरूले मुद्रास्फीतिविरुद्ध आफू सुरक्षित रहन सुनमाथि लगानी गर्ने भएकाले यसको मूल्य तीव्र रूपमा बढ्ने गर्छ । तर, यसपटक अवस्था त्यस्तो भएको छैन ।

अमेरिका र इजरायलले फेब्रुअरीको अन्त्यतिर इरानमाथि आक्रमण गरी महिनौँ लामो युद्ध सुरु गरेयता सुनको मूल्य समेत दबाबमा परेको छ । जनवरी २८ मा प्रतिट्रोय औँस (३१.१ ग्राम) ५,३०३ डलरसम्म पुगेको मूल्य शुक्रबार ४,२३५ डलरमा झरेको छ ।

यसको कारण तीव्र मुद्रास्फीतिले केन्द्रीय बैंकहरूले ब्याजदर घटाउने सम्भावना कम भएको भन्ने चिन्ता बढाएको हो । मूल्यवृद्धिलाई नियन्त्रण गर्न उनीहरूले ब्याजदर अझ बढाउन पनि सक्छन् ।

मुद्रास्फीति बढ्नुको मुख्य कारणमध्ये एक हो हर्मुज जलडमरू । अमेरिका र इजरायलविरुद्ध प्रतिशोधस्वरूप इरानले युद्ध सुरु भएदेखि यस जलमार्ग हुँदै हुने आवतजावत अवरुद्ध गर्दै आएको छ । यसले गर्दा तेल र ग्यास ढुवानीको प्रमुख मार्गमा असर पुर्याएको छ । त्यसको प्रतिक्रिया स्वरूप ऊर्जा मूल्य तीव्र रूपमा बढेको छ, जसले थप मुद्रास्फीति निम्त्याएको छ ।

अमेरिकामा मुद्रास्फीति तीन वर्षयताकै उच्च ४.२ प्रतिशतमा पुगेको छ । त्यही समयमा रोजगारी बजार स्थिर रहेकाले ब्याजदर तत्काल घट्ने अपेक्षा कमजोर भएको छ ।

सुनलाई लगानीकर्ताहरूले मुद्रास्फीतिविरुद्धको सुरक्षा कवचका रूपमा हेरे पनि उच्च ब्याजदरले भने यसको मूल्यमा दबाब पार्ने गर्छ । आखिर सुनलाई ‘प्रतिफल नदिने’ सम्पत्ति मानिन्छ, किनभने यसले आफ्नो मूल्यबाहेक कुनै अतिरिक्त आम्दानी उत्पन्न गर्दैन । अर्थात् सुनबाट नाफा कमाउन यसको मूल्य बढ्नैपर्छ ।

वित्तीय वेबसाइट अप्सनस्प्रेडर्स डटकमका प्रमुख विश्लेषक जस्टिन कार्डवेलले अल जजिरासँग भने, ‘सम्पत्तिका हिसाबले हेर्दा सुन वास्तविक मुद्रासँग सबैभन्दा नजिकको वस्तु हो । यसले लाभांश दिँदैन, र मूल्य नबढेसम्म कुनै प्रतिफल पनि दिँदैन । मानिसहरूले यसको मूल्यवृद्धिको आशामा सुन किन्छन् ।’

यसले ब्याजदरलाई सुनको प्रत्यक्ष प्रतिस्पर्धी बनाउँछ ।

कार्डवेलले थपे, ‘यदि ब्याजदर उच्च छ र मानिसहरू डलरतर्फ आकर्षित भइरहेका छन् भने लगानीका रूपमा सुनको महत्त्व घट्छ ।’

इरानसँगको द्वन्द्वले अमेरिकी डलरलाई बलियो बनाएको छ, र सुनको मूल्य डलरमा निर्धारण हुने भएकाले यी दुई सामान्यतया विपरीत दिशामा चल्छन् ।

नोबल गोल्ड इन्भेस्टमेन्ट्सका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत कोलिन प्लुम भन्छन्, ‘डलर बलियो हुँदा सुन दबाबमा पर्छ, डलर कमजोर हुँदा सुन सामान्यतया उकालो लाग्छ । अहिले डलर बलियो छ र सुनले त्यसको असर भोगिरहेको छ ।’

तर प्लुमका अनुसार दुवैको भविष्य अनिश्चित छ ।

उनले भने, ‘यस वर्षको बाँकी समय र सम्भवतः आगामी केही वर्षसम्मको सबैभन्दा ठूलो प्रश्न भनेको अब के हुन्छ भन्ने हो ।’

‘केही महिनाअघि ‘अब के हुन्छ’ भन्ने प्रश्नको उत्तर ब्याजदर कटौती थियो । त्यसैले मूल्यहरू बढिरहेका थिए र सम्पत्तिहरूको मूल्य सर्वत्र उकालो लागिरहेको थियो । अहिले अवस्था बदलिएको छ । अब हामी ब्याजदर बढ्न सक्ने वास्तविक सम्भावनासहितका चुनौतीहरूको सामना गरिरहेका छौँ । त्यसको असर सबै सम्पत्तिमा पर्छ, र सुनको मूल्य विशेषतः ब्याजदरप्रति भरपर्ने गर्छ ।’

इरानविरुद्धको युद्ध सुरु हुनुअघि अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले अमेरिकी केन्द्रीय बैंक फेडरल रिजर्भलाई ब्याजदर उल्लेखनीय रूपमा घटाउन दबाब दिएका थिए । तर केहि तथ्याङ्कले डिसेम्बरसम्म ब्याजदर बढ्ने सम्भावना ५० प्रतिशतभन्दा बढी रहेको देखाएका छन् । प्लुमका अनुसार यसले सुनको मूल्यलाई असर पार्ने सम्भावना छ ।

उनले भने, ‘ब्याजदर र मुद्रास्फीति दुई विपरीत पक्ष हुन्, र सुन त्यसको ठीक बिचमा बस्छ । २०२६ को विशेषता के हो भने दुवै कुरा एकैपटक भइरहेका छन् । र, अहिले ब्याजदरको पक्ष बलियो देखिएको छ । त्यसैले सुनले प्रतिकूल परिस्थितिको सामना गरिरहेको छ ।’

शुक्रबार अमेरिका र इरानबिच सम्भावित सम्झौताको खबर सार्वजनिक भएपछि सुनको मूल्य अघिल्लो दिनको तुलनामा थोरै बढेर रोकिएको थियो ।

कार्डवेलले भने, ‘युद्ध अन्त्यतिर पुग्न सक्ने सम्भावनाका समाचारहरू सुनका लागि सकारात्मक हुन्छन्, किनभने त्यसले मुद्रास्फीति घट्ने अपेक्षा बढाउँछ ।’

तर त्यो प्रक्रिया पूरा हुन अझै केही महिना लाग्न सक्छ । ‘युद्ध अन्त्य भए पनि सुनको मूल्यलाई सीमित राख्ने अन्य धेरै कारकहरू अझै रहनेछन्’ कार्डवेल भन्छन् ।