उर्दूको प्रसिद्ध भनाइ ‘रहस्य खुल्यो’ पाकिस्तान क्रिकेटमा ठ्याक्कै मेल खान्छ। पहिले लुकेको कुरा अहिले बाहिर आएको छ।

पाकिस्तान क्रिकेटको कप्तानी खेलमा अर्को नाटकीय मोड आएको छ। शान मसुद वा सलमान अली आगामध्ये कसैलाई पनि कप्तानी दिइनेछैन भन्ने तय भएको छ। बाबर आजमलाई फेरि एकपटक टेस्ट टिमको कप्तान बनाइएको छ।

बाबर आजमले वेस्ट इन्डिज र इंग्ल्याण्डको महत्त्वपूर्ण भ्रमणका लागि घोषित पाकिस्तानको १६ सदस्यीय टिमको कप्तानी गर्नेछन्। बाबरले तेस्रोपटक कप्तानी सम्हाल्न लागेका हुन्।

विगत केही हप्तादेखि पाकिस्तान टेस्ट टिमको कप्तानीलाई लिएर निकै चर्चा र अड्कलबाजी भइरहेको थियो। एकातिर पाकिस्तान क्रिकेट बोर्डले शान मसुदमाथि भरोसा कायमै राख्ने भनिँदै थियो भने अर्कोतिर सलमान अली आगालाई नयाँ टेस्ट कप्तान बनाइने खबर आइरहेका थिए।

टी-२० टिमका कप्तान सलमान अली आगालाई टेस्ट टिमको कप्तानी प्रस्ताव गरिएको खबर पनि आएको थियो। तर, उनले त्यतिबेला जिम्मेवारी लिन अस्वीकार गरेका थिए।

पूर्व पाकिस्तानी टेस्ट क्रिकेटर बासित अलीको चर्चा गर्नु पनि जरुरी छ। केही दिनअघि उनले आफ्नो युट्युब च्यानलमा हाल कुनै पनि खेलाडी डरका कारण टेस्ट टिमको कप्तानी सम्हाल्न तयार नभएको दाबी गरेका थिए।

वेस्ट इन्डिज र इंग्ल्याण्डको कठिन भ्रमणमा हार बेहोर्दा आफ्नो करियरमा असर पर्ने सबैलाई थाहा छ। तर, यो भ्रमणपछि आईसीसी वर्ल्ड टेस्ट च्याम्पियनसिपको अर्को चरणमा भने जोकोही खेलाडी पनि कप्तानी सम्हाल्न तयार हुनेछन्।

यस अवस्थामा बाबर आजमको कप्तानी आश्चर्यजनक छ। यस कथामा उनको प्रवेश अन्तिम समयमा मात्र भएको छ। कप्तानका रूपमा शान मसुदको प्रदर्शन निराशाजनक रह्यो। उनले १६ टेस्ट खेलमध्ये १२ वटा हारे र जम्मा ४ वटा मात्र जिते। यस्तो प्रदर्शनका बाबजुद पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड (पीसीबी) ले उनको भविष्यबारे निर्णय लिन निकै समय लगायो। पीसीबीले कुनै विकल्प नपाउनु यसको कारण हुन सक्छ।

केही दिनअघि पीसीबी ‘थिंकट्यांक’ ले कप्तानीका लागि बाबर आजमको नाम प्रस्ताव गरेको कुरा विश्वसनीय सूत्रबाट पुष्टि भएको थियो। अर्को शब्दमा भन्नुपर्दा बाबर आजमलाई कप्तानीको प्रस्ताव दिइएको थियो र उनको सहमतिपछि अब यसको औपचारिक घोषणा गरिएको छ।

बाबर आजमले कप्तानी स्वीकार गरेका छन्। तर, यो आफ्ना लागि कति ठुलो चुनौती हो भन्ने कुरा उनी आफैँलाई राम्ररी थाहा छ। विगतमा दुई पटक कप्तानी छोड्नुपर्दाको तीतो अनुभव पक्कै पनि उनलाई याद हुनुपर्छ।

टेस्ट कप्तानका रूपमा बाबर आजमको रेकर्ड राम्रै भए पनि टेस्ट खेलहरूमा उनको ब्याटिङ फर्म उनका लागि अर्को ठुलो चुनौती हो। डिसेम्बर २०२२ मा न्युजिल्यान्डविरुद्ध शतक बनाएयता ३२ टेस्ट इनिङ्समा उनले एउटै शतक बनाउन सकेका छैनन्। यस अवधिमा उनले जम्मा ५ वटा अर्धशतक मात्र प्रहार गरेका छन्।

कप्तानीको दबाबमा उनले आफ्नो ब्याटिङलाई कति न्याय गर्न सक्नेछन् भन्ने कुरा हेर्न बाँकी छ। वा, आफ्नो ब्याटिङ सुधार्ने चिन्ताले उनको कप्तानीमा असर पार्ला?

• बाबरको कप्तानी कति टिक्ला?

पाकिस्तानका पूर्वकप्तान राशिद लतिफले बीबीसी हिन्दीसँग कुरा गर्दै भनेका छन्, ‘कप्तान फेर्दैमा सबै कुरा ठीक हुन्छ भन्ने सोच्नु सही होइन।’

‘मुख्य समस्या पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड, यसका सदस्यहरू, छनोटकर्ताहरू र यसको थिंकिङ कमिटीको हो। थिंकिङ कमिटीले आफ्नो काम राम्ररी गरेको छैन।’

‘विगत तीन वर्षमा जसरी कप्तानहरू फेरिएका छन्, त्यो सबैभन्दा खराब पक्ष हो। ९० को दशकमा पनि कप्तानहरू परिवर्तन गरिएका थिए। तर, त्यतिबेलाको परिस्थिति फरक थियो। त्यस समयमा केही खेलाडीलाई म्याच फिक्सिङको आरोपमा प्रतिबन्ध लगाइएको थियो र कप्तानी पनि परिवर्तन गरिएको थियो।’

राशिद लतिफ भन्छन्, ‘बाबर आजम आफैँ कप्तान बन्न धेरै उत्सुक भएको पनि हुन सक्छ। उनले निकै मुस्किलले आफ्नो फर्म फिर्ता पाएका छन्।’

‘उनलाई कप्तान बनाउने निर्णय वास्तवमा अल्पकालीन हो। क्रिकेट बोर्डलाई अर्को कप्तान पाउन छ महिनादेखि एक वर्षसम्म लाग्नेछ। बोर्डले शाहिन अफ्रिदी, शादाब, शान मसुद र रिजवानलाई कप्तानी सुम्पेदेखि नै टिमको प्रदर्शन खस्किँदै गएको छ।’

• मिल्ने साथी र दूरी

एक समय बाबर आजम र शाहिन अफ्रिदीबिच गहिरो मित्रता थियो। यही कारण २०२२ मा बाबर आजमलाई कप्तानीबाट हटाउने कुरा चल्दा शाहिन अफ्रिदीले सामाजिक सञ्जालमा खुलेर उनको समर्थन गरेका थिए। त्यस्तो सोच्न पनि मनाही छ भन्दै उनले स्पष्ट रूपमा लेखेका थिए।

उनको उक्त पोस्टप्रति पाकिस्तान क्रिकेट बोर्डले कडा असन्तुष्टि जनाएको थियो। तर पछि यस्तो समय आयो, जतिबेला शाहिन अफ्रिदीलाई कप्तानीबाट हटाएर बाबर आजमलाई फेरि कप्तान बनाइयो।

बोर्डले एउटा विज्ञप्ति जारी गर्‍यो, जसमा बाबर आजमप्रति शाहिन अफ्रिदीको समर्थन र सहयोगको चर्चा गरिएको थियो। यस विषयमा शाहिन अफ्रिदीले कडा प्रतिक्रिया दिँदै त्यस्ता कुनै पनि विज्ञप्तिलाई बेवास्ता गरिदिए। यसै कप्तानीले उनीहरूबिचको निकटतालाई दूरीमा परिणत गरिदिएको अनुमान लगाउन गाह्रो थिएन।

• कप्तानका फेरिइरहने अनुहार

पाकिस्तान क्रिकेटमा कप्तान परिवर्तन हुनु कुनै आश्चर्यको कुरा होइन। यही कारण अस्ट्रेलियाका पूर्वकप्तान इयान च्यापलले मानिसले जति छिटो आफ्नो लुगा फेर्छन्, पाकिस्तान क्रिकेटमा त्यति नै छिटो कप्तान फेरिन्छन् भनेका थिए।

विगत तीन वर्षमा कप्तानहरूमा भइरहेको निरन्तरको परिवर्तनले पाकिस्तान क्रिकेटलाई एक अनौठो स्थितिमा पुर्‍याएको छ।

बाबर आजमलाई पहिलोपटक सन् २०१९ मा पाकिस्तान टिमको कप्तान बनाइएको थियो। तर, उनले सन् २०२३ को एकदिवसीय विश्वकपपछि कप्तानी छोड्ने निर्णय गरे। त्यतिबेला पाकिस्तान क्रिकेट बोर्डले उनलाई टेस्ट टिमको कप्तानमै रहिरहन प्रस्ताव गरेको थियो। तर उनले त्यसलाई स्वीकार गरेनन्। त्यसपछि शाहिन अफ्रिदीलाई टी-२० टिम र शान मसुदलाई टेस्ट टिमको कप्तान बनाइयो।

शाहिन शाह अफ्रिदीले एउटा मात्र सिरिजमा कप्तानी गर्न पाए। न्युजिल्यान्डमा टी-२० सिरिज हारेपछि उनलाई कप्तानीबाट हटाइयो। यो एउटा आश्चर्यजनक फैसला थियो।

बाबर आजमलाई मार्च २०२४ मा सीमित ओभरको क्रिकेट कप्तानमा पुनः नियुक्त गरिएको थियो। तर, अक्टोबर २०२४ मा आईसीसी टी-२० विश्वकपमा निराशाजनक प्रदर्शनपछि उनले कप्तानी छोड्ने घोषणा गरे। पाकिस्तान क्रिकेट बोर्डले उनको ठाउँमा मोहम्मद रिजवानलाई एकदिवसीय क्रिकेटको कप्तान नियुक्त गर्‍यो। साथै, सलमान अली आगालाई टी-२० क्रिकेटको कप्तान बनाइयो।

अक्टोबर २०२५ मा च्याम्पियन्स ट्रफीमा निराशाजनक प्रदर्शनपछि रिजवानलाई एकदिवसीय कप्तानीबाट हटाइयो। उनको ठाउँमा शाहिन अफ्रिदीलाई कप्तानी सुम्पियो, जसले हाल कप्तानी सम्हालिरहेका छन्।

मोहम्मद रिजवानको एकदिवसीय कप्तानीलाई हेर्ने हो भने, उनको नेतृत्वमा पाकिस्तानको एकदिवसीय टिमले अस्ट्रेलिया, जिम्बाब्वे र दक्षिण अफ्रिकामा एकदिवसीय सिरिज जितेको थियो। उनले न्युजिल्यान्ड र दक्षिण अफ्रिकासँग त्रिकोणात्मक एकदिवसीय सिरिजको फाइनल खेले। तर फेरि टिम आईसीसी च्याम्पियन्स ट्रफीको पहिलो चरणबाटै बाहिरियो र वेस्ट इन्डिजमा एकदिवसीय सिरिज हार्‍यो। त्यसपछि उनलाई कप्तानीबाट हटाइयो।

मोहम्मद रिजवानको ठाउँमा एकदिवसीय कप्तान बनेका शाहिन अफ्रिदीले अहिलेसम्म दक्षिण अफ्रिका, श्रीलंका र अस्ट्रेलियाविरुद्धको सिरिज जितेका छन् भने बङ्गलादेशविरुद्ध हार बेहोर्नुपरेको छ। कुनै पनि कप्तानलाई खुलेर र आत्मविश्वासका साथ कप्तानी गर्ने अनुमति थिएन भन्ने अनुमान लगाउन यसबाट गाह्रो छैन।

• इमाम-उल-हक पनि कप्तान बन्ने चाहना राख्छन्

पाकिस्तानका ओपनिङ ब्याट्सम्यान इमाम-उल-हक पनि पाकिस्तानी टिमको कप्तानी गर्न चाहन्छन्। उनले एउटा टिभी च्यानललाई दिएको अन्तर्वार्तामा यस्तो इच्छा व्यक्त गरेका हुन्। कप्तानीको प्रस्ताव आएमा आफूले पक्कै स्वीकार गर्ने उनको भनाइ छ।

इच्छा राख्नु इमाम-उल-हकको अधिकार हो, तर २७ टेस्ट र ७५ एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय खेल खेल्दा पनि उनले टिममा स्थायी ठाउँ बनाउन नसकेको कुरालाई पनि विचार गर्नुपर्छ।

• शादाब खानका लागि वकालत

पाकिस्तान क्रिकेटको कप्तानीको यस उथलपुथलमा शादाब खानको नाम पनि प्रमुखताका साथ लिइँदै छ। उनका ससुरा सकलैन मुश्ताक टिभी च्यानलहरूमा उनलाई फेरि कप्तान बनाउने कुरा गरिरहेका देखिन्छन्।

अर्कोतर्फ उनीसँगै खेल्ने अलराउन्डर इमाद वसिम पनि उनको समर्थनमा अगाडि आएका छन्। टी-२० को कप्तानी शादाब खानलाई सुम्पिने यही सही समय भएको उनी बताउँछन्। हाल कप्तानीका लागि उनी मात्र बाँकी रहेको र उनीबाहेक अरू कुनै विकल्प नभएको इमादको तर्क छ।

शादाब खानको हकमा, सन् २०२३ को ५० ओभरको विश्वकपमा अत्यन्त निराशाजनक प्रदर्शन गरेका कारण उनलाई टिमबाट बाहिर राखिएको थियो। त्यसपछि तीन वर्षपछि उनलाई अचानक यस वर्ष अस्ट्रेलियाविरुद्धको घरेलु एकदिवसीय सिरिजका लागि छानियो, जसमा उनले तीन खेलमा जम्मा दुई विकेट मात्र लिन सके।

टी-२० अन्तर्राष्ट्रियमा उनको प्रदर्शनलाई हेर्ने हो भने यस वर्ष आईसीसी टी-२० विश्वकपका छ खेलमा उनले पाँच विकेट मात्र लिन सके। तर अहिले कप्तानका रूपमा सलमान अली आगाको ठाउँ लिन उनका लागि बाटो तयार गरिँदै गरेको देखिन्छ।

यद्यपि सलमान अली आगाले हालसम्म ५० टी-२० अन्तर्राष्ट्रिय खेलमा कप्तानी गरिसकेका छन्, जसमध्ये ३१ खेलमा जित र १८ खेलमा हार मिलेको छ।

शादाब खान पाकिस्तानको ह्वाइट-बल क्रिकेटका मुख्य प्रशिक्षक माइक हेसनका निकट छन् भन्ने कुरा कुनै रहस्य होइन। दुवैले पाकिस्तान सुपर लिगको टिम इस्लामाबाद युनाइटेडमा सँगै खेलिसकेका हुनु यसको एउटा कारण हो। यदि पाकिस्तान क्रिकेट बोर्डले सलमान अली आगालाई हटाएर शादाब खानलाई टी-२० कप्तान बनायो भने, यस निर्णयबाट कसैलाई पनि आश्चर्य लाग्नु हुँदैन।

• छनोटकर्ता पनि फेरिइरहने

पाकिस्तान क्रिकेटमा कप्तानसँगै छनोटकर्ता र मुख्य प्रशिक्षक पनि लगातार फेरिइरहन्छन्। पाकिस्तान क्रिकेट बोर्डको अध्यक्ष जो बन्छ, उसले आफ्ना विश्वसनीय मानिसलाई नै यी पदहरूमा नियुक्त गर्छ।

नजम सेठीको कार्यकालमा पूर्व टेस्ट ओपनर मोहम्मद वसिमलाई मुख्य छनोटकर्ताको पदबाट हटाइयो र साहिद अफ्रिदीलाई अन्तरिम मुख्य छनोटकर्ता बनाइयो। जम्मा एक महिनापछि साहिद अफ्रिदीको ठाउँमा पूर्व टेस्ट क्रिकेटर हारुन रसिदलाई नियुक्त गरियो।

नजम सेठीपछि जका अशरफ बोर्ड प्रमुख बने भने इन्जमाम-उल-हक पनि केही महिनाका लागि मुख्य छनोटकर्ता बने। तर उनीमाथि स्वार्थ बाझिएको आरोप लाग्यो, जसका कारण उनले यस पदबाट राजीनामा दिनुपर्‍यो। जका अशरफ बाहिरिएपछि मोहसिन नकवी बोर्डका अध्यक्ष बने।

मार्च २०२४ मा उनको कार्यकालमा गठित पहिलो छनोट समितिमा सात सदस्य थिए: वहाब रियाज, अब्दुल रज्जाक, मोहम्मद युसुफ, असद सफिक र बिलाल अफजल। साथै हरेक फर्म्याटका कप्तान र प्रशिक्षक पनि समावेश थिए। तर सेप्टेम्बरमा मोहम्मद युसुफले समिति छोडे।

अक्टोबर २०२४ मा एउटा नयाँ छनोट समिति गठन गरियो। जसमा आकिब जावेद, अलिम दार, असद सफिक, अजहर अली र हसन चीमा समावेश थिए। गत वर्ष अजहर अली र यस वर्ष अलिम दारले पनि छनोट समितिबाट राजीनामा दिएका थिए। हालै सरफराज अहमद र मिस्बाह-उल-हकलाई छनोट समितिमा समावेश गरिएको छ।

अब यो चार सदस्यीय छनोट समितिमा आकिब जावेद, असद सफिक, मिस्बाह-उल-हक र सरफराज अहमद रहेका छन्। तर कोही पनि मुख्य छनोटकर्ता छैनन्।

• छिटो-छिटो फेरिने प्रशिक्षक

विगत केही वर्षहरूमा मुख्य प्रशिक्षकका अनुहार पनि छिटो-छिटो फेरिएका छन्। वर्तमानमा सरफराज अहमद पाकिस्तान टेस्ट टिमका छनोटकर्ता हुनुका साथै मुख्य प्रशिक्षक पनि हुन्।

पाकिस्तानको सीमित ओभर टिमका मुख्य प्रशिक्षक न्युजिल्यान्डका माइक हेसन हुन्। उनले मे २०२५ मा मुख्य प्रशिक्षकको पद सम्हालेका हुन्। उनीभन्दा अघि ग्यारी कर्स्टनले दुई वर्षको सम्झौता भए पनि छ महिनामै राजीनामा दिएपछि आकिब जावेदलाई अन्तरिम मुख्य प्रशिक्षक बनाइएको थियो।

ग्यारी कर्स्टनबाहेक जेसन गिलेस्पीले पनि पाकिस्तानको रेड-बल क्रिकेटको मुख्य प्रशिक्षक पदबाट राजीनामा दिए। दुवैले आफ्नो काममा अनुचित हस्तक्षेप भएको आरोप लगाएका थिए। गिलेस्पीले यस मामिलामा आकिब जावेदको नाम पनि लिएका थिए।

आकिब जावेदले रेड-बल क्रिकेटको अन्तरिम मुख्य प्रशिक्षकका रूपमा पनि काम गरेका छन्। हाल उनी हाई पर्फमेन्स सेन्टरका निर्देशक हुन् र वर्तमान संरचनामा सबैभन्दा प्रभावशाली अधिकारी मानिन्छन्।

न्युजिल्यान्डका ग्रान्ट ब्राडबर्न पनि केही समयका लागि पाकिस्तानका मुख्य प्रशिक्षक रहेका थिए। मिकी आर्थर टिम निर्देशक हुँदा उनले सकलैन मुश्ताकबाट यो पदभार सम्हालेका थिए। मिकी आर्थर र ब्राडबर्न अस्ट्रेलिया भ्रमणमा गएका थिएनन्, त्यसैले उनीहरूको ठाउँमा मोहम्मद हाफिजलाई टिम निर्देशक नियुक्त गरिएको थियो। यद्यपि, उक्त भ्रमणपछि हाफिज फेरि कहिल्यै देखा परेनन्।

पूर्व अलराउन्डर अजहर महमूदले गत वर्ष दक्षिण अफ्रिकाविरुद्धको घरेलु सिरिजमा पाकिस्तान टेस्ट टिमको अन्तरिम मुख्य प्रशिक्षकको रूपमा पनि काम गरेका थिए।

लगातार भइरहेका यी परिवर्तनका बाबजुद पाकिस्तानको टिमले स्पष्ट रणनीति र प्रशिक्षणका माध्यमबाट कसरी राम्रो परिणाम प्राप्त गर्न सक्ला भनेर अनुमान लगाउन गाह्रो छैन। अनि, कप्तानहरूको फेरबदलले टिमको प्रदर्शनलाई कति प्रभावित गरेको छ भन्ने कुरा पनि स्पष्ट नै छ।

पाकिस्तान हाल आईसीसी टेस्ट र्‍याङ्किङमा सातौँ, एकदिवसीय र्‍याङ्किङमा पाँचौँ र टी-२० र्‍याङ्किङमा छैटौँ स्थानमा छ।

(बीबीसीका लागि कलेक्टिभ न्युजरुमद्वारा प्रकाशित)