काठमाडौँ – विश्वकै तीव्र गतिमा दौडने जीव चितुवा त्यतिनै तीव्र गतिमा लोप हुने अवस्थामा पुग्दै गरेको एक अध्ययनले देखाएको छ ।

उक्त रिपोर्टका अनुसार विश्वमा अब ७ हजार १ सयवटा मात्र चितुवा रहेका छन् ।

उनीहरुको संरक्षका लागि संरक्षित क्षेत्र घोषणा गरिएपनि त्योभन्दा बाहिरसम्म बसोबास गर्ने गरेका छन् । चितुवाको वासस्थान मासिन थालेपछि पछिल्लो समय मानव वस्तीमा पस्ने घटना बढेका छन् । यसले गर्दा उनीहरु मारिने संख्यामा बृद्धि भएका छन् ।

अध्ययनकर्ताहरुले चितुवालाई संकटग्रस्तबाट लोपन्मुख श्रेणीमा राख्न माग गरेका छन् ।

एसियामा मासियो, अफ्रिकामा सिमित

अध्ययनमा विश्वभरको चितुवाको जनसंख्यामध्ये आधा दक्षिण अफ्रिकाको ६ वटा देशमा सिमित बनेका छन् ।

एसियाका धेरै देशबाट चितुवा मासिसकेका छन् । सबैभन्दा बढी इरानमा ५० को संख्यामा चितुवाको संख्या सिमित बनेको छ ।

चितुवाहरु ठूलो क्षेत्रफलमा घुम्ने हुँदा संरक्षित क्षेत्रभन्दा बाहिरसम्म उनीहरु पुग्ने गरेका छन् । चितुवाको ७७ प्रतिशत बासस्थान यस्ता संरक्षित क्षेत्रभन्दाबाहिर पर्ने गरेका छन् ।

मानववस्ती विस्तारसँगै उनीहरुको आहरामा पनि कमी आउन थालेको छ ।

जिम्बाब्वेमा पछिल्ला १६ वर्षमा चितुवाको संख्या १२ सयबाट १७० मा झरेको छ ।

अध्ययनकर्ताहरुले चितुवा खतरामा परेको बारेमा लामो समयदेखि अन्देखा हुँदै आएको बताएका छन् ।

लण्डनमा रहेको जुलोजिकल सोसाइटीकी डा. शारा डुरान्टले आफूहरुले पहिले सोचेभन्दा चितुवाहरु लोप हुने धेरै ठूलो खतरा रहेको बताइन् ।

तस्करी पनि बढ्यो

यता, चितुवाको बच्चाहरुको पनि तस्करी पनि त्यतिकै बढेको छ । खाडी मूलुकमा चितुवालाई घरपालुवा जनावरको रुपमा पालिने गरिएको छ ।

कालोबजारमा चितुवाको बच्चालाई १० हजार अमेरिकी डलर सम्ममा बिक्री गरिने गरेको छ । पछिल्लो १० वर्षमा अफ्रिकाबाट १२ सयभन्दा बढी चितुवाका बच्चाको तस्करी गरिएको तथ्यांक चिता कन्जरभेसन फण्डले देखाएको छ । संस्थाका अनुसार तस्किरी गरेर लगिएका आधाभन्दा बढीको मृत्यु भएको थियो ।

चितुवा लोपन्मुख हुने अवस्थामा पुगेको बारेमा प्रोसिडिङ अफ द नेसनल एकाडमी अफ साइन्समा जर्नल प्रकाशित भएको छ ।