एजेन्सी । भारतले शनिबार लद्दाखका प्रमुख अभियन्ता सोनम वाङचुकको निवारक हिरासतको अन्त्य गरेको छ । 

लद्दाखको बृहत् स्वायत्तताका लागि भएको आन्दोलनमा प्रमुख भूमिका निर्वाह गरेका ५९ वर्षीय वाङचुकलाई गत सेप्टेम्बरमा भारतको राष्ट्रिय सुरक्षा ऐनअन्तर्गत पक्राउ गरिएको थियो । आन्दोलनका क्रममा चार जनाको मृत्यु भएको थियो भने दर्जनौं घाइते भएका थिए ।

लद्दाखलाई पूर्ण संघीय राज्यको दर्जा दिनुपर्ने वा आदिवासी समुदाय, जमिन र नाजुक वातावरणको संवैधानिक सुरक्षाको माग गर्दै भोक हडतालमा रहेका वाङचुकको ‘उत्तेजक भाषण’का कारण उनीमाथि नयाँदिल्लीले हिंसा फैलाएको आरोप लगाएको थियो ।

चीन र पाकिस्तानसँग सीमा जोडिएको कम जनसङ्ख्या भएको र उच्च हिमाली क्षेत्र लद्दाखका अधिकारीहरूले त्यसबेला लेहका जिल्ला प्रशासकले जारी गरेको आदेश सार्वजनिक सुव्यवस्था कायम गर्न आवश्यक रहेको बताएका थिए ।

भारतको कडा राष्ट्रिय सुरक्षा ऐन अन्तर्गत कुनै पनि संदिग्धलाई औपचारिक आरोप बिना १२ महिनासम्म हिरासतमा राख्न सकिन्छ । 

गृह मन्त्रालयले शनिबार एक विज्ञप्ति जारी गर्दै वाङचुकको नजरबन्दलाई तत्काल लागू हुने गरी अन्त्य गर्ने निर्णय गरेको बताएको छ । वाङचुकविरुद्धको आरोप हटाइएको छ वा छैन भन्ने स्पष्ट भइसकेको छैन । गत वर्ष विरोध प्रदर्शनको नेतृत्व गरेको लेहको उच्च अदालतका वकिल मुस्तफा हाजीले वाङचुकलाई पश्चिमी शहर जोधपुरको जेलबाट रिहा गरिएको बताए । 

गृह मन्त्रालयले लद्दाखमा शान्ति, स्थिरता र आपसी विश्वासको वातावरण बनाउन प्रतिबद्ध रहेको र सबै सरोकारवालाहरूसँग अर्थपूर्ण संवाद गर्न प्रतिबद्ध रहेको बताएको छ । वाङचुककी पत्नी गीताञ्जली आङ्मोले उनको हिरासतको वैधानिकतालाई चुनौती दिँदै दायर गरेको रिटमा सर्वोच्च अदालतले सुनुवाइ जारी राखे पनि यो निर्णय आएको हो ।

वाङचुक रिहा भएपछि अहिले उक्त मुद्दाको भविष्य स्पष्ट छैन । पेसाले इन्जिनियर रहेका वाङचुक हिमालयमा पानी संरक्षणका लागि अग्रगामी परियोजनाका लागि परिचित मानिन्छन् । उनले आफ्नो वातावरणीय कार्य र लद्दाखमा स्थानीय विद्यालय शिक्षा सुधारमा योगदानको लागि सन् २०१८ मा प्रतिष्ठित रेमन म्यागसेसे पुरस्कार प्राप्त गरेका थिए । उनको जीवन र कामले बलिउड अभिनेता आमिर खानले फिल्म ‘थ्री इडियट्स’ मा खेलेको भूमिकालाई प्रेरित गरेको बताइन्छ ।

प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको सरकारले सन् २०१९ मा लद्दाखलाई भारत प्रशासित कश्मीरबाट विभाजन गरेको थियो र दुवैमा प्रत्यक्ष शासन लागू गरेको थियो । त्यसपछि लद्दाखले आफूलाई भारतको संविधानको ‘छैटौँ अनुसूची’ मा समावेश गर्न र उनीहरूको कानुन र नीतिहरू बनाउन आफ्नै स्थानीय विधायिका राख्न नयाँदिल्लीलाई आह्वान गरेको छ । भारतको सेनाले चीनसँगको विवादित सीमा क्षेत्रहरू रहेको लद्दाखमा ठुलो उपस्थिति कायम राखेको छ ।

सन् २०२० मा दुई देशका सेनाबिच भएको झडपमा कम्तीमा २० भारतीय र चार चिनियाँ सैनिकको मृत्यु भएको थियो ।