काठमाडौं । बौद्धिक छवि बनाएका डा. सुरेन्द्र झा अहिले जनता समाजवादी पार्टी नेपाल (जसपा नेपाल)का नेता हुन् । जसपा नेपाल र लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी (लोसपा) नेपालबिच एकीकरण हुनुअघि उनी लोसपाका महासचिव थिए । 

महन्थ ठाकुर निकट डा. झा लामो समय शक्तिको वरिपरि त बसे, तर लाभको पद अहिलेसम्म लिएनन् । अध्ययनशील र मृदुभाषी डा. झासँग अहिलेको निर्वाचनको हट सेन्टर बनेको मधेस, जसपा नेपालको  अवस्था लगायत विषयमा आधारित रहेको रातापाटीको ‘वारपार’मा कुराकानी गरिएको छ । प्रस्तुत छ अन्तर्वार्ताको सम्पादित अंश (विस्तृत भिडियोमा हेर्न सकिन्छ) :

निर्वाचन हुन्छ कि हुँदैन भन्नेमा अब पनि छलफल र बहस गर्न आवश्यक छ ? 

आवश्यक नहुनु पर्ने हो । कुनै बहानामा हामी निर्वाचनबाट विमुख भयौं भने नेपाल असफल राष्ट्र घोषणा हुन्छ । त्यसकारण साथीभाइ, आम नागरिक, सरकारसँग पनि अनुरोध छ फागुन २१ गते निर्वाचन हुनुपर्छ । हामी चुनावकै वातावरणमा गइसकेका छौँ । सबै पार्टी जनताको बिचमा छन्, उम्मेदवारहरू जनताको बिचमा छन् । थोरै भए पनि आशाको त्यान्द्रो निर्वाचनमा जोगिएको छ । त्यसकारण त्यसलाई जगेर्ना गरौँ र निर्वाचनमा सहभागी बनौँ । सम्माननीय प्रधानमन्त्रीज्यूबाट पनि अन्योलग्रस्त कुराहरू आउनु हुँदैन ।

तपाईंहरूको जसपा नेपाल र संघीय लोकतान्त्रिक मोर्चाबिच चुनावी तालमेल किन हुन सकेन ?

हामीले तालमेल चाहिँ गर्‍यौँ । पाँचवटा पार्टी एकीकरण नै भएर जसपा नेपाल पार्टी घोषणा गर्‍यौं । आठ पार्टीबिच लुज एलायन्स पनि बनायौं । सीके राउतजीको जनमत पार्टी र राजेन्द्र महतोजीको राष्ट्रिय मुक्ति क्रान्तिबिच भने प्राविधिक कारण एलायन्स हुन सकेन । 

कस्तो प्राविधिक विषयले अड्कियो र ?

महतोजी, अशोक राईजीहरू, रेशमजीहरूले पहिले नै जाँतो चिह्नमा चुनाव लड्ने भनेर निर्णय गरेर निर्वाचन आयोग गइसक्नुभएको थियो । हाम्रो चाहना हुँदाहुँदै प्राविधिक रूपले त्यो सम्भव भएन ।

जसपा नेपालमा नेतृत्व हस्तान्तरण र पुस्तान्तरण भन्ने विषय कहिल्यै उठ्दैन ? 

जुन–जुन पार्टीहरूमा हामीले काम गर्‍यौँ, त्यहाँनेर हामीले एजेन्डामा नवीनता ल्याउन खोज्यौँ, त्यो सकेनौँ । नेतृत्वमा रूपान्तरण गर्न खोज्यौँ, त्यो सकेनौँ । त्यो नसक्दा हामीले त पार्टी छोडेरै नयाँ पार्टी खोल्यौँ नि त । जुन कुरा आज जेनजीले गर्दैछ, चाहे उहाँहरूको जुन चाहना थियो, त्यो चाहना त हामी आजभन्दा २० वर्ष अगाडि नै  पूरा गर्‍यौं । हामीले आफ्नो पार्टी, पुरानो पार्टी जहाँनेर हाम्रो युवा उमेरको सबै शक्ति सामर्थ्य त्यहाँ लगानी गरेका थियौँ, त्यो सबै छोडेर हामीले नयाँ कोर्स, नयाँ पार्टी, नयाँ चीज सुरुवात गर्‍यौं । 

निर्वाचनमा पार्टीको ५२ सिट हुँदा पनि त्यही अध्यक्ष हुन्छ । पार्टी धरासायी हुँदा पनि त्यही हुन्छ । फुट्छ, त्यही हुन्छ । कहिलेकाहीँ जनताबाट अनुमोदन पनि हुन सक्दैन, फेरि पनि अध्यक्ष उही हुन्छ । यस्तोले छोड्नुपर्छ कि ? 

हामीले त्यो व्यक्तिको उपयोगिता के हो, त्यो व्यक्तिको अनुशासनको परिधि के हो, त्यो व्यक्तिको भिजन के हो, त्यो व्यक्तिको सक्रियता के हो र त्यो व्यक्ति फेरि जनतामा जाँदाखेरि नागरिकबाट अनुमोदित भएर आउन सक्ने क्षमता छ कि छैन ? जस्तै कहिलेकाहीँ हामीले यो पनि हेर्नुपर्छ कि एकदम कम उमेरको मान्छे हामी नागरिकमा गयौँ, नागरिकले अनुमोदन गरिदिएन । एकदमै प्रौढ उमेरको मान्छे नागरिकको बिचमा जाँदा नागरिकले उहाँलाई पत्याइदिए । 
 
तरुण उमेरको, युवा उमेरको मान्छे छ तर त्यो लायक छैन, जीवनशैली आपत्तिजनक छ, विचारशून्य छ, अराजक छ भने त्यसलाई तपाईँले कहाँ लिएर जानुहुन्छ ? त्यसलाई उमेरकै कारणले नेतृत्व दिनुभयो भने त कहिलेकाहीँ प्रश्न उठ्छ नि । जेलेन्स्कीको खोजीमा आज के स्थिति भयो, जेलेन्स्कीले नेतृत्व गरेको देश र त्यसको अवस्था कहाँ पुग्यो भन्ने देखिराख्नुभएको छ नि ।

नातावाद पनि त्यस्तै देखियो । उदाहरणको रुपमा महन्थ ठाकुरजीलाई राष्ट्रियसभामा लैजानुभयो, उता छोरीलाई प्रत्यक्षमा टिकट दिनुभयो । जसकारण नेताले पार्टी नै छोडे । टिकट वितरण गर्ने समितिमा तपाई स्वयं हुनुहुन्थ्यो नि, होइन ? 

माननीय महन्थजीको श्रीमती २०४४ सालतिर बित्नुभयो । उहाँ लगभग ८ वर्ष जेलनेल बसेको मान्छे हो । उहाँको छोरा २०५२/५३ सालमा बित्यो, एउटा मात्र छोरा थियो । यी छोरी जसको बारेमा तपाईँ हामीले कुरा गरिरहेका छौँ, मिनाक्षी ठाकुर, अहिले विवाहपछि झा थरमा भएको छ । छोरीको कुरा गर्दा यिनी भनेको त कस्तो बच्चा हो भने जसले आमाको माया पनि पाएन, पिताजीको समय पनि पाएन । दाजुभाइ भन्ने पनि भएन ।

महन्थ ठाकुर अदालतमा बहस गर्दा छोरीलाई त्यहीँ बारमा राख्नुहुन्थ्यो । बहसबाट आएको पारिश्रमिकले नानीलाई पाल्नुपर्ने स्थिति थियो । फेरि उनले म चुनाव लड्दिनँ पनि भनेको हो । महन्थजीले पनि यो कुरा भन्नुभएको थियो । तर पार्टीले निर्णय गरेपछि उहाँले मान्नुभएको हो ।

तपाईं आफू चाहिँ चुनाव लड्नुहुन्न भन्ने आरोप छ । तपाईं आफैँ चाहिँ किन लड्नुहुन्न चुनाव ? 

अहिलेसम्म कुनै लाभको पद पार्टीबाट लिएको छैन ।
 
नलिनुभएको कि नपाउनुभएको ?

नलिएकै हो मैले । पाउन खोजेको भए केही न केही त अवश्य पाउँथे । म एकतर्फी हरेक संघर्षमा म नेतृत्वमा छु । २४ घण्टा म पार्टीको काम गर्छु । २४ घण्टै सामाजिक जीवनमा बस्ने मान्छे हो । मैले हप्तामा एक दिन आफ्नो लागि पनि काम गर्नुपर्छ । नभए त फेरि मेरो रगत जाँच कसले गर्ने, मेरो प्रेसरको औषधि कसले किन्ने, मेरो गाडी कसरी चढ्ने, मेरो दाल–रोटी कसरी खाने ?

म गल्ती छैन भने अलिकति जातीय कुराले पनि काम गर्छ रे तपाईंहरुको पार्टीमा, हो ?

अलिकति यो जातीय समीकरणहरू हेरेर उम्मेदवारी दिन्छौँ हामी । जातीयताको हिसाबले मत खस्ने परम्परा छ । तराई मधेसका जिल्लाहरूमा कहिलेकाहीँ के लाग्छ भने हजुरको यो जातीय ’माइन्डसेट’ सिस्टम थियो हाम्रो गाउँ समाजमा । त्यो माइन्डसेट र नेतामा भिन्नता छुट्याउन सक्ने सचेत चेतनशील समूह चाहिँ अझै निर्माण नभइसकेको एउटा त्यो डर त्रास भए चाहिँ त्यहाँ पनि देखिन्छ ।

एमालेसँग चुनावी तालमेलका विषयमा केही कुराकानी भइरहेको छ ? 

अहिले त्यस्तो प्रकारको संवाद छैन । निर्वाचन ओरिएन्टेड संवाद भएको छैन । तर मुलुकमा राजनीतिक तरलता, निर्वाचनपछि पनि जुन संसद् बन्छ, त्यो संसद् कस्तो बन्ला ? त्यसले कसरी मुलुकलाई अगाडि लिएर जाला ? समस्याहरूको समाधान कसरी गर्ला ? र, साँच्चिकै अहिले भन्नुहुन्छ भने ऐतिहासिक रूपमा नेपाल चाहिँ एकदमै कठिन घडीमा छ । नागरिकहरूमा नैराश्यता छ ।

एउटा मुर्दा शान्तिको अवस्था छ । र राजनीतिक दलहरू अनुभवले खारिएका मान्छेहरू पनि चिन्तित हुनुहुन्छ कि मुलुक कता जाँदैछ, हामीले यसलाई सायद कन्ट्रोल गर्न सक्ने स्थितिमा हुन्छ कि हुँदैन ?

अहिले जनता समाजवादी पार्टीको अवस्था नाजुक हुन्छ भन्ने आकलनहरू गरिन थालिएको छ । तपाईंको आकलन चाहिँ के छ ?
 
कसरी आयो आकलन ? हामी सबैभन्दा ठुलो पार्टी बन्छौँ मधेस प्रदेशमा ।

कसरी आयो भने मधेसी समुदायबाट प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह बन्ने भनेपछि असर गर्दैन त ?

फेसबुकमा, त्यो मञ्चमा भनेर प्रधानमन्त्री हुने स्थिति म देख्दिनँ । बालेनजीको पिताजी चाहिँ मधेस मूलको हुनुहुन्थ्यो, यद्यपि उहाँ सारा जीवन राष्ट्रको सेवामा रहनुभयो, काठमाडौँमै रहनुभयो । बालेनजी चाहिँ मधेसको मान्छे हुनुहुन्छ वा मधेसी हुनुहुन्छ भनेर भन्दा मूल चाहिँ भयो । तर उहाँको जीवनशैली, शिक्षादीक्षा, संस्कृति, रहनसहन, लवाइखवाइ, हिँडाइ चाहिँ छैन । 
 
बालेनजीका कारण जसपा नेपाललाई असर गर्छ कि गर्दैन ?

कुनै असर गर्दैन । 

बालेन र रास्वपाले क्लिन स्विप गर्छन् भन्ने छ त ।

के थाहा बालेनजी ‘अल क्लियर’  भएर जानुहुन्छ कि ? ’बोल्ड’ नै भइजानुहुन्छ कि उहाँ ? जुन ढंगले उहाँलाई त्यहाँ पुर्‍याइएको छ, उहाँ पनि त ’क्लिन बोल्ड’ हुन सक्नुहुन्छ नि त । 

मधेसले मुलुकको कार्यकारी पाएन । हामीलाई मुलुकको कार्यकारी प्रमुख चाहियो भन्ने माग सुनिन्थ्यो । अब अहिले म मधेसी समुदायकै व्यक्तिले प्रधानमन्त्री घोषणा नै गर्दा तपाईंहरु त खुसी हुनुपर्ने, समर्थन गर्नुपर्ने होइन र ?
 
मैले कतिखेर समर्थन गर्न मिल्छ भने मभन्दा गुणात्मक रूपले परिष्कृत हुनुभयो भने । तपाईँको एजेन्डा परिष्कृत हुनुपर्‍यो । तपाईँको योगदान परिष्कृत हुनुपर्‍यो । तपाईँको विश्वसनीयता त्यो लेबलको हुनुपर्‍यो । त्यस्तो काम त बालेनजीले अहिलेसम्म केही गरिदिनुभएको छैन, न मेरो पार्टीको लागि गरिदिनुभएको छ, न मेरो समुदायको लागि गरिदिनुभएको छ, न यो देशको लागि गरिदिनुभएको छ । 

उहाँ काठमाडौँमा मेयर हुँदाखेरि सबैभन्दा बढी बेरुजु भएको पालिका काठमाडौँ नै हो । बजेट कम खर्च गर्ने महानगरपालिकामा काठमाडौँ एक नम्बरमा हो । बालेनजीको सबैभन्दा बढी लखेट्याइँमा पर्ने मधेसी नै छन् । 
 
कांग्रेस सभापति पनि भावी प्रधानमन्त्री बन्ने घोषणा गरेरै मधेस झर्नुभएको छ । उहाँबारे तपाईंको भनाइ के हो ? 

मधेस प्रयोगशाला हो ? तपाईँहरू आउँदै गर्ने अनि प्रयोग गर्दै गर्ने ? मधेसको युवाले चाहिँ नेतृत्व दिन नसक्ने अवस्थामा छ ? आज यस्तो परिस्थिति किन आयो ? आज जुन परिवारवादको कुरा तपाईंहरूले गरिराख्नुभएको छ, तपाईंहरूले पनि त त्यो उपयोगवाद गर्दै हुनुहुन्छ । आज गगनजीले नयाँ तरुण कांग्रेस बनाउन खोज्दै हुनुहुन्छ भने, त्यो सर्लाहीमा भएको सुरेन्द्र सिंह, वीरेन्द्रहरू छ, उनीहरुलाई काठमाडौँ-४ नम्बरबाट तिमीलाई जिताउँछु र नेपाली कांग्रेसको सभापति बनाउँछु र प्रधानमन्त्री तिमीलाई बनाउँछु भन्न सक्नुपर्छ नि त । उहाँ त्यागी हो र उहाँले यो गर्न खोज्नुभएको छ भने त यति कुरो त हामीले बुझेको छ नि ।

गगन थापाले चुनाव जित्ने, नजित्ने विषयमा तपाईंको टिप्पणी ?

मैले सुन्दै छु ५१ करोड रुपैयाँ त्यहाँ गएको छ रे गगनजीलाई जिताउनलाई ।
 
केपी ओली, गगन थापा र बालेन्द्र शाहमध्ये को होलान् त प्रधानमन्त्री ?

तीनै जना हुन्छन्, आलोपालो हुन्छ र बाँकी भएको ६–७ जना हामी पनि हुन्छौँ नि । बालेन्द्रजीलाई घोषणा गरेको छ, अब उहाँले त पार्टीमै के गर्ला भन्ने मलाई ठुलो शंका छ । एउटा व्यक्तित्वलाई समाप्त गर्ने किसिमले उहाँलाई उपयोग गरेको छ भन्नेमा म चिन्तित छु । 

भिडियो/फोटो : मनोज खड्का