काठमाडौँ । नेपालमा पछिल्लो समय प्रजनन दरमा गिरावट आएको देखिएको छ। 

राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालयले सोमबार सार्वजनिक गरेको नेपाल बहुसूचक सर्वेक्षण २०८१/८२ को विस्तृत प्रतिवेदन अनुसार नेपालको कुल प्रजनन दर प्रति महिला १.९ मा झरेको छ। यसको अर्थ १५ देखि ४९ वर्ष उमेर समूहका एक नेपाली महिलाले औसतमा दुई जनाभन्दा कम सन्तान जन्माउने गरेको पाइन्छ। 

तर, प्रजनन दर घटे पनि किशोरी अवस्थामै आमा बन्ने दर भने अझै पनि एउटा गम्भीर सामाजिक मुद्दाका रूपमा रहेको छ। सर्वेक्षणको नतिजाले १५ देखि १९ वर्ष उमेरका प्रति १ हजार किशोरीहरूले ४८ जीवित बच्चा जन्माउने गरेको तथ्य देखाएको छ। 

अझ २० देखि २४ वर्ष उमेर समूहका १० जना महिलामध्ये एक जनाले १८ वर्षको उमेर नपुग्दै बच्चा जन्माइसकेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ। यसले बालविवाह र सानै उमेरमा हुने गर्भधारणको समस्या समाजमा अझै विद्यमान रहेको प्रस्ट पार्छ। परिवार नियोजनका सन्दर्भमा भने विवाहित महिलाहरूमध्ये ३५ प्रतिशतले मात्रै विभिन्न साधन वा विधिहरूको प्रयोग गर्ने गरेको पाइएको छ भने आधुनिक साधन प्रयोग गर्नेहरूमध्ये करिब ५५ प्रतिशतले यसमा सन्तुष्टि व्यक्त गरेका छन्।

मातृत्व स्वास्थ्यको क्षेत्रमा भने नेपालले उल्लेख्य प्रगति गरेको तथ्याङ्कले देखाउँछ। सर्वेक्षण हुनुभन्दा दुई वर्षअघिसम्म बच्चा जन्माएका ८५ प्रतिशत महिलाहरूले कम्तीमा चार पटक पूर्वप्रसूति जाँच गराएको पाइएको छ। त्यसैगरी ९०.५ प्रतिशत प्रसूति स्वास्थ्य संस्थामै हुने गरेको र ९१.४ प्रतिशत प्रसूति दक्ष स्वास्थ्यकर्मीको निगरानीमा हुने गरेको सुखद नतिजा आएको छ। 

यद्यपि, शल्यक्रिया (सिजरियन सेक्सन) मार्फत बच्चा जन्माउनेको सङ्ख्या २५.३ प्रतिशत पुग्नुले भने प्रसूति सेवामा शल्यक्रियाको बढ्दो प्रयोगलाई संकेत गरेको छ।