वासिङ्टन डिसी । अमेरिकी अन्तरीक्ष एजेन्सी नासाले सन् २०२४ मा भएको बोइङ स्टारलाइनर अन्तरिक्ष यानको असफलतालाई आधिकारिक रूपमा ‘टाइप ए’ दुर्घटनाको श्रेणीमा राखेको छ। यो नासाको शब्दावलीमा कुनै पनि मिसनले पुग्न सक्ने असफलताको उच्चतम स्तर हो। 

अन्तर्राष्ट्रिय अन्तरीक्ष स्टेशन (आईएसएस) मा अन्तरीक्ष यात्री सुनी विलियम्स र बुच विल्मोरलाई नौ महिनासम्म अलपत्र पारेको यो घटनाले यानमाथिको नियन्त्रण गुमेको र ठूलो क्षति पुर्‍याएको निष्कर्ष नासाले निकालेको छ। यो वर्गीकरणले उक्त मिसनलाई एउटा ठूलो विपत्तिका रूपमा स्वीकार गरेको स्पष्ट पार्छ।

यो घटना कति भयावह हुन सक्थ्यो भन्ने कुराको पछिल्लो तथ्य झनै डरलाग्दो छ। अन्तरीक्ष स्टेशनमा अवतरण गर्ने क्रममा स्टारलाइनरको थ्रस्टर (यानलाई नियन्त्रण गर्ने इन्जिन) हरूले काम गर्न छाडेका थिए। यदि अन्तिम समयमा अन्तरीक्ष यात्रीहरूले केही हदसम्म नियन्त्रण फिर्ता नपाएको भए यो यान सिधै अन्तरीक्ष स्टेशनमा ठोकिन सक्ने प्रवल सम्भावना थियो। 

नासाका प्रशासक जेरेड आइज्याकम्यानले पत्रकार सम्मेलनमा बताए अनुसार यो असफलताले टाइप ए दुर्घटनाको आर्थिक सीमालाई सय गुणाले नाघेको छ। यसको अर्थ करोडौँ डलर मात्र नभई अर्बौँ डलर मूल्यको अन्तरीक्ष स्टेशन नै खरानी हुने जोखिम रहेको थियो।

यति ठूलो लापरबाहीको दोष कसलाई जान्छ भन्ने प्रश्नमा ३१२ पाना लामो विस्तृत प्रतिवेदनले नासा र बोइङ दुवैलाई कठघरामा उभ्याएको छ। एलन मस्कको स्पेस एक्सबाहेक अर्को एउटा भरपर्दो विकल्पको खोजीमा रहेको नासाले बोइङका गम्भीर कमजोरीहरूलाई नजरअन्दाज गरेको देखिन्छ। 

विकासको क्रममा आएका डिजाइन त्रुटि र कमजोर हार्डवेयरबारे पूर्ण जानकारी नभई नासाले उडानको अनुमति दिँदै गयो। पहिलेका परीक्षण उडानहरू असफल हुँदा समेत प्राविधिक समस्याको जड पत्ता लगाउनुको साटो अर्को उडानको हतारो गर्दा यो संकट निम्तिएको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।

नासाको संगठनात्मक ढाँचा र बोइङप्रतिको अन्धविश्वास पनि यो दुर्घटनाको मुख्य कारण बनेको छ। कुनै समय इन्जिनियरिङमा विश्वकै उत्कृष्ट छवि बनाएको बोइङको साख जोगाउन नासाले पर्याप्त निगरानी नगरेको पाइएको छ। 

अर्कोतर्फ, बोइङले पनि आफ्ना सहायक ठेकेदारहरूले गरेका कामको उचित जाँच पड्ताल गर्न सकेन। अन्तरीक्ष यात्रीहरू पृथ्वी फर्कने विषयमा नासाभित्रै ठूलो विवाद भएको र बैठकहरूमा अधिकारीहरू एक-अर्कामाथि चिच्याउने तथा अमर्यादित व्यवहार गर्ने तहसम्म ओर्लिएको कुरा समेत बाहिर आएको छ।