काठमाडौँ । आजको भागदौडपूर्ण जीवनशैली, खराब खानपान र शारीरिक व्यायामको कमीले गर्दा मानिसको शरीर बिस्तारै कमजोर बन्दै गएको छ। विशेषगरी मांसपेशीको शक्ति घट्दै जाँदा ढाड दुख्ने, कम्मर दुख्ने र पाचन प्रक्रियामा समस्या देखिनु सामान्य भइसकेको छ।

यस्तो अवस्थामा योग एउटा प्रभावकारी समाधानका रूपमा अगाडि आएको छ। विभिन्न योगासनहरूमध्ये ‘मयूरासन’ लाई शरीरलाई मजबुत बनाउनका लागि निकै शक्तिशाली मानिन्छ। संस्कृतका दुई शब्द ‘मयूर’ र ‘आसन’ मिलेर बनेको यो मुद्रा गर्दा शरीरको आकृति केही हदसम्म मयूर जस्तै देखिने भएकाले यसलाई मयूरासन भनिएको हो। यो आसनका लागि शारीरिक सन्तुलन, तागत र एकाग्रता तीनै कुराको उत्तिकै आवश्यकता पर्छ।

मयूरासनलाई उन्नत स्तरको ‘आर्म-ब्यालेन्सिङ’ योगासन मानिन्छ, जसमा शरीरको सम्पूर्ण भार हातहरूमा सन्तुलित गरिन्छ। यो आसन गर्दा कुहिनालाई पेटको नजिक टिकाएर पूरा शरीरलाई जमिनबाट माथि उठाई सिधा राखिन्छ।

यसको नियमित अभ्यासले शरीरका मांसपेशीहरूलाई बलियो बनाउनुका साथै सन्तुलन कायम राख्ने क्षमतामा उल्लेख्य सुधार ल्याउँछ। यसले शारीरिक शक्ति मात्र बढाउँदैन, बरु मानसिक एकाग्रतालाई पनि तीव्र बनाउन मद्दत गर्छ। हात र काँधको शक्ति बढाउन चाहनेहरूका लागि यो एक उत्कृष्ट व्यायाम हो।

यो आसनको सबैभन्दा ठुलो फाइदा पाचन तन्त्रमा देखिन्छ। जब कुहिनाले पेटमा दबाब दिन्छ, तब पेटका भित्री अङ्गहरू सक्रिय हुन्छन् र पाचन प्रक्रियामा सुधार आउँछ। यसले ग्यास्ट्रिक, अपच र कब्जियत जस्ता दीर्घकालीन समस्याहरू कम गर्न मद्दत गर्छ।

साथै, शरीरमा जम्मा भएका विषाक्त पदार्थहरू बाहिर निकाल्न पनि यो आसन सहायक मानिन्छ, जसले गर्दा शरीर भित्रैबाट सफा र स्वस्थ रहन्छ। कलेजो र मिर्गौलाको कार्यक्षमता बढाउन पनि मयूरासनलाई प्रभावकारी मानिन्छ।

मयूरासन गर्ने सही तरिका र सावधानीहरू बुझ्नु पनि उत्तिकै जरुरी छ। यो आसन गर्नका लागि सुरुमा घुँडा टेकेर बस्नुपर्छ र हातका औँलाहरू खुट्टातर्फ फर्काएर जमिनमा राख्नुपर्छ।

त्यसपछि कुहिनालाई मोडेर पेटको नजिक अड्याउनुपर्छ र बिस्तारै शरीरको भार हातमा सार्नुपर्छ। त्यसपछि खुट्टालाई पछाडि सिधा फैलाउँदै पूरा शरीरलाई जमिनसँग समानान्तर हुने गरी माथि उठाउनुपर्छ। सुरुका दिनमा यो आसन केही सेकेन्ड मात्र गर्ने र बिस्तारै समय बढाउँदै लैजानु राम्रो हुन्छ।

यो आसन अलि कठिन हुने भएकाले योग विज्ञको निगरानीमा सिक्नु उपयुक्त हुन्छ। उच्च रक्तचाप, हर्निया, मुटुको समस्या वा पेटमा अल्सर भएका व्यक्तिहरूले भने यो आसन गर्नु हुँदैन।