वासिङ्टन डिसी । अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानसँगको युद्ध अन्त्यका लागि एक प्रारम्भिक सम्झौतामा हस्ताक्षर भइसकेको जानकारी दिएका छन्। 

जी–सेभेन शिखर सम्मेलनका क्रममा फ्रान्सेली राष्ट्रपति इमानुएल म्याक्रोँसँगको कुराकानीमा ट्रम्पले सम्झौताका विस्तृत विवरणहरू चाँडै नै सार्वजनिक गरिने बताए। उनले भने, ‘म यो कुरा भन्न पाउँदा निकै खुसी छु कि सम्झौता भइसकेको छ, यो पूर्ण रूपमा हस्ताक्षर भइसकेको दस्तावेज हो।’

वरिष्ठ अमेरिकी अधिकारीहरूका अनुसार जेनेभामा शुक्रबार यस सम्झौतामा औपचारिक रूपमा हस्ताक्षर हुनेछ र सोही दिनदेखि महत्त्वपूर्ण जलमार्ग ‘स्ट्रेट अफ होर्मुज’ पुनः खुला गरिनेछ। यसै सातादेखि इरानको आणविक कार्यक्रमका बारेमा प्राविधिक वार्ताहरू सुरु हुने बताइएको छ। यद्यपि, इरानमाथिको प्रतिबन्ध फुकुवा गर्ने वा उसको रोक्का गरिएको सम्पत्ति फुकुवा गर्ने कुरा इरानले सम्झौताका सर्तहरू कसरी पालना गर्छ भन्ने कुरामा निर्भर रहनेछ।

अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्सले यस सम्झौतालाई करिब डेढ पानाको एउटा सामान्य समझदारी पत्र (एमओयू) को रूपमा व्याख्या गरेका छन्। भविष्यमा हुने वार्ताहरूमा धेरै प्राविधिक विवरणहरू मिलाउन बाँकी रहेको उल्लेख गर्दै भान्सले भने, ‘हामीले प्राविधिक वार्ताका चरणमा धेरै कुराहरू सुल्झाउनुपर्नेछ। तर यो एमओयूले एउटा यस्तो रूपरेखा तयार गरेको छ, जहाँ इरानले आफ्नो दायित्व पूरा गरेबापत सम्झौताका फाइदाहरू प्राप्त गर्नेछ।’ 

यस दस्ताबेजको पहिलो बुँदामा इरानले क्षेत्रीय शान्ति र स्थिरताका लागि प्रतिबद्धता जनाउने उल्लेख छ, जसमा आतंकवादी संगठनहरूलाई आर्थिक सहयोग रोक्ने विषय पनि समावेश छ। भान्सले थपे, ‘सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा, आणविक हतियार निर्माण नगर्ने विषयमा उनीहरूको प्रमाणित प्रतिबद्धता रहनेछ।’

अमेरिकी अधिकारीहरूका अनुसार राष्ट्रपति ट्रम्प, उपराष्ट्रपति भान्स र इरानी संसद्का सभामुख मोहम्मद बाघर घालिबाफले यस सम्झौतामा इलेक्ट्रोनिक माध्यमबाट हस्ताक्षर गरिसकेका छन्। सम्झौताको पूर्ण पाठ शुक्रबारको औपचारिक समारोहपछि सार्वजनिक हुने भए पनि केही विवरणहरू बुधबारसम्ममा आउन सक्ने ट्रम्पले सङ्केत गरेका छन्। यस सम्झौताले युद्धविरामलाई थप ६० दिनका लागि बढाउनेछ, जसको अवधिमा दुवै पक्षले अन्तिम सम्झौताका लागि विस्तृत छलफल गर्नेछन्।

यस मध्यस्थतामा भूमिका खेलेका पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री शहबाज सरिफले लेबनानसहित सबै मोर्चामा सैन्य कारबाही तत्काल र स्थायी रूपमा बन्द गर्ने विषय सम्झौतामा समेटिएको बताएका छन्। तर, अमेरिकी अधिकारीहरूले लेबनानलाई युद्धविरामको खाकामा समेटिए पनि लेबनानी भूभागबाट इजरायली सेना फिर्ता हुनु यस सम्झौताको सर्त नरहेको प्रस्ट पारेका छन्। इजरायलसँग आफ्नो आत्मरक्षाको अधिकार सुरक्षित रहने उनीहरूको भनाइ छ।

इजरायलका प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहुले लेबनान, सिरिया र गाजाका सुरक्षा क्षेत्रहरूमा इजरायली सेना आवश्यकता भएसम्म रहने र आक्रमणहरू विरुद्ध कारबाही गर्न स्वतन्त्र रहने बताएका छन्। उनले सम्झौता भए पनि वा नभए पनि इरानलाई आणविक हतियार बनाउन नदिने अडान दोहोर्‍याएका छन्। 

नेतन्याहुको यो भनाइ सार्वजनिक भइरहँदा लेबनानी सञ्चारमाध्यमहरूले सम्झौता घोषणा भएयताकै पहिलो घातक इजरायली हवाई आक्रमण भएको रिपोर्ट गरेका छन्। यसको जवाफमा हिजबुल्लाहले पनि इजरायली सेनातर्फ मिसाइल र ड्रोन प्रहार गरेको दाबी गरेको छ।

यसैबिच, राष्ट्रपति ट्रम्पले इरानी बन्दरगाहहरूमा लगाइएको अमेरिकी नौसैनिक नाकाबन्दी तत्काल हटाउन आदेश दिएको बताएका छन्। उनले सामाजिक सञ्जालमार्फत स्ट्रेट अफ होर्मुजबाट तेल बोकेका धेरै जहाजहरू चल्न थालिसकेको दाबी गरेका छन्। 

इरानका उपपरराष्ट्र मन्त्री काजेम घारीबाबादीले पनि सैन्य कारबाही अन्त्य भएको पुष्टि गरेका छन्। इरानी सरकारी सञ्चारमाध्यमले यस सम्झौतालाई इरानको जितको रूपमा प्रस्तुत गरेको छ। घारीबाबादीका अनुसार कतारी मध्यस्थकर्ताहरूले तेहरानमा झन्डै १४ देखि १५ घण्टा लामो वार्ता गरेपछि यो प्रारम्भिक सहमति सम्भव भएको हो। 

इरानको शीर्ष सैन्य कमान्डले यसलाई अमेरिका र इजरायलले पराजय स्वीकार गर्न बाध्य भएको रूपमा चित्रण गरेको छ। तर, इरानको परराष्ट्र मन्त्रालयले भने अमेरिकासँग अझै पनि गहिरो अविश्वास रहेको भन्दै यो सम्झौतालाई तनाव कम गर्ने एउटा कदम मात्र भएको बताएको छ।

लेबनानका राष्ट्रपति जोसेफ आउनले यस घोषणाको स्वागत गर्दै यो समझदारीले हिंसाको चक्रलाई स्थायी रूपमा अन्त्य गर्ने व्यावहारिक कदमको रूप लिने विश्वास व्यक्त गरेका छन्। विगतमा इरानको आणविक संवर्द्धन, पश्चिमा देशहरूको आणविक हतियारमुक्त गराउने अडान, र इरानले मागेको प्रतिबन्ध फुकुवासहित अर्बौँ डलरको रोक्का तेल राजस्वको पहुँच मुख्य विवादका विषय रहँदै आएका थिए।

बेलायत, फ्रान्स, जर्मनी र इटालीका नेताहरूले एक संयुक्त विज्ञप्ति जारी गर्दै इरानले कहिल्यै आणविक हतियार प्राप्त गर्न नहुने र इरानले आफ्नो आणविक कार्यक्रममा चाल्ने स्पष्ट र प्रमाणित कदमका आधारमा आफूहरू प्रतिबन्धहरू हटाउन तयार रहेको बताएका छन्। बेलायतका प्रधानमन्त्री सर कियर स्टारमरले यस घोषणालाई युद्धको अन्त्य, क्षेत्रीय स्थिरता र स्ट्रेट अफ होर्मुज पुनः खोल्ने दिशामा एउटा निकै महत्त्वपूर्ण कदम भनेका छन्।