सन् २००८ मा बसनेको फिल्म ’जोधा अकबर’मा अकबर र उनकी पत्नी जोधाको काल्पनिक कथालाई चित्रण गरिएको छ । फिल्मको कथामा काम गरिरहँदा फिल्मका निर्देशक आशुतोष गोवारिकरले धेरै इतिहासकारहरूसँग सरसल्लाह लिएका थिए । सबैले एउटै स्वरमा भनेका थिए, अकबरको जोधा बाई नामको कुनै पत्नी थिइनन् । 

इतिहासकारको सुझावको ‘जोधा अकबर’को कथामा कुनै प्रभाव परेको देखिएन । अर्को शब्दमा भन्ने हो भने, फिल्मको कथा राम्रो भए पनि त्यो तथ्यमा आधारित थिएन । अकबरको भर्खरै प्रकाशित जीवनी ‘अल्लाहु अकबरः अंडरस्ट्यान्डिङ द ग्रेट मुगल इन टुडेज इन्डिया’का लेखक एस शर्माले यसबारे चर्चा गर्दै लेखेका छन्,‘फिल्म ‘जोधा अकबर’ले जोधा बाईलाई राजा भारमलकी छोरी र अकबरकी एक्ली पत्नीको रूपमा चित्रण गरेको छ । वास्तवमा अकबरले आमेरका राजा भारमलका छोरीसँग विवाह गरेको इतिहास छ । हीरा कंवर वा हरखा बाई नामक गरेकी ती राजकुमारी अकबरकी चौथी पत्नी थिइन् ।’
शर्माका अनुसार अकबर आफ्नी पहिलो श्रीमती रुकैयासँग बढि नजिक थिए । कारण थियो दुई जना बाल्यकालदेखिका साथी थिए र एकअर्कालाई राम्ररी चिनेर हुर्केका थिए ।

अकबरको सहयोगको बदलामा विवाह
हरखा बाई एक सानो राज्य आमेरका राजा भारमल कचवाहाकी छोरी थिइन् । राज्यमा राजा भारमल र उनका भाइ पूरनमलबीच सिंहासनका लागि आन्तरिक संघर्ष चलिरहेको थियो । उनको छिमेकी राठौर शासनले पनि उनको राज्यलाई नजर लगाईरहेको थियो । राजा भारमलका भाइलाई मुगल गभर्नर मिर्जा शरफुद्दीन हुसैनको समर्थन थियो । यस्तोमा भारमलले एक चाल चले । अकबरको अर्को जीवनी ‘अकबर द ग्रेट मुगलः द डेफिनिटिभ बायोग्राफी’ का लेख इरा मुखोटी लेख्छिन् ,‘राजा भारमल एक कुशल रणनीतिकार थिए । उनले अकबरका गर्भनरको सहयोग पाईरहेका आफ्नो भाइविरुद्धको संघर्षमा पछि पर्दै गएको थाहा पाएपछि आफ्नी छोरी हर्कसँग अकबरको विवाहको प्रस्ताव राखे ।’

अकबरले राजा भारमलको सन्देश स्वीकार गरे र आफ्ना गभर्नर मिर्जा शरफुद्दीन हुसैनको बन्धनमा रहेका राजा भारमलका बन्दी आफन्तहरूलाई रिहा गर्न निर्देशन दिए । अकबरले हर्कलाई धर्म परिवर्तन गरेनन् जमेरबाट फर्किने क्रममा सम्भारमा अकबरले २० वर्षीया हरखा बाईसँग विवाह गरे । अकबरले त्यहाँबाट आगरासम्मको दुई सय किलोमिटरको बाटो तीन दिनमा पुरा गरेका थिए । हरखाका भाइ भगवन्त दास र भतिजा मान सिंह पनि आगरा गएका थिए । यो विवाहले हरखा बाईको पिताको उनको राज्यमा पकड सुनिश्चित भयो । र उनका प्रतिद्वन्दीले पराजय भोग्नुप¥यो ।
विवाहपछि अकबरले हरखा बाईलाई ‘मरियम–उज–जमानी’ को नयाँ नाम दिएका थिए ।

सन् १५६२ मा अकबरको अन्त्येष्टि चिता (हराम) मा प्रवेश गरेकी हरखा बाईलाई आफ्ना सबै रीतिथिति र विश्वासहरू साथमा ल्याउन अनुमति दिइयो । हरखा अकबरकी पहिलो गैर–मुस्लिम पत्नी थिइन् जसको धर्म परिवर्तन गरिएको थिएन ।

हर्क बाईको प्रभावले अकबरले गाईको मासु खान छाडे
अकबरमा हरखा बाईको प्रभाव यस्तो थियो कि अकबर आफैंले गाईको मासु खान बन्द गरे । उनले दरबारका मानिसहरूलाई पनि गाईको मासु खान प्रतिबन्ध लगाए । अकबरको यो निर्णयबाट दुखी हुँदै अकबरकै समयका इतिहासकार अब्दुल कादिर बदायुन्नीले लेखेका छन्,‘ हिन्दूहरूसँगको सम्बन्धका कारण अकबरले गाईको मासु, लसुन र प्याज खान प्रतिबन्ध लगाएका थिए । उनी दाह्री पाल्नेहरुसँग समेत नजिकिन हिचकिचाउँथे ।’ अकबरले हिन्दू धर्मग्रन्थ महाभारत र रामायणसमेत अनुवाद गराउने काम गरे । उनले जानाजानी महाभारतको अनुवादको जिम्मेवारी संकीर्ण बदायुन्नीलाई नै सुम्पेका थिए ।