युद्ध दोस्रो महिनामा प्रवेश गर्दा इरानमा सम्भावित अमेरिकी स्थल आक्रमणको आशङ्का बढ्दै गएको छ। अमेरिकी सञ्चारमाध्यमका रिपोर्टहरूका अनुसार, अमेरिकी रक्षा मन्त्रालयले इरानमा सीमित स्थलगत कारबाहीको तयारी गरिरहेको बेला हालैका दिनहरूमा पश्चिम एसियामा थप अमेरिकी सेना तैनाथ गरिएको छ।

शनिबार वासिङ्टन पोस्टलाई दुई अज्ञात अमेरिकी अधिकारीहरूले बताएअनुसार रक्षा मन्त्रालय खार्ग टापु र स्ट्रेट अफ होर्मुज नजिकका तटीय क्षेत्रहरूमा छापा मार्ने तयारी गरिरहेको छ। खार्ग टापु त्यस्तो ठाउँ हो जहाँ इरानको ९० प्रतिशत कच्चा तेल प्रशोधन गरिन्छ। 

शान्तिको समयमा विश्वको २० प्रतिशत तेल र तरल प्राकृतिक ग्यास (एलएनजी) आपूर्ति हुने स्ट्रेट अफ होर्मुजलाई एक महिनाअघि तेहरानमा पहिलो अमेरिकी-इजरायली आक्रमणपछि इरानले प्रभावकारी रूपमा बन्द गरेको थियो। त्यसयता, चिनियाँ, भारतीय र पाकिस्तानी झण्डा भएका केही जहाजहरूलाई मात्र सुरक्षित बाटो दिइएको छ।

यसले विश्वव्यापी ऊर्जा बजारलाई अस्तव्यस्त बनाएको छ र ग्लोबल बेन्चमार्क ब्रेन्ट क्रुडको मूल्य युद्धअघिको करिब ६५ डलर प्रति ब्यारेलबाट बढेर सोमबार करिब ११६ डलर पुगेको छ।

पूर्ण आक्रमणभन्दा केही कम जस्तो देखिने अमेरिकी सैन्य योजनाहरूमा विशेष फौज र परम्परागत स्थल सेनाद्वारा गरिने कारबाहीहरू समावेश हुन सक्ने पोस्टले जनाएको छ। आइतबार फाइनान्सियल टाइम्ससँगको अन्तर्वार्तामा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले आफू ‘इरानको तेल लिन’ चाहने र खार्ग टापु कब्जा गर्न सक्ने बताएका छन्।

यता, इरानका सभामुख मोहम्मद बाघर गालिबाफले अमेरिकी सेनाले आक्रमणको प्रयास गरे प्रतिरोधको सामना गर्नुपर्ने बताएका छन्। आइतबार आधिकारिक आइआरएनए समाचार एजेन्सीले सम्प्रेषण गरेको विज्ञप्तिमा उनले भनेका छन्, ‘हाम्रा मानिसहरू अमेरिकी सिपाहीहरू जमिनमा पाइला टेकुन् भनी पर्खिरहेका छन्, ताकि उनीहरूलाई आगो लगाउन र उनीहरूका क्षेत्रीय सहयोगीहरूलाई सधैँका लागि दण्ड दिन सकियोस्।’

के अमेरिका इरानमा आक्रमण गर्न तयार छ त ? र ट्रम्पका हालसम्मका कदमहरूले हामीलाई के बताउँछन् ? हामीलाई थाहा भएका कुराहरू यस्ता छन्:

• अमेरिकाले अहिलेसम्म कस्ता फौज तैनाथ गरेको छ ?

इरानमाथिको युद्ध सुरु हुनुभन्दा धेरै अघि, सन् २०२५ को मध्यसम्ममा, पश्चिम एसियामा करिब ४०,००० देखि ५०,००० अमेरिकी सैनिकहरू तैनाथ थिए। जसमा ठूला, स्थायी अखडाहरू र यस क्षेत्रका साना फर्वार्ड साइटहरू दुवैमा तैनाथ कर्मचारीहरू समावेश थिए।

यस वर्षको सुरुदेखि नै ट्रम्पले पश्चिम एसियामा अमेरिकी सैन्य उपस्थिति बढाइरहेका छन्, जसको सुरुवात अरेबियन सागरमा अब्राहम लिंकन विमानवाहक जहाज लगायतका युद्धपोतहरू पठाएर गरिएको थियो।

ओपन-सोर्स इन्टेलिजेन्स विश्लेषकहरू र सैन्य उडान-ट्र्याकिङ तथ्याङ्कका अनुसार, अमेरिकाले फेब्रुअरीको सुरुदेखि यस क्षेत्रमा १२० भन्दा बढी विमानहरू तैनाथ गरेको छ। यो सन् २००३ को इराक युद्धपछि पश्चिम एसियामा अमेरिकी हवाई शक्तिको सबैभन्दा ठूलो वृद्धि हो।

तैनाथ गरिएका विमानहरूमा ई-३ सेन्ट्री एयरबोर्न वार्निङ एन्ड कन्ट्रोल सिस्टम विमान, एफ-३५ स्टेल्थ स्ट्राइक फाइटरहरू र एफ-१५ तथा एफ-१६ सँगै एफ-२२ एयर सुपेरियोरिटी जेटहरू समावेश छन्। उडान-ट्र्याकिङ डाटाले धेरैजसो विमानहरू अमेरिका र युरोपका बेसहरूबाट प्रस्थान गरेको देखाएको छ, जसलाई कार्गो विमान र एरियल रिफ्युलिङ ट्याङ्करहरूले सहयोग गरेका थिए। सैन्य विश्लेषकहरूका अनुसार यो नियमित रोटेसन नभई निरन्तर अपरेसनल योजनाको सङ्केत हो।

मंगलबार पेन्टागनले खाडी क्षेत्रमा थप अमेरिकी सेना पठाउन आदेश दिएको छ। खाडीतर्फ गइरहेको थप बलमा तीनवटा छुट्टाछुट्टै संरचनाहरू छन्, जसको उद्गम स्थल, मार्ग र समयरेखा फरक-फरक छन्।

पहिलो, अमेरिका-क्लास एसाल्ट जहाज युएसएस त्रिपोली र ३१औँ मरिन एक्सपिडिसनरी युनिट (एमईयू) मा केन्द्रित त्रिपोली एम्फिबियस रेडी ग्रुप हो। दोस्रो, वास्प-क्लास एसाल्ट जहाज यूएसएस बक्सर र अमेरिकाको दक्षिणी क्यालिफोर्नियामा रहेको ११औं एमईयूमा आधारित बक्सर एम्फिबियस रेडी ग्रुप हो। यी दुई मरिन समूहहरूले मिलेर यस क्षेत्रमा ४,५०० मरीन र नौसैनिकहरू थप्नेछन्।

तेस्रो, उत्तरी क्यारोलिनाको फोर्ट ब्रागमा रहेको ८२औं एयरबोर्न डिभिजनको इमिडियट रेस्पोन्स फोर्सका करिब २,००० सैनिकहरूको टोली हो। यो एयरबोर्न इन्फन्ट्री डिभिजन प्यारासुट आक्रमणहरूमा केन्द्रित छ।

समग्रमा भन्नुपर्दा, इरानमाथिको युद्ध सुरु भएयता करिब ७,००० थप सैनिकहरू तैनाथ भइसकेका छन्।

• के यो तैनाथी पूर्ण स्तरको आक्रमणको लागि पर्याप्त छ ?

अमेरिकाले इरानमा स्थल आक्रमणको घोषणा नगरे तापनि शुक्रबार अमेरिकी सञ्चारमाध्यमले पेन्टागनले पहिले नै तैनाथ गरिएका सैनिकबाहेक थप १०,००० स्थल सैनिक पठाउने विचार गरिरहेको रिपोर्ट गरेका छन्।

यसको अर्थ इरानको जमिनमा अमेरिकाका करिब १७,००० सिपाही हुनेछन्। अमेरिकासँगै अन्य कुनै विदेशी सेना पनि सामेल हुनेछन् वा छैनन् भन्ने स्पष्ट छैन। 

यो सङ्ख्या मार्च २००३ मा अमेरिकाले इराकमा आक्रमण गर्दा तैनाथ गरेको सङ्ख्याभन्दा धेरै कम हो।

इराकमाथिको अमेरिकी नेतृत्वको आक्रमण मार्च २०, २००३ मा सुरु भएको थियो, जसमा प्रारम्भिक अभियानमा १,५०,००० अमेरिकी र अन्य देशका २३,००० सिपाहीहरू संलग्न थिए। सन् २०११ मा इराकबाट अमेरिकी सेनाको अन्तिम फिर्ती हुनुभन्दा छ महिना अघि, इराकी सेनालाई तालिम र सल्लाह दिन करिब ४५,००० अमेरिकी सैनिकहरू त्यहाँ बाँकी थिए। २०२५ को मध्यसम्ममा, करिब २,५०० अमेरिकी सैनिकहरू अझै इराकमा तैनाथ थिए, तर त्यसयता उनीहरूलाई सिरिया जस्ता अन्य देशहरूमा पुनः सारिएको छ।

यसले अमेरिका हाल इरानमा ठूलो स्थल आक्रमणको तयारीमा नरहेको देखाउँछ भनी विश्लेषकहरूले बताएका छन्।

एक बेलायती सुरक्षा तथा जोखिम सल्लाहकार एवम् पूर्व सैन्य प्रशिक्षक जोन फिलिप्सले अल जजिरालाई बताएअनुसार हालको अमेरिकी तैनाथीले जलमार्गलाई स्थिर बनाउन र ढुवानी मार्गहरू पुनः खोल्नका लागि खार्ग टापु वा स्ट्रेट अफ होर्मुजका साना टापुहरू कब्जा गर्ने जस्ता सीमित तर उच्च-तीव्रताका कारबाहीहरू र त्यसपछि द्रुत फिर्तीको सङ्केत गर्दछ।

उनले भने, ‘यसको सुरुवात इरानी वायु रक्षा प्रणाली, मिसाइल र खानीहरूमा क्यारियर-आधारित आक्रमणहरूबाट हुन सक्छ, जसले गर्दा अमेरिकी मरीनहरूलाई हेलिकप्टर र ल्यान्डिङ क्राफ्टमार्फत आक्रमण गरी खतराहरूलाई निस्तेज पार्न, एयरफिल्डहरू सुरक्षित गर्न वा हतियार भण्डारहरू नष्ट गर्न सहज हुन्छ। यसैबिच, हवाई सैनिकहरूले प्यारासुटबाट ओर्लिएर मुख्य भू-भाग कब्जा गर्न वा सहयोगीहरूलाई समर्थन गर्न सक्छन्।’

उनका अनुसार प्राथमिक कारबाहीहरूमा खार्ग जस्ता टापुहरू कब्जा गर्ने कार्य समावेश हुन सक्छ, जहाँ ल्यान्डिङ गर्दा अमेरिकी मरीनहरूले बारुदी सुरुङजस्ता सुरक्षाहरूको सामना गर्नुपर्ने हुन्छ र उनीहरूलाई सैन्य अखडा तथा तेल पूर्वाधारहरू नष्ट गर्ने आदेश दिइन सक्छ।

‘यसले ठूलो मानवीय क्षति निम्त्याउन सक्छ र तेहरानको लागि आर्थिक रूपमा विनाशकारी हुन सक्छ,’ उनले भने।

अन्य अपरेसनहरूमा हेलिकोप्टरबाट गरिने आक्रमणहरू समावेश हुन सक्छन्, जसमा ८२औं एयरबोर्नका सदस्यहरूले प्यारासुटबाट हाम फालेर वा हेलिकोप्टरबाट ओर्लिएर होर्मुज तटमा रहेका मिसाइल ब्याट्रीहरू, फास्ट बोटहरू वा कमाण्ड नोडहरूलाई लक्षित गर्न सक्छन्।

अमेरिकाको जर्मन मार्सल फन्डका विशिष्ट फेलो इयान लेसरले अल जजिरालाई बताएअनुसार हाल तैनाथ अमेरिकी सेनाहरू एउटा विद्यमान खतरा हुन्, जुन कम्तीमा अहिलेको लागि प्रतिरोधक र बार्गेनिङको हतियारको रूपमा बढी उपयोगी छ।

उनले थपे कि इराकमा गरिएको जस्तो ठूलो आक्रमणको कुनै सम्भावना छैन किनभने त्यसको लागि धेरै ठूलो र फरक किसिमले तयार पारिएको फौज चाहिन्छ।

‘ठूला-स्तरका परम्परागत अपरेसन वा कब्जाकै लागि तयार पारिएको सेनाको कुरा गर्ने हो भने राजनीतिक र व्यावहारिक रूपमा, यो लगभग असम्भव छ,’ उनले भने।

• कस्ता प्रकारका स्थल कारबाहीहरू हुन सक्छन् ?

खाडी र स्ट्रेट अफ होर्मुजमा रहेका रणनीतिक टापुहरू कब्जा गर्ने वा इरानको युरेनियम भण्डार हटाउने लगायतका धेरै विकल्पहरूबारे छलफल भइरहेको छ।

योर्क विश्वविद्यालयको राजनीति र अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध विभागका एसोसिएट लेक्चरर क्रिस्टोफर फेदरस्टोनले अल जजिरालाई भने कि कुनै पनि सैन्य अपरेसन पूर्ण स्तरको आक्रमण नभई लक्षित र सीमित हुनेछ।

‘यो खार्ग टापु जस्ता रणनीतिक सम्पत्ति कब्जा गर्ने अपरेसन हुन सक्छ। यस क्षेत्रमा सारिएका स्रोतहरू (मरीन र सेनाको ८२ औँ एयरबोर्न) धेरै प्रभावकारी छन् तर ठूलो क्षेत्र सजिलै कब्जा गर्न पर्याप्त हुँदैनन्,’ उनले भने।

उनले थपे, ‘म यसलाई द्रुत र कडा झट्काको रूपमा पनि देख्छु। ट्रम्पलाई छोटो र ध्यान खिच्ने एक्सन मन पर्छ, त्यसैले लक्षित अपरेसन उनको लागि सबैभन्दा सम्भावित विकल्प हो। यद्यपि, मलाई लाग्छ कि पूर्ण स्तरको आक्रमण भयो भने त्यो आश्चर्यजनक हुनेछ।’

फिलिप्सले सुझाव दिए कि यदि अमेरिकाले खार्ग टापु कब्जा गर्‍यो भने, अमेरिकी सेनाको १०औँ माउन्टेन डिभिजन (एक प्रमुख इन्फन्ट्री डिभिजन) ले सम्भवतः उक्त टापुलाई आफ्नो नियन्त्रणमा राख्नेछ।

‘जमिन कब्जा गरेर राख्नको लागि अमेरिकाले उनीहरूलाई नै मुख्य रूपमा प्रयोग गर्ने गर्छ। उनीहरूले सोमालियामा तिनको प्रयोग गरेका थिए, र २००४-२००५ मा अफगानिस्तानमा गएका पहिलो प्रमुख एकाइहरूमध्ये तिनीहरू पनि थिए,’ फिलिप्सले भने।

‘देशभित्र अझ गहिरो वा टाढासम्म जानको लागि बख्तरबन्द गाडी/ट्याङ्कको समर्थन आवश्यक हुन्छ, र हामीले अहिलेसम्म समाचारमा त्यो देखेका छैनौँ। साथै, यसमा धेरै उच्च जोखिम र आर्थिक लागत लाग्छ,’ उनले थपे।

विश्लेषकहरूका अनुसार, सबैभन्दा सम्भावित विकल्पहरू यस्ता छन्:

• खार्ग टापु

आइतबार, ट्रम्पले फाइनान्सियल टाइम्सलाई खाडीको उत्तरमा रहेको खार्ग टापु कब्जा गर्ने सम्भावना रहेको पनि बताएका थिए। ‘सायद हामी खार्ग टापु लिन्छौं। सायद लिँदैनौं। हामीसँग धेरै विकल्पहरू छन्,’ ट्रम्पले भने।

‘यसको अर्थ हामी त्यहाँ (खार्ग टापुमा) केही समय बस्नुपर्ने पनि हुन सक्छ,’ उनले थपे।

मार्च १४ मा ट्रम्पले अमेरिकी सेनाले खार्ग टापुका सैन्य ठेगानाहरूमा बम खसालेको बताएका थिए र इरानले स्ट्रेट अफ होर्मुजलाई अवरुद्ध गरिरहेमा यस क्षेत्रको महत्त्वपूर्ण तेल केन्द्रहरू अर्को निसानामा पर्न सक्ने चेतावनी दिएका थिए।

इरानका संसदका सभामुख गालिबाफले बुधबार भनेका छन्, ‘यस्तो कुनै पनि कारबाहीलाई सघाउने कुनै पनि क्षेत्रीय देशको महत्वपूर्ण पूर्वाधारमाथि आक्रमण गरेर जवाफ दिइनेछ।’

• केश्म टापु

स्ट्रेट अफ होर्मुजमा केश्म टापु अवस्थित छ, जसलाई विश्लेषकहरूले स्ट्रेटमा तैनाथ भइरहेका अमेरिकी मरीनहरूका लागि अन्तिम रणनीतिक उपलब्धि मानेका छन्।

मार्च १७ मा अल जजिरासँगको अन्तर्वार्तामा लेबनानका अवकाशप्राप्त ब्रिगेडियर जनरल हसन जउनीले वर्णन गरेअनुसार केश्ममा भूमिगत मिसाइल सिटीभित्र आश्चर्यजनक इरानी क्षमताहरू राखिएका छन्। यी विशाल नेटवर्कहरू स्ट्रेट अफ होर्मुजलाई नियन्त्रण गर्ने वा बन्द गर्ने एउटै मुख्य उद्देश्यका लागि डिजाइन गरिएका हुन् भनी जउनीले बताए।

अमेरिकाले पहिले नै यस टापुलाई लक्षित गरिसकेको छ। मार्च ७ मा, युद्धको एक हप्तापछि, अमेरिकी हवाई आक्रमणले टापुमा रहेको एउटा खानेपानी प्रशोधन केन्द्रमा प्रहार गर्‍यो, जसले गर्दा वरपरका ३० वटा गाउँहरूको ताजा पानीको आपूर्ति बन्द भयो। तेहरानले उक्त आक्रमणलाई खुला अपराधको संज्ञा दियो।

• युरेनियम भण्डार

अमेरिकी सेनाले गर्न सक्ने अर्को सम्भावित अपरेसन भनेको इरानले संवर्धित युरेनियम राखेका साइटहरूमा आफ्नो सेना पठाउनु हो।

सप्ताहान्तमा आएका मिडिया रिपोर्टहरू अनुसार, ट्रम्पले इरानबाट करिब ४५० किलोग्राम युरेनियम निकाल्नको लागि सैन्य अपरेसनको विचार गरिरहेको बुझिएको छ। यो एउटा जटिल मिसन हुनेछ जसका लागि इरानभित्र अमेरिकी सेना तैनाथ गर्न आवश्यक पर्नेछ।

अन्तर्राष्ट्रिय आणविक ऊर्जा एजेन्सीका अनुसार, जुनसम्म इरानको संवर्धित युरेनियम भण्डारमा ६० प्रतिशतसम्म संवर्धित ४४०.९ किलोग्राम सामग्री समावेश थियो, जुन बम बनाउन योग्य स्तर भन्दा धेरै टाढा छैन।

अल जजिरा