काठमाडौँ । अनियमित जीवनशैली र खराब खानपानले स्वास्थ्यमा नकारात्मक प्रभाव पार्छ । विगत केही वर्षहरूमा हामीले हृदयाघातका घटनाहरूमा वृद्धि भएको देखेका छौँ । पहिले वृद्ध व्यक्तिहरूमा मात्रै हार्ट अट्याक र ब्लकेजजस्ता समस्याहरू देखिन्थे ।

तर अहिले भने ४० वर्षको उमेर पछि यी समस्याहरूको जोखिम बढेका छन् । तपाईँ पनि ४० वर्ष कटिसक्नु भयो ? त्यसो भए, तपाईँले बेला बेलामा लिपिड प्रोफाइल, रक्तचाप परीक्षण, इलेक्ट्रोकार्डियोग्राम र तनाव परीक्षणहरू आदि गराउनै पर्छ । यी परीक्षणहरूले मुटुको कार्य र तनावको स्तरलाई चाँडै पहिचान गर्न र धेरै सम्भावित जोखिमहरूलाई रोक्न मद्दत गर्न सक्छन् । 

आजको यस लेखमा हामी ४० वर्ष पछि गर्नै पर्ने मुटुसँग सम्बन्धित परीक्षणहरूबारे कुराकानी गर्नेछौँ ।

रक्तचाप मापन

अमेरिकन हार्ट एसोसिएसनका अनुसार, मुटुको स्वास्थ्यको लागि रक्तचाप परीक्षण आवश्यक मानिन्छ । उच्च रक्तचापका प्रारम्भिक लक्षणहरू अदृश्य हुन्छन्, तर तिनीहरूले मौन हत्याराको रूपमा काम गर्न सक्छन् । लामो समयसम्म रक्तचाप उच्च रहनुले हृदयाघात, स्ट्रोक र मिर्गौला रोगको जोखिम बढाउँछ । त्यसैले, ४० वर्षको उमेर पछि सबैले नियमित रक्तचाप मापन गर्नुपर्छ । रक्तचाप १२०/८० mm वरिपरि रहनुलाई सामान्य मानिन्छ । यदि तपाईंको रक्तचाप यो भन्दा बढी वा कम छ भने तपाईँले डाक्टरसँग परामर्श गर्नुपर्छ ।

लिपिड प्रोफाइल परीक्षण

हृदयाघातको जोखिमबाट बच्न डाक्टरहरू नियमित रूपमा लिपिड प्रोफाइल परीक्षण गर्न सल्लाह दिन्छन् । यो रक्त परीक्षणले शरीरमा कोलेस्ट्रोल र ट्राइग्लिसराइडको स्तर मापन गर्दछ । उच्च एलडीएल (खराब कोलेस्ट्रोल) धमनीहरूमा जम्मा भएर अवरोधहरू निम्त्याउन सक्छ, जसले हृदयाघातको जोखिम बढाउँछ । लिपिड प्रोफाइल परीक्षणले एलडीएल, एचडीएल र ट्राइग्लिसराइडहरू मापन गर्दछ । ४० वर्ष पछि, तपाईँले यो परीक्षण हरेक वर्ष गर्न सक्नुहुन्छ । कुल कोलेस्ट्रोल स्तर २०० मिलिग्राम प्रति डेसिलिटर (mनरमी) भन्दा कम छ भने, यसलाई इष्टतम मानिन्छ ।

 इलेक्ट्रोकार्डियोग्राम (ईसीजी)

इलेक्ट्रोकार्डियोग्राम परीक्षणले व्यक्तिको मुटुको विद्युतीय गतिविधि रेकर्ड गर्दछ । यसले मुटुको धड्कनबारे सही जानकारी प्रदान गर्दछ, जसमा मुटुको धड्कन अनियमितता र मुटुको लयमा गडबडी समावेश छन् । यस परीक्षणमा व्यक्तिको छाती, हात र खुट्टामा साना इलेक्ट्रोडहरू राखेर मुटुको गतिविधि रेकर्ड गरिन्छ । छाती दुख्ने वा सास फेर्न गाह्रो हुने जस्ता लक्षणहरू अनुभव गर्नुभयो भने चिकित्सकको सल्लाहमा यो परीक्षण गर्न सकिन्छ । स्वस्थ हुनुहुन्छ भने पनि ४० वर्ष पछि प्रत्येक छ महिनामा यो परीक्षण गर्न सक्नुहुन्छ ।

इकोकार्डियोग्राम

४० वर्षको उमेर पछि, डाक्टरहरूले मुटुको प्रत्यक्ष छवि हेर्न इकोकार्डियोग्राम गर्छन् । यो अल्ट्रासाउन्ड जस्तै हो । यसले मुटुको संरचना, भल्भ र पम्पिङ क्षमताको जाँच गर्दछ । ४० वर्ष पछि उच्च रक्तचाप वा सास फेर्न गाह्रो हुने व्यक्तिहरूको लागि यो फाइदाजनक छ । ईसीजीमा समस्या पत्ता लागेपछि, डाक्टरहरूले इकोकार्डियोग्राम सिफारिस गर्छन् ।

तनाव परीक्षण वा ट्रेडमिल परीक्षण

४० वर्ष पछि, मुटुको स्वास्थ्यको लागि तनाव परीक्षण पनि आवश्यक मानिन्छ । यसले शारीरिक गतिविधिको क्रममा मुटुले कसरी काम गरिरहेको छ भनेर जाँच गर्छ । यो रिडिङ प्राप्त गर्न, व्यक्तिलाई ट्रेडमिलमा हिँड्न वा दौडन लगाइन्छ । यसले मुटुको अक्सिजन संतृप्ति, कुनै पनि अवरोधहरू, र मुटुको क्षमता मापन गर्दछ ।

उच्च–संवेदनशील सी–प्रतिक्रियात्मक प्रोटिन परीक्षण

मोटोपना, मधुमेह, धूम्रपान गर्ने बानी, वा मुटु रोगको पारिवारिक इतिहास भएका ४० वर्ष भन्दा माथिका मानिसहरूलाई यो परीक्षण गर्न सल्लाह दिइन्छ । एचएस–सीआरपी एक खाले रगत परीक्षण हो जसले शरीरमा सुन्निएको स्तर मापन गर्दछ । मुटुको धमनीहरू सुन्निनु भनेको मुटु रोगको प्रारम्भिक संकेत हुन सक्छ । एचएस–सीआरपीको स्तर उच्च हुनु हृदयाघात र स्ट्रोकको बढ्दो जोखिमसँग सम्बन्धित हुन सक्छ ।

४० वर्ष पछि मुटुको स्वास्थ्यलाई बेवास्ता गर्नु महँगो साबित हुन सक्छ । नियमित स्क्रिनिङले मुटु रोगको जोखिम कम गर्न त मद्दत गर्छ नै प्रारम्भिक उपचारको लागि अवसर पनि दिन्छ । रक्तचाप, कोलेस्ट्रोल, ईसीजी, इकोकार्डियोग्राम, तनाव परीक्षण र एचएस–सीआरपी जस्ता परीक्षणहरूले लामो समयसम्म मुटुलाई स्वस्थ राख्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छन् ।

(अस्वीकरणः सल्लाहसहितको यो सामग्रीले सामान्य जानकारी मात्र प्रदान गर्दछ, थप जानकारीका लागि सधैँ विशेषज्ञ वा आफ्नो डाक्टरसँग परामर्श गर्नुहोस् ।)