काठमाडौँ । तपाईंले धेरै पटक औषधि खानुभएको होला । खाएकामध्ये धेरैजसो औषधिको स्वाद धेरै तितो महसुस गर्नुभएको हुनसक्छ । मानिसहरूलाई प्रायः यो प्रश्न उठ्छ कि औषधिको स्वाद किन यति तितो हुन्छ ? 

हो, औषधिहरू तीतो हुन्छन् किनभने त्यसमा धेरै प्रकारका रसायन र यौगिकहरू मिसिएका हुन्छन् । औषधिमा थपिने धेरै सामग्रीहरू प्राकृतिक बोटबिरुवाबाट लिइन्छ, जबकि केही उद्योगहरूमा उत्पादन गरिन्छ । यी रसायनहरूमा कोडिन, क्याफिन र टर्पेन जस्ता धेरै अल्कालोइडहरू हुन्छन्, जुन स्वादमा धेरै तीतो हुन्छन् । यी यौगिकहरू शरीरमा प्रवेश गर्छन् र विभिन्न अङ्गहरूलाई असर गर्छन् अनि रोगसँग लड्न मद्दत गर्छन् । जब यी तत्त्वहरू स्वाद ग्रन्थिहरूको सम्पर्कमा आउँछन्,  तीतो स्वाद महसुस हुन्छ । 

केमिकलबाट बनेको एलोप्याथिक औषधि मात्र तितो हुन्छ भन्ने मानिसहरू सोच्छन् । तर त्यस्तो होइन । प्राकृतिक वा जडीबुटी औषधिहरू पनि तीतो हुन्छन् । तिनीहरूमा प्राकृतिक रूपमा तीतो हुने यौगिकहरू हुन्छन् । 

उदाहरणका लागि, आयुर्वेदिक झोल, नीम, गिलोय, त्रिफला आदिको स्वाद पनि तितो हुन्छ । औषधि तितो भए पनि, यसले स्वास्थ्यमा सुधार ल्याउँछ । धेरै तितो औषधिहरू बढी प्रभावकारी हुन्छन् भन्ने केहीले सोच्छन् । तर यो सत्य होइन । औषधिको तितोपनले यसको प्रभाव बढाउने वा घटाउ हुँदैन । यदि औषधिको सही मात्रा लिइयो भने यो बढी प्रभावकारी हुन्छ । 

केही औषधिहरू विशेष रूपमा गुलियो बनाइन्छ । विशेष गरी बालबालिकाको औषधिलाई गुलियो बनाइन्छ, ताकि बालबालिकाले यी औषधिहरू खान सकुन् । यसको लागि, सिरपमा चिनी वा स्वीटनर्स थपिन्छन् । यसबाहेक, धेरै औषधिहरूमा चिनीको लेप लगाइन्छ, जसले गर्दा चक्कीको स्वाद गुलियो हुन्छ । यस प्रक्रियामा, औषधिको बाहिरी तहमा चिनीको पातलो पत्र लगाइन्छ, जसले औषधिको तितोपनलाई दबाउँछ । यो प्रविधि विशेष गरी मुखमा चपाउनु पर्ने वा घोल्नु पर्ने औषधिहरूमा प्रयोग गरिन्छ । सिरप, चपाउन मिल्ने ट्याब्लेट र तरल पदार्थको औषधिमा स्वाद दिने तत्त्व र गुलियो पदार्थ थपेर स्वाद सुधार गरिन्छ । 

स्वास्थ्य विज्ञहरूका अनुसार केही औषधिहरू यति तितो हुन्छन् कि तिनीहरूलाई सेवन गर्न गाह्रो हुन्छ । यस्तो अवस्थामा तिनीहरूलाई क्याप्सुलको रूपमा दिइन्छ । क्याप्सुलको बाहिरी तह सामान्यतया नरम जिलेटिनबाट बनेको हुन्छ, जसले मुखमा कुनै स्वाद छोड्दैन र सिधै पेटमा घुल्छ । यसले गर्दा बिरामीले औषधिको तीतो स्वाद महसुस गर्दैन र औषधि सजिलै निल्न सक्छन् । तीतो औषधि खान गाह्रो हुनेहरूका लागि यो विधि धेरै उपयोगी छ ।