तेल अभिभ । अमेरिका र इजरायलले मिलेर इरानका सर्वोच्च नेता आयतुल्ला खामेनीको हत्या गरेको पाँच दिन भयो ।

इरानसँग परमाणु वार्ता चलिरहेकै समयमा शनिबार एक्कासि दुई देशले तेहरानमा धावा बोलेर खामेनीलाई आफ्नै निवासको कम्पाउन्डमा मारे । यतिबेला अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि धावा बोलिरहे‍को छ भने इरानले पनि मध्यपूर्वमा रहेका अमेरिकी सैन्य शिविरहरूलाई निशाना बनाउन छाडेको छैन । 

खामेनीको हत्याका लागि अमेरिका र इजरायलले तेहरानका सडकहरूमा राखिएका रियल टाइम दृश्य दिने ट्राफिक क्यामेराहरूको सहायता लिएका थिए । यी क्यामराहरू वर्षाैं पहिले ह्याक गरिएको अहिले खुलासा भएको छ । ह्याकिङले विस्तृत रूपमा तेहरानको नक्सा बनाउन, आक्रमणको ढाँचा स्थापित गर्न र शत्रुको राजधानीभित्र के भइरहेको छ भन्ने जेलिएको, जटिल तस्बिर निर्माण गर्न सहज पारिदिएको एक इजरायली अधिकारीले भनेका छन् ।

क्यामेराहरू धेरै जटिल प्रणालीको एउटा भाग मात्र थिए, जसमध्ये केही विवरणहरू पहिलो पटक द फाइनान्सियल टाइम्सले रिपोर्ट गरेको थियो, जसले इजरायललाई यस विषयसँग परिचित एक इजरायली स्रोतलाई एआईद्वारा सञ्चालित ‘लक्ष्य उत्पादन मेसिन’ निर्माण गर्न अनुमति दियो । यसले व्यापक मात्रामा डेटा प्रशोधन गर्न सक्थ्यो । भिजुअल इन्टेलिजेन्स, मानव गुप्तचर, संकेत बुद्धिमत्ता, अवरोधित सञ्चार, उपग्रह तस्बिर र थप कुराहरू पनि यसमा समावेश गरिएको थियो । यसले डेटा प्रशोधनबाट १४ अंकको कोर्डिनेट उत्पादन गर्न सहयोग पुग्यो । सरासर जानकारी प्राप्त गर्न र इजरायलले चाहेको नतिजा निकाल्न डेटा प्रशोधन गर्न, क्रमबद्ध गर्न र विश्लेषण गर्न शक्तिशाली कम्प्युटरहरू आवश्यक पर्थ्यो।

विगत एक दशकमा सिर्जना गरिएको यो प्रणालीलाई आक्रमणका सिफारिसहरू प्रमाणित गर्न र प्रक्रियाहरूलाई मिहिन बनाउन जनशक्ति चाहिन्थ्यो, त्यसैले यसमा प्राविधिकहरू, डेटा विश्लेषकहरू र इन्जिनियरहरू समावेश थिए । यसले इजरायलले बारम्बार इरानको भित्री घेराहरूमा लामो समयदेखि घुसपैठ देखाएको छ, जसले गर्दा वर्षौंदेखि इरानका शीर्ष आणविक वैज्ञानिकहरू र अधिकारीहरूको हत्या गर्न, देशको आणविक अभिलेख चोर्न र तेहरानमा हमासको राजनीतिक नेतालाई मार्न सक्ने बनायो । इजरायलको लागि यो प्रणालीले निकै सहयोग गरेको थियो ।

गत वर्ष जुनमा इजरायल र इरानबिचको १२ दिने युद्धको सुरुमा इजरायली रक्षा बलले सुरुवाती आक्रमणमा उही क्षमताहरू प्रदर्शन गरेको थियो । दोस्रो इजरायली स्रोतका अनुसार इरानको सर्वाेच्च पदका सैन्य अधिकारी यसकै सहयोगमा इस्लामिक क्रान्तिकारी गार्ड कोर्प्सका प्रमुख र सर्वाेच्च नेता अयातोल्लाह अली खामेनीका नजिकका सहयोगीसहित धेरैको हत्या गरियो ।

शनिबार बिहान अमेरिका र इजरायलले इरानविरुद्ध संयुक्त रुपमा ठुलो आक्रमण सुरु गर्दा पनि पुनः यही प्रणाली प्रयोगमा ल्याइयो । प्राथमिक निशाना इरानका हाल दिवंगत सर्वाेच्च नेता खामेनी थिए, जसलाई इजरायली अधिकारीहरूले दिउँसो कम असुरक्षित महसुस गर्ने विश्वास गरे। इजरायलसँग जुनमा सर्वाेच्च नेतालाई लक्षित गर्ने अवसर नभएको रक्षामन्त्री इजरायल काट्जले पहिल्यै भनेका थिए । उनले त्यतिबेला सम्भवतः भूमिगत बंकरहरूमा शरण लिएका थिए र मौन बसेका थिए । तर अहिले खामेनीलाई मात्र नभई, इरानका शीर्ष सुरक्षा र सैन्य नेताहरूलाई पनि बाहिर निकाल्ने अवसर सिर्जना भएको थियो, जसमध्ये धेरैजसो जुनमा इजरायली आक्रमणमा मारेकाहरूको प्रतिस्थापन थियो । 

यद्यपि अमेरिका र इरान तेहरानको आणविक कार्यक्रममा वार्तामा संलग्न थिए । इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहूले वार्ता असफल हुने निश्चित थियो भन्ने विश्वास गरे । ट्रम्प प्रशासनले वार्ताबाट के चाहन्छ भन्ने बारेमा परिवर्तनकारी जवाफहरू प्रस्ताव गरे, तर इजरायलले स्पष्ट रुपमा सम्झौतामा पुग्न कहिल्यै पर्याप्त साझा आधार नहुने महसुस गरेको र निश्चित रूपमा एउटा पनि नेतान्याहूका लागि स्वीकार्य हुने थिएन ।

खामेनी इजरायलका सबैभन्दा लामो समयसम्म पदमा रहेका नेता थिए । उनले आफ्नो राजनीतिक करिअरको धेरैजसो समय आणविक इरानको खतराहरूबारे संसारलाई प्रचार गर्दै बिताए । खामेनीमाथि प्रहार गर्ने समय नजिकिइसकेको थियो । फेब्रुअरी ११ मा नेतान्याहूले राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पसँग ह्वाइट हाउसमा भेटेका थिए । दुई नेताबिचको निजी छलफल लगभग तीन घण्टा चल्यो र उनीहरूले एउटा मात्र तस्बिर जारी गरेका थिए ।

सीएनएनले पहिले रिपोर्ट गरेझैं, इरानवार्ताबारे कुराकानी चलिरहेको थिएन, बरु ती वार्ताहरू असफल हुँदा के भयो भन्नेबारे थियो । नेतान्याहूले ट्रम्पलाई इरानको सैन्य क्षमताहरूबारे ताजा गुप्तचर जानकारी बुझाएका थिए । अमेरिका–इजरायलको संयुक्त आक्रमणको योजना केन्द्रमा आएपछि अमेरिका र इजरायलबिच उच्चस्तरीय सैन्य र गुप्तचर छलफलहरूको श्रृंखलापछि बैठक भएको थियो ।

शुक्रबार दिउँसो ३ः३८ बजे पूर्वी समयअनुसार ट्रम्पले सुरुवाती आक्रमणहरू गतिमा ल्याउने आदेश दिएका थिए । ‘अपरेशन एपिक फ्युरी स्वीकृत भएको छ । यो रद्द हुने छैन । शुभकामना,’ शीर्ष अमेरिकी अधिकारी जनरल डान केनको सन्देश थियो । 

‘यो इजरायली रक्षा बलहरूद्वारा गरेको ट्रिगर घटनामा आधारित दिउँसै गरिएको हमला थियो । अमेरिकी गुप्तचर समुदायले यसलाई सक्षम पारेका थिए,’ केनले सोमबार एक ब्रिफिंगमा पत्रकारहरूलाई भनेका थिए । यद्यपि, उनले थप विवरणहरू दिएनन् । सम्भवतः उनी इजरायलको उपलक्ष्यलाई संकेत गरिरहेका थिए जसले खामेनी र इरानका धेरै शीर्ष नेताहरूलाई मारेको थियो, जसले अमेरिकी गुप्तचरलाई पनि इरानको सर्वाेच्च नेताको परिसरमा रहेको स्थान पत्ता लगाउन आकर्षित गरेको थियो ।

आक्रमणपछि कैयौं घन्टासम्म खामेनीको अवस्था अज्ञात थियो । तर खामेनीको मृत्यु भएको थाहा नभए पनि समयसँगै इजरायल हमलाको नतिजाबारे आशावादी हुँदै गयो । आइतबार बिहान इरानको सरकारी टीभीका एक उद्घोषकले रुँदै ‘इरानका सर्वाेच्च नेताले शहादत प्राप्त गर्नुभएको छ’ भनेर घोषणा गरे ।