वासिङ्टन डीसी । गत अप्रिलमा इरानको दक्षिण पश्चिमी क्षेत्रमा खसालिएको अमेरिकी एफ–१५ ई स्ट्राइक इगल लडाकु विमानमाथि चीनमा निर्मित (काँधमा बोकेर प्रहार गर्न सकिने) मिसाइल प्रहार गरिएको दाबी गरिएकाे छ । अमेरिकी सञ्चारमाध्यम एनबीसी न्युजले प्रकाशित गरेको एक रिपोर्टअनुसार सो मिसाइल प्रहार गरिएको दाबी गरिएकाे हाे ।

रिपोर्टमा यो विषयमा जानकारी राख्ने तीन स्रोतलाई उद्धृत गर्दै उक्त दाबी गरिएको छ । यद्यपि, अमेरिकी अधिकारीहरूले घटनाबारे अनुसन्धान जारी रहेको र अन्तिम निष्कर्ष सार्वजनिक भइनसकेको बताएका छन् ।

रिपोर्टअनुसार चीनले इरानलाई लामो दूरीको प्रारम्भिक चेतावनी दिने राडार प्रणाली पनि उपलब्ध गराएको हुनसक्ने आशङ्का गरिएको छ । यो राडारले सामान्यतया पत्ता लगाउन कठिन मानिने स्टेल्थ विमानहरूलाई समेत पहिचान गर्न सक्ने बताइएको छ । उक्त राडारलाई वाईएलसी–८ बी राडार भनेर चिनिन्छ । तर यो प्रणाली युद्धका क्रममा प्रयोग गरिएको थियो वा थिएन भन्ने कुरा अझै स्पष्ट छैन ।

अमेरिकी अधिकारीहरूका अनुसार दशकौँयता अमेरिकी लडाकु विमान शत्रु पक्षको आक्रमणबाट खसालिएको यो पहिलो घटना हो । उक्त घटनामा विमानमा रहेका दुई चालक दलका सदस्य समयमै विमानबाट निस्किन सफल भएका थिए । सो घटनामा पाइलटलाई सात घण्टाभित्र उद्धार गरिएको थियो भने हतियार प्रणाली अधिकृतलाई इरानको जाग्रोस पर्वत क्षेत्रमा दुई दिनपछि सुरक्षित रूपमा उद्धार गरिएको थियो ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानसँगको द्वन्द्व अन्त्य गर्न चीनको सहयोग खोजिरहेको समयमा यस्तो दाबी सार्वजनिक भएको छ । यसले अमेरिका–चीन सम्बन्धमा थप जटिलता ल्याउन सक्ने विश्लेषण गरिएको छ । यसअघि अमेरिकी विदेश मन्त्री मार्को रुबियोले पनि इरान संकट समाधानका लागि चीनले भूमिका खेल्नुपर्ने बताएका थिए । तर उनले अमेरिका चीनको सहयोगमा निर्भर नरहेको स्पष्ट पारेका थिए ।

के भन्छ चीन ?

चीनले भने यो आरोप अस्वीकार गरेको छ । अमेरिकास्थित चिनियाँ दूतावासका प्रवक्ताले चीनले सैन्य सामग्री निर्यात गर्दा कानुनी प्रक्रिया र अन्तर्राष्ट्रिय दायित्वको कडाइका साथ पालना गर्ने बताउँदै आरोपहरूलाई आधारहीन भनेका छन् । यसअघि पनि अमेरिकाले चीनमाथि इरानलाई उपग्रह तस्बिर तथा अन्य प्राविधिक सहायता उपलब्ध गराएको आरोप लगाएको थियो । चीनले ती आरोपहरू पनि अस्वीकार गरेको थियो ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार चीनले सन् १९८० र १९९० को दशकमा इरानलाई ठुलो मात्रामा हतियार बिक्री गरेको थियो । त्यसमा ब्यालिस्टिक मिसाइल, युद्धक विमान, ट्याङ्क तथा अन्य सैन्य उपकरणहरू समावेश थिए । तर सन् २००६ मा इरानमाथि संयुक्त राष्ट्रसङ्घको हतियार प्रतिबन्ध लागेपछि चीनले प्रत्यक्ष हतियार बिक्री घटाएको थियो । 

त्यसपछि भने उसले इरानलाई दोहोरो प्रयोग (९नागरिक तथा सैन्य दुवै प्रयोजनका) प्रविधि तथा उपकरणहरू उपलब्ध गराउँदै आएको बताइन्छ । हालसम्म अमेरिकी सरकारले पनि इरानले प्रयोग गरेको मिसाइल चिनियाँ नै थियो भन्ने आधिकारिक पुष्टि गरेको छैन ।