काठमाडौँ । वृद्धावस्था मोतीबिन्दुको मुख्य कारण हो भन्ने विश्वास धेरैको छ । तर, मोबाइल फोन र स्क्रिनको अत्यधिक प्रयोग पनि हानिकारक हुन सक्छ । यसले आँखा थकान, सुख्खापन र दृष्टिमा समस्या निम्त्याउन सक्छ । अत्यधिक स्क्रिन समय भएका ५० देखि ६५ प्रतिशत मानिसहरूमा डिजिटल आई स्टेनको समस्या हुने अध्ययनले देखाएको छ । 

यद्यपि, मोबाइल फोन वा स्क्रिनको प्रयोगले प्रत्यक्ष रूपमा मोतियाबिन्दु निम्त्याउँछ भनेर प्रमाणित गर्ने कुनै ठोस वैज्ञानिक प्रमाण भने फेला परेका छैनन् । त्यसकारण, स्क्रिन समयलाई मध्यम गर्नु महत्त्वपूर्ण छ । तर मोबाइल फोनको प्रयोगकै कारण मात्र मोतीबिन्दु हुन सक्छ भनेर आत्तिनु भने पर्दैन । स्क्रिन डिभाइस हाम्रो दैनिक दिनचयौको अभिन्न अङ्ग बनेका छन्, त्यसैले हामी धेरै सावधान रहनु आवश्यक छ ।

निरन्तर मोबाइल फोनको प्रयोगले बढाउँछ मोतीबिन्दुको जोखिम ?

मोतीबिन्दु आँखाको प्राकृतिक लेन्समा बादल लाग्दा हुने अवस्था हो, जसले गर्दा क्रमिक रूपमा दृष्टि गुम्छ । तर केही अवस्थामा  मधुमेह, आँखामा चोटपटक, स्टेरोइड औषधिको लामो समयसम्म प्रयोग, धूम्रपान, र पराबैजनी किरणहरूको सम्पर्कले जोखिम बढाउँछ । 

विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्ल्यूएचओ)का अनुसार विश्वभर मोतीबिन्दुको लागि बुढ्यौलीलाई सबैभन्दा ठुलो जोखिम कारक मानिन्छ। यद्यपि, मोबाइल फोनको प्रकाश मोतीबिन्दुको कारण होइन।

स्क्रिन समय वा निरन्तर मोबाइल प्रयोगको खतराहरू

मोबाइल फोनको प्रयोग मोतीबिन्दुको कारण नभए पनि, यसले हानि पुर्‍याउँछ। लामो समयसम्म स्क्रिन समयले सुख्खापन, जलन, धमिलो दृष्टि, टाउको दुखाइ र आँखाको थकान निम्त्याउन सक्छ, जुन अवस्थालाई डिजिटल आँखा तनाव वा कम्प्युटर भिजन सिन्ड्रोम भनिन्छ । एक वैज्ञानिक समीक्षाका अनुसार, नियमित रूपमा डिजिटल उपकरणहरू प्रयोग गर्ने ५० प्रतिशत भन्दा बढी मानिसमा डिजिटल आई स्टेन देखिन्छ ।

• आँखामा पानी आउने
• निरन्तर आँखा दुख्ने
• थकान
• निद्राको कमी
• टाउको दुख्ने
• दृष्टि धमिलो हुने र जलन
• आँखाको ढकनीमा असर

नीलो प्रकाशबाट रेटिनमा हुन्छ क्षति

स्क्रिनबाट नीलो प्रकाशको लामो समयसम्म सम्पर्कले रेटिनालाई असर गर्न सक्छ, तर यो मोतीबिन्दुसँग जोडिएको मानिएको छैन । अमेरिकन एकेडेमी अफ ओफ्थाल्मोलोजीका अनुसार सामान्य डिजिटल उपकरणहरूबाट निस्कने नीलो प्रकाशलाई मोतीबिन्दुको प्रत्यक्ष कारण मानिएको छैन ।

कहिले हुन्छ यस्तो ?

लगभग ६५ प्रतिशत मानिसहरूले लामो समयसम्म स्क्रिन समय बिताएपछि आँखाको तनाव, थकान, वा धमिलो दृष्टि जस्ता लक्षणहरू रिपोर्ट गरेको एउटा ठुलो अन्तर्राष्ट्रिय सर्वेक्षणमा पाइएको छ । धेरै अध्ययनहरूले यो पनि देखाएको छ कि दिनमा चार घण्टा वा सोभन्दा बढी समयसम्म स्क्रिन प्रयोग गर्ने मानिसहरूमा डिजिटल आँखाको तनाव हुने सम्भावना बढी हुन सक्छ । यद्यपि, यी अध्ययनहरूले मोतीबिन्दु र स्क्रिन समय बिचको प्रत्यक्ष सम्बन्ध स्थापित गरेका छैनन् ।

२०–२०–२० नियम छ फाइदाजनक

२०–२०–२० नियम पालना गर्नु आँखाको स्वास्थ्यको लागि लाभदायक हुन सक्छ । यसले प्रत्येक २० मिनेटमा २० सेकेन्डको लागि लगभग २० फिट टाढाको कुनै चीज हेर्न सुझाव दिन्छ । स्क्रिनको चमक ठिक्क कायम राख्नु, उज्यालो प्रकाशमा काम गर्नु, नियमित रूपमा आँखा झिम्काउनु र आँखा परीक्षण गर्नु महत्त्वपूर्ण छ ।