अन्य द्वन्द्वहरूमा जस्तै, इजरायलले अमेरिकासँग मिलेर कुनै यथार्थपरक राजनीतिक योजनाबिनै इरानमाथि युद्ध छेड्यो।

पछिल्ला दिनहरूमा, यस युद्धमा प्राप्त सफलताका निरन्तर दाबीहरूसँगै इजरायली सञ्चारमाध्यममा एउटा नयाँ स्वर सुनिन थालेको छ, जसले इजरायलको ‘अजेय’ भएको भ्रमलाई चिर्दैछ । यो पराजयको भाष्यको पहिलो सङ्केत हो।

मार्च २५ मा इजरायलको येदिओथ अहारोनोथ पत्रिकामा लेख्दै योसी येहोशुआले इरानी सत्ता ढाल्ने योजना असफल भएको विषयलाई लिएर प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहु र मोसाद प्रमुख डेभिड बार्नियाबिचको तनावको विस्तृत विवरण दिएका छन्।

त्यसको तीन दिनअघि द न्युयोर्क टाइम्सले जनवरीमा बार्नियाले अमेरिकी अधिकारीहरूसमक्ष इरानी नेतृत्वलाई सिध्याएर सफल विद्रोह गराउने योजना प्रस्तुत गरेको रिपोर्ट छापेको थियो। आफ्ना प्रधानमन्त्रीको स्वीकृतिबिना मोसाद प्रमुखले वासिङ्टनमा यस्ता सन्देश लैजाने कुरै हुँदैनथ्यो।

जब इजरायली सेना प्रमुख इयाल जमीरले विशेषगरी जनशक्तिको अभावका कारण सेना आफैँभित्र धराशायी हुन सक्ने भन्दै सुरक्षा मन्त्रिपरिषद्लाई चेतावनी दिए, तब सङ्कटको अनुभूति अझ स्पष्ट भयो।

युद्धको बिचमा जब राजनीतिक र सुरक्षा संयन्त्रले एकअर्कालाई दोषारोपण गर्न थाल्छन्, त्यो कहिल्यै राम्रो सङ्केत होइन। अमेरिकासँग मिलेर इरानमाथि आक्रमण गरेको एक महिनापछि इजरायलमा यस्तो बहस होला भन्ने सोचिएको थिएन।

इरानले इजरायली लक्ष्यहरूमाथि दैनिक आक्रमण गरेर जवाफ फर्काएको छ। कडा सेन्सरसिपका कारण इजरायली पक्षमा भएको क्षतिको यकिन विवरण पाउन गाह्रो छ।

युद्ध सुरु हुँदा इजरायलमा हर्षोल्लासको माहोल थियो। वरिष्ठ इजरायली अधिकारीहरूले अमेरिकासँगको अभूतपूर्व र ऐतिहासिक समन्वयको प्रशंसा गरेका थिए, जसमा पछिल्लो दुई महिनामा नेतन्याहु र अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पबिच भएका दुई भेटवार्ता र १५ वटा टेलिफोन वार्ता समावेश थिए।

इजरायली र अमेरिकी सेनाले मिलेर भारी बमबारीको अभियान चलाए, जसमा प्रमुख राजनीतिक, धार्मिक र सैन्य व्यक्तित्वहरूको हत्या गरियो। साथै, सुरक्षा पूर्वाधार, सैन्य औद्योगिक स्थल, क्षेप्यास्त्र लन्चर, र तेल डिपो तथा ग्यास क्षेत्रलगायत नागरिक एवं सरकारी भवनहरूमा क्षति पुर्‍याइयो र ध्वस्त पारियो।

इरानले इजरायली लक्ष्यहरूमाथि दैनिक आक्रमण गरेर जवाफ फर्काएको छ। कडा सेन्सरसिपका कारण इजरायली पक्षमा भएको क्षतिको यकिन विवरण पाउन गाह्रो छ।

डिमोनाको आणविक भट्टी क्षेत्र, हाइफाको तेल प्रशोधन केन्द्र र बेन गुरियन विमानस्थललगायत इजरायलका केही रणनीतिक लक्ष्यहरूमा असर परेको छ। यसबाहेक, इजरायलीहरूले युद्धका सुरुवाती दिनहरूमा भन्दा पछिल्ला दिनहरूमा अझ बढी पटक बम सेल्टर र सुरक्षित कोठाहरूमा भाग्दै चार हप्ता बिताएका छन्।

अर्थतन्त्र नराम्ररी खुम्चिएको छ; विद्यालय र अधिकांश व्यवसायहरू बन्द छन्, यद्यपि तिनलाई खुलाउने प्रयास पटकपटक गरिएका थिए। इजरायल पक्कै पनि डगमगाएको छ, तर ढलिसकेको भने छैन।

यसका बाबजुद, सर्वसाधारणमाझ यो युद्ध अझै पनि निकै लोकप्रिय छ। तथाकथित यहुदीवादी (जियोनिस्ट) विपक्षीहरू युद्धप्रतिको उत्साह र सिफारिस गरिएका चरम कदमहरूको सन्दर्भमा सरकारसँगै प्रतिस्पर्धा गरिरहेका छन्।

तैपनि, असहज प्रश्नहरू बिस्तारै उठ्न थालेका छन्, के अमेरिकासमेत सामेल युद्धमा के हासिल गर्न सकिन्छ भन्ने इजरायलका केही मान्यताहरू उल्टिँदैछन्? के इरानको मोजाइक (बहुआयामिक) रणनीति बाँच्न मात्र होइन, अझ बढी टिकिरहन र ठुलो मूल्य चुकाउन बाध्य पार्न सफल भइरहेको छ ?

इजरायलले भोगिरहेको प्रहारको प्रकृति र प्रयोग भइरहेका बढी प्रभावकारी क्षेप्यास्त्रहरूलाई हेर्दा, इरानको जवाफी कारबाहीलाई निरन्तरता दिने क्षमताले अनुमानलाई धेरै पछाडि पारिसकेको छ। इजरायली र अमेरिकी क्षेप्यास्त्र प्रतिरोधी भण्डार रित्तिँदै जानु बढ्दो चिन्ताको विषय बनेको छ।

पक्कै पनि, विनाश गर्ने र क्षति पुर्‍याउने इजरायलको क्षमतामा कुनै शङ्का छैन : १० लाख लेबनानीहरू विस्थापित भएका छन् ।

इजरायलका लागि लेबनानमा हिजबुल्लाहविरुद्ध अर्को मोर्चा पनि खुलेको छ।

त्यस द्वन्द्वको विषयमा पनि प्रश्नहरू उठिरहेका छन्। इजरायलले सन् २०२४ मा हिजबुल्लाहलाई गम्भीर चोट पुर्‍याएको र अब ऊ सामान्य खतरा मात्र रहेको अनुमान गरेको थियो। तर हिजबुल्लाहले इजरायलको कारबाहीको जवाफ आफ्नै क्षेप्यास्त्र प्रहारबाट दिने र इजरायली स्थल कारबाहीको स्थानीय स्तरमै प्रतिरोध गर्ने क्षमता देखाएपछि इजरायली पक्षमा स्पष्ट निराशा छाएको छ। उत्तरी इजरायलका स्थानीय नेताहरूले स्थिति सम्हाल्न सरकारलाई गरेको रुवाबासीपूर्ण अपिल भाइरल बनेका छन्।

पक्कै पनि, विनाश गर्ने र क्षति पुर्‍याउने इजरायलको क्षमतामा कुनै शङ्का छैन : १० लाख लेबनानीहरू विस्थापित भएका छन्, दक्षिण लेबनानलाई बाँकी देशसँग जोड्ने पुलहरू बम हानेर ध्वस्त पारिएका छन्, र व्यापक क्षति पुर्‍याइएको छ। तर यो पनि स्पष्ट अन्त्य नभएको अर्को सैन्य अभियान मात्रै हो।

र यी सैन्य दुस्साहसहरू गाजामा इजरायलले मच्चाएको मृत्यु र विनाशको अभियान लगत्तै भएका हुन्, जसको बाबजुद हमास अझै अस्तित्वमै छ। गाजा युद्धले इजरायली प्रधानमन्त्रीलाई अन्तर्राष्ट्रिय फौजदारी अदालत (आईसीसी) बाट युद्ध अपराधको पक्राउ पुर्जी र अन्तर्राष्ट्रिय न्याय अदालत (आईसीजे) मा नरसंहार महासन्धि उल्लङ्घनको मुद्दा त दिलायो, तर यसले थप युद्ध र ‘शून्य-योग’ सोचबाहेक कुनै राजनीतिक दृष्टिकोण दिन सकेन।

यसको साझा कारण खुट्याउन गाह्रो छैन, त्यो हो इजरायलले कुनै पनि यथार्थपरक राजनीतिक योजनाबिना विशुद्ध सैन्य दृष्टिकोण मात्र अपनाउनु। त्यसैले यी सबै घटनाक्रमहरूमा पुरानै नियति दोहोरिएको महसुस हुन्छ।

सेनाप्रतिको अत्यधिक निर्भरता र राजनीतिक योजनाहरूको अस्वीकारोक्ति इजरायलको पुरानै इतिहास हो, तर सन् २०२३ पछिको निरन्तर युद्धको युगमा हामीले जे देखिरहेका छौँ, त्यो गुणात्मक रूपमै फरक छ। यसलाई बुझ्न इजरायलभित्रै भइरहेका केही परिवर्तनहरूलाई हेर्नुपर्छ।

नेतन्याहुले गर्ने ‘पूर्ण विजय’ को कुरालाई इजरायलले कसरी पूर्ण दण्डहीनताको अनुभव गरेको छ भन्ने सन्दर्भमा बुझ्न सकिन्छ, जे गर्दा पनि छुट पाइन्छ भन्ने भावनाले सबैभन्दा चरम समाधानहरू अपनाउन सकिन्छ भन्ने सोचको विकास गरेको छ। यससँगै इजरायलको समाज, राजनीति र सञ्चारमाध्यममा पनि परिवर्तन आएको छ। धार्मिक रूपमा कट्टरपन्थी वैचारिक राजनीतिक विचारहरूले जनमानसको ठुलो हिस्सामा प्रभाव जमाएका छन्। इजरायली सञ्चारमाध्यमहरूमा नरसंहारलाई उक्साउने सामग्रीहरू व्यापक छन्।

उदाहरणका लागि, इजरायलको सेना र अन्य सुरक्षा एजेन्सीहरूको उच्च तहमा धार्मिक ‘सेटलर्स’ (बस्ती बसाउने) वर्गको उपस्थिति बढेको छ। आन्तरिक सुरक्षा सेवा ‘शिन बेट’का प्रमुख डेभिड जिनी, इजरायली सेनाको केन्द्रीय कमान्ड प्रमुख एभी ब्लुथ, र प्यालेस्टिनीहरूको दैनिक जीवनको रेखदेख गर्ने संस्था ‘कोग्याट’ का योराम हालेभी यसका प्रमुख उदाहरण हुन्।

महत्त्वपूर्ण कुरा के हो भने, यी परिवर्तनहरूले इजरायलको राष्ट्रिय सुरक्षा सोचलाई बढ्दो रूपमा आकार दिइरहेका छन्।

यो युद्ध र यसका जोखिमहरू अन्त्य गर्न चाहने पक्षहरूको हितभन्दा इजरायलको हित ठिक विपरीत छ।

सत्ताको केन्द्र नजिक रहेका केही पूर्वसैन्य रणनीतिकारहरूले इजरायलले प्राविधिक श्रेष्ठतामा आधारित छोटो युद्धबाट हटेर अब भूमिको स्थायी कब्जा र शत्रुहरूको ‘पूर्वाधार तथा मानिसहरूको’ विनाश समावेश हुने लामो द्वन्द्वको तयारी गर्नुपर्ने वकालत गरिरहेका छन्।

बृहत् रूपमा परिभाषित ‘बृहत्तर इजरायल’ परियोजनाको खोजी नै अब पूर्वनिर्धारित राष्ट्रिय सुरक्षा सिद्धान्त बनेको छ। यसमा प्यालेस्टिनी राष्ट्रिय सामूहिक पहिचानलाई नामेट पार्ने र इजरायललाई यस क्षेत्रको प्रमुख ‘हार्ड पावर’ र सर्वमान्य शक्तिका रूपमा स्थापित गर्ने प्रयास समावेश छ।

इरानमाथिको यो युद्ध अन्त्य गर्न इजरायल प्रमुख बाधक रहिआएको छ र अझै रहनेछ। इजरायलले युद्ध चर्काउन र उक्साउन निरन्तरता दिनेछ र अमेरिकालाई स्थल कारबाहीमा धकेल्दै कुनै पनि वार्ता वा युद्धविरामलाई विफल पार्नेछ भन्ने मान्नुपर्छ।

त्यसैले, यो युद्ध र यसका जोखिमहरू अन्त्य गर्न चाहने पक्षहरूको हितभन्दा इजरायलको हित ठिक विपरीत छ।

यसैबिच, अमेरिकी राष्ट्रपतिको अस्थिर बयानबाजीले शक्ति प्रदर्शन गर्दैन। विद्यमान रणनीति र इजरायल-अमेरिका क्षमताको अति मूल्याङ्कन, तथा इरानी पक्षलाई कम आँक्ने प्रवृत्तिमाथि सन्देह बढ्दैछ। यहाँसम्म कि अमेरिकी प्रशासनको कार्यक्षमतामाथि नै प्रश्न उठ्न थालेको छ। इजरायलको लागि समस्या के हो भने, अमेरिकाले कुनै पनि बेला झोला बोकेर क्यानडा, मेक्सिको र समुन्द्रले घेरिएको आफ्नो सुरक्षित घर फर्किने निर्णय गर्न सक्छ, जसले इजरायललाई कुनै पनि राम्रो विकल्प बिना एक्लै छोड्नेछ।

सन् १९५६ को सुएज सङ्कट, जतिबेला इजरायलसँगै बेलायत र फ्रान्स मध्यपूर्वको युद्धमा सामेल भएका थिए, त्यसलाई ती देशहरूको साम्राज्य पतनको क्षणका रूपमा हेरिन्छ। इजरायलले अमेरिकालाई इरानमाथिको यस युद्धमा तान्नुलाई पनि त्यस्तै रूपमा सम्झिइने सम्भावना छ।

विचारणीय कुरा के छ भने, इजरायलले यस्तो समयमा अमेरिकामाथिको आफ्नो निर्भरता देखाएको छ, जतिबेला उसले अमेरिकाको विश्वव्यापी पतनको प्रक्रियालाई सक्रिय रूपमा तीव्र बनाइरहेको छ र अमेरिकी जनतामाझ इजरायलप्रतिको समर्थनलाई अलोकप्रिय बनाइरहेको छ। यो एक सम्भावित विषाक्त मिश्रण हो।

यति उच्च महत्त्वाकाङ्क्षा राख्ने प्रयासमा, इजरायलले आफ्नै नाटकीय पतनको बाटो खनिरहेको हुन सक्छ।

अल जजिरा