वासिङ्टन डीसी । अमेरिकी सर्वोच्च अदालतले अमेरिकामा जन्मिएका बालबालिकाहरूको नागरिकता पाउने संवैधानिक अधिकार रहेको फैसला सुनाएको छ । अदालतको यो आदेशसँगै राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको १५० वर्ष पुरानो जन्मसिद्ध नागरिकता सम्बन्धी नीतिलाई अन्त्य गर्ने प्रयास असफल भएको छ ।

सर्वोच्च अदालतका ९ न्यायाधीशमध्ये ६-३ को बहुमतबाट भएको यस फैसलामा मुख्य न्यायाधीश जोन रोबर्ट्सले गैरकानुनी रूपमा वा अस्थायी रूपमा अमेरिकामा रहेका अभिभावकबाट जन्मिएका बालबालिकाहरू पनि संविधानको १४ औँ संशोधन अनुसार ‘जन्मजात नागरिक’ हुने स्पष्ट पारेका छन् । 

राष्ट्रपति ट्रम्पले एक कार्यकारी आदेशमार्फत यो अधिकारलाई सीमित गर्न खोजेका थिए । उनले कागजातविहीन आप्रवासी र केही अस्थायी आगन्तुकका सन्तानहरू अमेरिकाको पूर्ण क्षेत्राधिकार भित्र नपर्ने भन्दै उनीहरू जन्मसिद्ध नागरिकताका लागि योग्य नहुने तर्क अघि सारेका थिए । अदालतको यो फैसला ट्रम्पको आप्रवासन एजेन्डाका लागि ठुलो धक्का मानिएको छ भने नागरिक अधिकारवादी संघसंस्थाहरूले यसको स्वागत गरेका छन् ।

फैसला बाहिरिएपछि ट्रम्पले सामाजिक सञ्जाल ‘ट्रुथ सोसल’ मा प्रतिक्रिया दिँदै अदालतको निर्णयलाई ‘धेरै खराब’ भएको बताएका छन् । उनले कानुन निर्माण गरेरै जन्मसिद्ध नागरिकताको अन्त्य गर्न आफ्नो लडाइँ जारी राख्ने प्रतिबद्धता जनाएका छन् । 

ट्रम्पले भनेका छन्, ‘यसका लागि कुनै लामो र बोझिलो संवैधानिक संशोधनको आवश्यकता पर्दैन, कङ्ग्रेसले आजैदेखि हाम्रो देशका लागि खर्चिलो र अन्यायपूर्ण रहेको जन्मसिद्ध नागरिकता अन्त्य गर्ने कामको थालनी गर्नुपर्छ ।’

अमेरिकाले सन् १८६८ देखि देशमा जन्मिएका प्रत्येक व्यक्तिलाई नागरिकता प्रदान गर्दै आएको छ । यो अधिकार अमेरिकी संविधानको १४ औँ संशोधनमा सुरक्षित गरिएको छ र पछि सर्वोच्च अदालतका विभिन्न फैसलाहरूले यसलाई अझ सुदृढ बनाएका हुन् । 

अमेरिकी गृहयुद्धपछि पारित गरिएको १४ औँ संशोधन मूल रूपमा भर्खरै दासत्वबाट मुक्त भएकाहरूका लागि ल्याइएको थियो । जसमा लेखिएको छ, ‘अमेरिकामा जन्मिएका वा अंगीकृत भएका र यसको क्षेत्राधिकार भित्र रहेका सबै व्यक्तिहरू संयुक्त राज्य अमेरिकाका नागरिक हुन् ।’ 

मुख्य न्यायाधीश रोबर्ट्सले बहुमतको राय लेख्दै भनेका छन्, ‘नागरिकता तब पनि र अहिले पनि अधिकार पाउने अधिकार थियो, जसले हाम्रो राजनीतिक समुदायमा स्वतन्त्र रूपमा सहभागी हुन अनुमति दिन्छ । चौधौँ संशोधनका निर्माताहरूले यस भूमिमा जन्मिएका प्रत्येक स्वतन्त्र व्यक्तिसँग त्यो प्रतिज्ञा गरेका थिए र हामी आज त्यो प्रतिज्ञा पूरा गर्छौँ ।’

अदालतका ९ न्यायाधीशमध्ये तीन जना न्यायाधीश क्लेरेन्स थोमस, नील गोर्सच र स्यामुएल अलिटोले भने यो फैसलामा असहमति जनाएका छन् । असहमति जनाउँदै न्यायाधीश थोमसले १४ औँ संशोधनलाई ‘राजनीतिक परियोजनाका लागि दुरुपयोग’ भइरहेको तर्क गरे । उनले यो संशोधन सुरुमा जसका लागि लक्षित गरिएको थियो, ती मुक्त भएका दासहरू अन्य देशप्रति कुनै निष्ठा नभएका ‘अमेरिकी’ नै भएको जिकिर गरे । 

अर्का असहमति जनाउने न्यायाधीश स्यामुएल अलिटोले यस फैसलालाई ‘गम्भीर गल्ती’ को संज्ञा दिए । उनले यो फैसलाले अमेरिकामा जन्मने जोकोहीलाई पनि नागरिकता प्रदान गर्ने बाटो खोलेको भन्दै यसमा ती व्यक्तिहरू पनि पर्ने बताए जो केवल बच्चा जन्माउने र आफ्नो देश फर्कने स्पष्ट उद्देश्यका साथ अमेरिका आउँछन् ।

यो मुद्दा राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पका लागि निकै महत्त्वपूर्ण थियो, जसका लागि उनी गत अप्रिल महिनामा अदालतमा बहस सुन्न आफैँ उपस्थित भएका थिए । ट्रम्प प्रशासनका कट्टर समर्थक तथा ह्वाइट हाउसका चीफ अफ स्टाफ स्टीफन मिलरले सामाजिक सञ्जाल ‘एक्स’ मा लेख्दै यसलाई सर्वोच्च अदालतको इतिहासकै ‘सबैभन्दा विनाशकारी र अपमानजनक’ फैसलाहरूमध्ये एक भनेका छन् । उनले भनेका छन्, ‘अमेरिकी नागरिकता विश्वका लागि जन्मसिद्ध अधिकार होइन, संविधानको कुनै पनि प्रावधानलाई हाम्रो राष्ट्रिय आत्म-विनाशको आवश्यकताको रूपमा व्याख्या गर्न सकिँदैन ।’

तर आप्रवासी अधिकारका पक्षधर र ट्रम्प प्रशासनका आलोचकहरूले भने यो फैसलाको उत्सव मनाएका छन् । अमेरिकी प्रतिनिधि सभामा ड्यामोक्र्याटहरूका नेता हकीम जेफ्रिजले कानुनको प्रयोग र संविधानको मार्गदर्शनको पालना गर्दै सर्वोच्च अदालतले अन्ततः अमेरिकामा जन्मिएका सबै व्यक्ति अमेरिकी नागरिक हुन् भन्ने कुरालाई पुष्टि गरेको बताएका छन् । उनले भनेका छन्, ‘यसमा अब कुनै शङ्का छैन र हुनु पनि हुँदैन ।’ 

यस्तै, ‘लयर्स कमिटी फर सिभिल राइट्स अन्डर ल’ की मुख्य सल्लाहकार डारिएली रोड्रिगेजले यो फैसलाले आफूहरूले विगत सय वर्षभन्दा बढी समयदेखि सत्य मान्दै आएको कुरालाई थप बलियो बनाएको बताइन् । उनले थपिन्, ‘अमेरिकी भूमिमा जन्मने जोकोही पनि, उनका अभिभावकको कानुनी हैसियत जस्तोसुकै भए तापनि, अमेरिकी नागरिककै रूपमा जन्मिन्छ, हामीले राष्ट्रका रूपमा हाम्रो सामूहिक सङ्कल्पको एउटा ठुलो परीक्षा सामना गर्‍यौँ र अन्ततः विजयी भयौँ ।’