काठमाडौं । पछिल्लो समय सूचना प्रविधि प्रणालीहरूमा र्‍यान्समवेयर आक्रमणका घटनाहरू तीव्र रूपमा वृद्धि भएपछि नेपाल सरकारले सर्वसाधारण र विभिन्न निकायहरूलाई सचेत रहन आग्रह गरेको छ। सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय अन्तर्गतको राष्ट्रिय साइबर सुरक्षा केन्द्रले एक विशेष एडभाइजरी जारी गर्दै यस प्रकारको साइबर हमलाबाट बच्न र हुन सक्ने ठूलो क्षति न्यूनीकरण गर्न सावधानी अपनाउन आह्वान गरेको हो। 

केन्द्रले आइतबार जारी गरेको सूचना अनुसार हालका दिनहरूमा डिजिटल उपकरण र डाटामाथि अनधिकृत पहुँच बनाएर फिरौती माग्ने प्रवृत्ति बढ्दो छ। र्‍यान्समवेयर एक प्रकारको अत्यन्तै हानिकारक सफ्टवेयर अर्थात् मालवेयर हो, जसले प्रयोगकर्ताको कम्प्युटर, मोबाइल वा अन्य डिजिटल उपकरणमा रहेका महत्त्वपूर्ण फाइल र डाटाहरूलाई ‘लक’ वा ‘इन्क्रिप्ट’ गरिदिन्छ। 

यसरी फाइल लक भएपछि प्रयोगकर्ताले आफ्नै डाटामा पहुँच पाउँदैनन्। साइबर अपराधीहरूले ती फाइलहरू पुनः सुचारु गरिदिने बदलामा ठूलो रकम वा फिरौती माग गर्ने गर्दछन्। केन्द्रले यसलाई गम्भीर सुरक्षा चुनौतीको रूपमा व्याख्या गर्दै यसबाट व्यक्ति मात्र नभई ठूला संस्थाहरूको सेवा प्रवाह नै ठप्प हुन सक्ने चेतावनी दिएको छ।

यस्तो आक्रमणको चपेटामा पर्दा व्यक्तिगत र संस्थागत संवेदनशील सूचनाहरू चोरी हुने वा सार्वजनिक हुने उच्च जोखिम रहन्छ। जसका कारण गोपनीयता भङ्ग हुनुका साथै डाटाहरू फिर्ता पाउनका लागि अपराधीलाई बुझाउनुपर्ने फिरौतीले ठूलो आर्थिक नोक्सानी समेत निम्त्याउन सक्छ। र्‍यान्समवेयरले फाइल मात्र नभई पूरै सिस्टमलाई नै काम गर्न नसक्ने बनाइदिने भएकाले यसबाट जोगिनु नै उत्तम विकल्प भएको केन्द्रको ठम्याइ छ।

सरकारले जारी गरेको यो एडभाइजरीले नागरिकहरूलाई अपरिचित लिङ्कहरू नखोल्न, शङ्कास्पद इमेलका फाइलहरू डाउनलोड नगर्न र आफ्ना डिजिटल उपकरणहरूको सुरक्षा प्रणालीलाई सधैँ अद्यावधिक राख्न सचेत गराएको छ। विशेषगरी सरकारी तथा निजी कार्यालयहरूले आफ्ना डाटाको नियमित ब्याकअप राख्न र साइबर सुरक्षाका न्यूनतम मापदण्डहरू पालना गर्नुपर्नेमा केन्द्रले जोड दिएको छ।