काठमाडौँ । आफ्नो बच्चा समझदार र शान्त होस् भन्ने हरेक आमाबाबु चाहन्छन् । तर साना बच्चाहरू जिद्दी हुनु त सामान्य हो । आफूले चाहेको खेलौना पाइएन भनेर रोइकराइ गर्नु, मोबाइल फोन हेर्न पाइएन भनेर झगडा गर्नु वा आफूले चाहेको कुरा पाउन रिसाउनु ।

हरेक घरमा यस्ता परिस्थितिहरू हुन्छन् । आमाबाबुले प्रायः रिसाएर गाली गर्ने वा आफ्नो बच्चाको माग तुरुन्तै स्वीकार गर्ने गर्छन् । तर दुवै तरिकाले लामो समयसम्म समस्यालाई अझ खराब बनाउन सक्छ । बच्चाहरूको जिद्दीलाई बुझाइ र धैर्यताका साथ सम्हाल्नु अझ महत्त्वपूर्ण छ ।

साना बच्चाहरू प्रायः आफ्ना भावनाहरू राम्ररी व्यक्त गर्न असमर्थ हुन्छन् । जब उनीहरूको इच्छा पूरा हुँदैन, तिनीहरू रुन्छन्, चिच्याउँछन्, वा रिसाउँछन् । कहिलेकाहीँ, ध्यान आकर्षित गर्न मात्रै पनि बच्चाहरू जिद्दी भइरहन्छन् । आमाबाबुले सधैँ बच्चाको हरेक माग तुरुन्तै पूरा गर्न थाले भने बच्चाले जिद्दी गरेपछि त सबै कुरा पाइँदो रहेछ भन्ने सोच पाल्न थाल्छ । यो बिस्तारै बानी बन्न सक्छ ।

• शान्त भएर कुरा गर्नुस्

बच्चाले जिद्दी गरिरहेको समयमा उसलाई गाली गर्दा वा पिट्दा स्थिति बिग्रन सक्छ । गाली वा पिटाइले बच्चा डराउनुको सट्टा बढी चिढचिढा हुन सक्छ । यस्तो समयमा, शान्तिपूर्वक बोल्नु बढी प्रभावकारी हुन्छ । बच्चा कुनै कुराको लागि रोइरहेको छ भने पहिले ध्यानपूर्वक उसको कुरा सुन्नुहोस् । कहिलेकाहीँ ‘ओ हो मैले बोलेको त कसैले सुनिरहेको छ भन्ने ’ कुरा महसुस मात्रै गरेर पनि बच्चा शान्त हुन सक्छ ।

• हरेक पटक ‘हुन्छ’ भन्नु हुन्न सही

धेरै आमाबाबुले सार्वजनिक रूपमा बच्चा रोएको अवस्था टार्न वा लज्जित हुनबाट बच्न आफ्नो बच्चाको माग तुरुन्तै स्वीकार गर्छन् । तर यसले उनीहरूको जिद्दीपन बढाउन सक्छ । बिस्तारै आफ्नो बच्चालाई ‘हुन्न’ भन्ने बानी सिकाउनु महत्त्वपूर्ण छ । तर, ‘होइन’ भन्ने तरिका पनि महत्त्वपूर्ण छ । सिधै अस्वीकार गर्नु भन्दा किन हुन्न भनेको भनेर कारण बुझाउनु राम्रो मानिन्छ ।

• स्क्रिन समयले पनि बढाउन सक्छ जिद्दीपन

आजकल,  मोबाइल फोन र टेलिभिजनले बालबालिकाको बानीमा उल्लेखनीय प्रभाव पारिरहेको छ । स्क्रिन हेरेर धेरै समय बिताउने बालबालिकाहरू चिढचिढा वा धेरै रिसाउने हुन सक्छन् । कहिलेकाहीँ खेल वा भिडियोहरू बन्द हुँदा उनीहरू घमन्डी बनेर झगडा गर्न थाल्छन् । त्यसैले बालबालिकाको स्क्रिन समय सीमित गर्नु र बाहिरी गतिविधिहरूमा व्यस्त गराउनु, पुस्तकहरू वा खेलकुदमा संलग्न गराउनु लाभदायक मानिन्छ ।

• राम्रो व्यवहारको प्रशंसा गर्ने

जब बच्चा जिद्दी नगरी कुनै कुरामा सहमत हुन्छ, उनीहरूको प्रशंसा गर्न नभुल्नुहोस् । यसले उनीहरूलाई राम्रो व्यवहार दोहोर्‍याउन प्रोत्साहित गर्दछ । विज्ञहरूले यसलाई सकारात्मक सुदृढीकरण भन्छन्, जसको अर्थ राम्रो व्यवहारलाई प्रोत्साहन गर्नु हो ।

• आफ्नो व्यवहार हेर्नुस्

बालबालिकाहरूले आफ्नो वरपरका मानिसहरूलाई हेरेर धेरै कुरा सिक्छन् । यदि घरमा हरेक सानो कुरामा रिस वा वादविवाद हुन्छ भने यसले बच्चाहरूमा प्रभाव पार्न सक्छ । त्यसैले आमाबाबुबाट शान्त र सन्तुलित व्यवहार पनि अत्यन्त महत्त्वपूर्ण मानिन्छ ।

(अस्वीकरण: सल्लाहसहितको यो सामग्रीले सामान्य जानकारी मात्र प्रदान गर्दछ, थप जानकारीका लागि सधैँ विशेषज्ञ वा आफ्नो डाक्टरसँग परामर्श गर्नुहोस् ।)