नेपाली कांग्रेसका नेताहरू पुस अन्तिम साता भएको विशेष महाधिवेशनले नयाँ नेतृत्व चयन गरेपछि बढेको विवाद बुधबारदेखि समाधानतर्फ मोडिएको बताउन थालेका छन् । विशेष महाधिवेशन नस्विकारेका शेरबहादुर देउवा समूह र डा. शेखर कोइराला समूहका शीर्ष नेतालाई सभापति गगन थापाले उनीहरूकै निवास र सचिवालयमा पुगेर भेटेपछि विवाद समाधानतर्फ लागेको नेताहरू बताउँछन् ।

विशेष महाधिवेशनको विरोध गरेको देउवा समूहका नेता डा. प्रकाश शरण महतलाई हामीले ‘पार्टीभित्रको राजनीतिक विवाद समाधानतर्फ अगाडि बढेको हो ?’ भनेर प्रश्न गरेका छौँ । उनीसँग विवाद समाधानका लागि संस्थापन पक्षले के के गर्नुपर्छ भनेर पनि हामीले सोध्यौँ ।

प्रस्तुत छ, डा. महतसँग गरिएको कुराकानीः

• विशेष महाधिवेशनपछि कांग्रेस दुई ध्रुवमा विभाजित भयो– एउटा नियमित महाधिवेशन पक्षधर र अर्को विशेष महाधिवेशन पक्षधर । सर्वोच्च अदालतको फैसलासँगै कानुनी रूपमा विवाद टुङ्गिएको छ । राजनीतिक र वैचारिक रूपमा मिलाउन के–कस्तो प्रयास भइरहेको छ ?

नेपाली कांग्रेस एकताबद्ध भएर, अझ मजबुत भएर जानुपर्छ भन्ने पक्षमा हामी छौँ । विशेष महाधिवेशन सबैको सहभागितामा भएको होइन । विशेष महाधिवेशन हुँदा ठुलो संख्या, बहुमत संख्या बाहिर थियो । हाम्रो भनाइ नियमित महाधिवेशनबाटै टुङ्ग्याउनुपर्छ, निर्वाचनपछि गरौँ भन्ने थियो । त्यसका बाबजुद केही साथीहरूले विशेष महाधिवेशन अगाडि बढाउनुभयो । निर्वाचन आयोगदेखि लिएर सर्वोच्च अदालतले समेत त्यसैलाई कायम गर्‍यो । त्योचाहिँ यथार्थ आधारमा भएन भन्ने हाम्रो भनाइ रहँदै आएको हो ।

तथापि सर्वोच्च अदालतले पनि फैसला गरिसकेपछि कानुनी रूपमा त अब त्यसमा कुनै विरोध रहेन, तर राजनीतिक रूपमा त पार्टीलाई कसरी मजबुत गर्ने भन्ने विषय विद्यमान नै छ । पार्टीभित्र अझै मनोवैज्ञानिक र अरु हिसाबले पनि दुरी र मतभिन्नता छ भन्ने कुराको समाधान हुनुपर्छ ।

त्यो विषय समाधान गर्न १५औँ महाधिवेशन निष्पक्ष र सम्मानजनक सहभागिता, सबैको स्वामित्वसहित भयो भनेमात्रै पार्टी एकताबद्ध र मजबुत भएर जान्छ भन्ने हाम्रो भनाइ हो । हिजो विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाले नेतृत्व गर्दासमेत सबै नेताहरूलाई मिलाएर जानुहुन्थ्यो भने अहिले त बहुमत संख्या विशेष महाधिवेशनमा सहभागी नभएको अवस्थामा पार्टीलाई एकताबद्ध बनाउन त १५औँ महाधिवेशन निष्पक्ष र सबैको सम्मान र स्वामित्वसहित हुनुपर्ने यथार्थ कसैबाट छुटेको छैन ।

कानुनी रूपमा गगनजी (गगन थापा) सभापति हुनुभएको छ, मान्यता प्राप्त गर्नुभएको छ । त्यो पक्षले मात्रै पार्टीलाई एकताबद्ध गराउँदैन । तसर्थ १५औँ महाधिवेशन विश्वसनीय बनाउन एउटा सहमतिको संयन्त्र बनाउँ, जसले सबैको प्रतिनिधित्व हुने गरेर अधिवेशन सम्पन्न गर्ने काम गरोस् भनेर हामी भनिरहेका छौँ । क्रियाशील सदस्यता पहिला पार्टी एकै भएको बेला गगनजीहरू समेत सहभागी भएर निर्णय भएको र गगनजीकै नेतृत्वमा टुङ्गिएको हो । नवीकरण टुङ्गिएकोलाई भौतिक रूपमा पालिका–पालिका, वडामा उपस्थितिको कुरा अहिलेको प्रतिकूल अवस्थामा व्यावहारिक नहुने र आवश्यक नरहेको अवस्थामा अधिवेशन सम्पन्न गर्ने एउटा संयन्त्र बन्नुपर्छ भन्ने हाम्रो भनाइ हो । त्यसरी अधिवेशन भएर निर्वाचित नेतृत्वलाई सबैले स्वामित्व दिन्छन् भन्ने हाम्रो भनाइ हो ।

• एकपटक सभापति गगन थापाले एक्लै, अर्कोपटक उपसभापति विश्वप्रकाश शर्मासहित निवर्तमान कार्यवाहक सभापति पूर्णबहादुर खड्कासँग भेट गर्नुभएको छ । त्यसमा विवाद समाधानको ‘आइस ब्रेक’ हुने भनेर नेताहरूले बताउनुभएको पनि छ । के–के कुरा भएको हो ? विवाद मिल्ने प्रयास सकारात्मक तरिकाले अगाडि बढेको हो ?

भेटवार्ताबारे विस्तृत त मलाई थाहा छैन । पूर्णजीले फोन गरेर केही कुरा बताउनुभएको थियो । उहाँले अब यी कुराहरू मिलाउन साथीहरूलाई एक बनाएर लानुपर्छ भन्ने जुन हाम्रो आपसमा सल्लाह भएको थियो, त्यही अनुसार कुरा राखेँ भन्नुभएको थियो । उहाँहरूले पनि कसरी मिलाउने, के गर्ने ? अब सम्झाइ–बुझाइ गर्छु भन्ने कुराहरू गर्नुभयो । तर ठोस कुरा अझै केही आएको छैन ।

समय धेरै नभएकाले समयमै टुङ्गो लाग्नैपर्छ । होइन भने पार्टीलाई अप्ठ्यारो आउँछ र पार्टीले नेतृत्वदायी भूमिका खेल्न झन् थप चुनौतीपूर्ण अवस्था आउँछ । त्यसले पार्टी थप कमजोर बन्छ भनेको छु भन्ने कुरा उहाँले गर्नुभएको हो ।

• तपाईंहरूले १५औँ महाधिवेशनका लागि सदस्यता नवीकरण भइसकेकाले फेरि गर्नुपर्दैन भनिरहनुभएको छ, तर संस्थापनका नेताहरूले नवीकरण भएका सदस्यताका फाइल जले, नवीकरण भइसकेका ती सदस्यहरूलाई अद्यावधिक गरौँ, अनलाइन गरौँ, पछि सजिलो हुन्छ भन्नुहुन्छ । यसमा विवाद कहाँनेर हो ?

कार्यालय जलेर सदस्यतालाई केही भएको छैन । जिल्ला–जिल्लामा रेकर्ड छ । कहाँ जलेको छ, कहाँ जलेको छैन भन्ने विषय देखाउन सक्नेगरी नै छ । त्यसैले त्यो कुनै समस्याको कुरा छैन र त्यसको आवश्यकता पनि छैन । रेकर्डहरू सबै जिल्ला–जिल्लामा होला, जिल्लामा नभए क्षेत्रमा छ । त्यसैले त्यसलाई कतै छुटेको छ अथवा त्यो रेकर्ड त्यहाँ नभएको छ भने फेरि पठाउन भनेको भए हुन्थ्यो । अहिले प्रतिकूल अवस्थामा सबै उपस्थित होऊ भनेर उपस्थित हुन सक्ने अवस्था छैन । त्यसैले साथीहरूले यो कुरालाई व्यावहारिक पनि ठानेका छैनन् । जसले पार्टी छोड्या छन् या पार्टीलाई सहयोग गर्‍या छैनन्, यो स्थानीय तहका साथीहरूलाई थाहा हुन्छ । उनीहरूलाई स्थानीय तहबाटै हटाउन सकिहाल्थ्यो । त्यसकारण अहिले फेरि नवीकरण भइसकेको कुरालाई थप परीक्षण गर्नुपर्ने आवश्यकता छैन ।

विशेष अधिवेशन अस्थायी व्यवस्था हो । त्यसकारण अहिले जति पनि भागबन्डा, संरक्षण गर्नेदेखि लिएर अनेकौँ निर्णय भइराख्या छन्– राष्ट्रिय सभाका सिनियर नेता कृष्ण सिटौलाजीलाई हटाउने काम भयो । यसले पार्टीलाई एकताबद्ध गरेर राख्ने कुरामा झन् थप जटिलता थप्या छ, यसो गर्नु हुँदैन । हामी सबै पार्टी बलियो बनाउन चाहन्छौँ । संस्था बलियो भयो भने, पार्टी बलियो भयो भने हामी सबै बलियो हुने हो । पार्टीलाई कमजोर गरेर कोही व्यक्ति बलियो भएर कुनै परिणाम निस्किँदैन । यो यथार्थ हो र अहिले झन् हामी सत्ताबाट बाहिरिएको अवस्थामा पार्टी अझ मजबुत र परिपक्व बनाउन आवश्यक छ ।

कांग्रेस लामो इतिहास भएको पार्टी भएकाले सशक्त प्रतिपक्ष भएर काम गर्न मजबुत र एकताबद्ध पार्टीले मात्रै गर्न सक्छ भन्ने कुरा हामी सबैले बुझ्नुपर्छ । सबैको सहभागितामा १५औँ महाधिवेशन भएपछि नयाँ डिरेक्सन दिने, एजेन्डाहरूलाई अगाडि सारेर लैजाने, सरकारले गरेका कमी–कमजोरी वा राम्रा–नराम्रा कुराहरूको यथार्थ मूल्याङ्कन र समीक्षाका आधारमा अगाडि बढाउने, लोकतन्त्रलाई कमजोर गराउने कुनै पनि प्रवृत्तिको विरोध गर्ने, देशलाई कमजोर गर्ने प्रवृत्तिको विरोध गर्ने काममा हाम्रो भूमिका सशक्त हुन सक्छ । होइन भने झन् शिथिल बन्न सक्छ ।

• तपाईंहरू क्रियाशील सदस्यता अद्यावधिक गर्ने पक्षमा हुनुहुन्न ?

विरोधका लागि विरोध गर्ने हाम्रो मनसाय छैन, नियत छैन । देशैभरिका आम कार्यकर्ताहरू, देशैभरिको हाम्रो पार्टी संरचनामा सबैले अहिले ल्याइएको योजना व्यावहारिक होइन, यसले झन् पार्टी तोड्ने अवस्था बन्छ भनिरहेका छन् । अहिले भौतिक रूपमा धेरै ठाउँमा कोही आउँदैनन्, बाहिर छन् । उनीहरू अध्यावधिकका लागि किन आउने भन्ने कुरा अब आउँछ । त्यसले झन् पार्टी सीमित हुन जान्छ भन्ने साथीहरूको भनाइ छ ।

• एकताबद्ध महाधिवेशन गर्नका लागि संस्थापन पक्षले के गर्नुपर्छ र यहाँहरू केमा लचक हुन तयार हुनुहुन्छ ?

अहिले कानुनी रूपमा गगनजीलाई मान्यता दिइएको छ, त्यो हामीले स्विकार्‍यौं । त्यसलाई चित्त बुझे पनि, नबुझे पनि सम्बन्धित ठाउँबाट निर्णय यथार्थको आधारमा आए पनि, नआए पनि हामी कानुनी शासनको वकालत गर्ने पार्टीका सिपाहीले जिम्मेवारी दिइएको निकायले निर्णय गरिसकेपछि त्यसलाई स्विकार्छौं । तर राजनीतिक रूपमा पार्टीभित्र रहेको समस्याको त समाधान हुनुपर्छ । समाधान गर्न १५औँ महाधिवेशन निष्पक्ष, सम्मानजनक र स्वामित्वसहित हुने अवस्था सुनिश्चित गर्नुपर्छ भन्ने हाम्रो भनाइ हो । त्यसका लागि एउटा सहमतिको संयन्त्रले अधिवेशन सम्पन्न गर्ने, निर्वाचन प्रक्रिया अगाडि बढाउने, सक्रिय सदस्यताको टुङ्गो लगाउने काम गर्नुपर्छ भन्ने हाम्रो भनाइ हो ।

यस्तो भयो भने जो कोही आए पनि सहर्ष रूपमा, सहज रूपमा सबैले स्वीकार गर्छन् र त्यस्तो नेतृत्वले सञ्चालन गर्ने पार्टी मजबुत हुन्छ । यो विषयमा आधिकारिकता पाएकाले यसको पहल र सकारात्मक सङ्केत छोटो समयमै टुङ्गो लगाउने पहल गगनजीले गर्नुपर्छ ।