नरिवलको पानी पिएपछि वा पूजामा प्रयोग गरिसकेपछि अक्सर हामी यसको जटा (बोक्रा) लाई फोहोर सम्झेर बाहिर फालिदिन्छौँ। तर के तपाईंलाई थाहा छ ? यो फोहोर वास्तवमा प्रकृतिले दिएको एक उत्कृष्ट खजाना हो, जसलाई सुनौलो रेसा पनि भनिन्छ। 

नरिवलको बोक्राले तपाईंको बगैँचाको माटोलाई मलिलो मात्र बनाउँदैन, घरको सरसफाइ, सजावट र चराचुरुङ्गीलाई बासस्थान दिन पनि ठूलो काम गर्छ। यदि यसको सही तरिकाले प्रयोग गर्ने हो भने, यसले वातावरणलाई प्लास्टिकबाट जोगाउनुका साथै तपाईंको धेरै पैसा पनि बचाउन सक्छ। 

आउनुहोस्, यी बोक्राहरूलाई कसरी पुनः प्रयोगमा ल्याउन सकिन्छ भन्ने बारेमा विस्तृत रूपमा जानौँ।

१. बिरुवाका लागि घरमै कोकोपीट बनाउन

नरिवलको जटाको सबैभन्दा उत्कृष्ट प्रयोग बागवानीमा हुन्छ। यी बोक्राहरूभित्र हुने धुलोलाई ‘कोकोपीट’ भनिन्छ। यसमा माटोको चिस्यान सोस्ने अद्भुत क्षमता हुन्छ र यसले आफ्नो तौलभन्दा कैयौँ गुणा बढी पानी जम्मा गरेर राख्न सक्छ। 

यदि तपाईंले यसलाई गमलाको माटोमा मिसाउनुभयो भने, अत्यधिक गर्मीमा पनि बिरुवालाई बारम्बार पानी हालिरहनु पर्दैन। यसले जरालाई चिसो राख्नुका साथै माटोलाई हावा छिर्ने बनाउँछ, जसले गर्दा जराको विकास निकै छिटो हुन्छ।

२. भाँडा माझ्नका लागि प्राकृतिक 'स्क्रबर'

पुरानो समयमा जब फलामका जालीहरू हुँदैनथे, तब नरिवलको जटाले नै ठुल्ठूला भाँडाहरू माझिन्थ्यो। यसका बलिया रेसाहरूले भाँडामा जमेको जिद्दी चिल्लो र डढेको दागलाई सजिलै रगडेर सफा गरिदिन्छन्। 

बजारमा पाइने प्लास्टिकको स्क्रबरभन्दा यो पूर्ण रूपमा केमिकलमुक्त र सुरक्षित छ। सबैभन्दा राम्रो कुरा त के छ भने, प्रयोग गरेर खिइसकेपछि यसलाई तपाईंले कम्पोस्ट मलमा हाल्न सक्नुहुन्छ, जुन तपाईंको बिरुवाका लागि निकै फाइदाजनक हुन्छ।

३. घरको सजावट र रचनात्मक कलाका लागि

नरिवलको कडा खबटो (कचौराजस्तो बोक्रा) बाट तपाईंले घर सजाउन धेरै अनौठा चीजहरू बनाउन सक्नुहुन्छ। मानिसहरू यसलाई साना बिरुवाहरू झुन्ड्याउने भाँडो, पेन स्ट्यान्ड वा साँचो राख्ने सुन्दर कचौरा बनाउन प्रयोग गर्छन्। 

यिनमा हल्का पालिस वा प्राकृतिक रङ लगाएर महँगो र एन्टिक लुक दिन सकिन्छ। हातले बनाएका यी सामग्रीहरू बजारमा पाइने प्लास्टिकका सो-पिसभन्दा कयौँ गुणा सुन्दर र टिकाउ हुन्छन्।

४. जुत्ता टल्काउने र माटो हटाउने ब्रस

नरिवलका रेसाहरू आफ्नो मजबुतीका लागि चिनिन्छन्। यदि तपाईंसँग जुत्ता सफा गर्ने ब्रस छैन वा जुत्ता धेरै फोहोर भएका छन् भने, तपाईंले यी जटाहरूको एउटा टुक्रालाई ब्रसको रूपमा प्रयोग गर्न सक्नुहुन्छ। 

यसले लेदर वा कपडाको जुत्ताको कुनाकुनामा फसेको धुलो र माटोलाई सजिलै तानिदिन्छ। यो निकै प्रभावकारी र सित्तैको घरेलु जुगाड हो, जसले तपाईंको जुत्तालाई मिनेटमै सफा गरिदिन्छ।

५. चर्को घाममा बिरुवाका लागि मल्चिङ

गर्मीयाममा सूर्यको कडा किरणले माटोको सम्पूर्ण चिस्यान सोसिदिन्छ। यस्तो अवस्थामा तपाईंले नरिवलको जटालाई साना-साना टुक्रा पारेर गमलाको माथिल्लो माटोलाई पूर्ण रूपमा ढाक्न सक्नुहुन्छ। यसलाई मल्चिङ भनिन्छ। 

यसले ढालको काम गर्छ र माटोलाई सीधै घामको सम्पर्कमा आउनबाट रोक्छ। यसले बिरुवा वरपरको तापक्रम स्थिर राख्छ र उकुसमुकुस गर्मीमा पनि बिरुवा सुक्न दिँदैन।

६. मलको शक्ति बढाउन मद्दतगार

यदि तपाईं आफ्नो घरको कुहिने फोहोरबाट जैविक मल तयार गर्नुहुन्छ भने, नरिवलको बोक्रा त्यसमा कार्बनको उत्कृष्ट स्रोत बन्छ। यद्यपि यसलाई पूर्ण रूपमा कुहिन अलि बढी समय लाग्छ, तर यसले मलभित्र हावा जाने बाटो बनाइराख्छ, जसले गर्दा मल छिटो तयार हुन्छ। 

जब यी पूर्ण रूपमा कुहिन्छन्, तब माटोलाई उत्कृष्ट पोषण दिन्छन्, जसले गर्दा तपाईंको घरमा लगाइएका तरकारी र फलफूल ठूला र स्वस्थ उत्पादन हुन्छन्।

७. चुलो बाल्नका लागि प्रयोग

गाउँघरमा आज पनि नरिवलको बोक्रालाई चुलो बाल्नका लागि सबैभन्दा राम्रो मानिन्छ। यी बोक्राहरूले निकै छिटो आगो टिप्छन् र धेरैबेरसम्म बलिरहन्छन्, जसले गर्दा खाना पकाउन सजिलो हुन्छ। यसमा कुनै पनि प्रकारको कृत्रिम रसायन हुँदैन, त्यसैले यसको धुवाँ आँखा र स्वास्थ्यका लागि बजारको कोइला वा प्लास्टिकको फोहोरभन्दा कम हानिकारक हुन्छ।

८. मनी प्लान्टका लागि घरेलु ‘मस स्टिक’ 

बजारमा मनी प्लान्टलाई अड्याएर माथि चढाउन पाइने स्टिक निकै महँगो हुन्छ। तपाईंले घरमै कुनै पुरानो काठ वा पाइपको वरिपरि नरिवलका यी रेसाहरूलाई सुतली (डोरी) ले बेरेर आफ्नै मस स्टिक बनाउन सक्नुहुन्छ। 

नरिवलका रेसाले पानीलाई रोकेर राख्छन्, जसले गर्दा मनी प्लान्टका हावामा हुने जराहरू ले चिस्यान सोसिरहन्छन् र तपाईंको लहरा निकै छिटो बाक्लो र लामो हुन्छ।

९. चराचुरुङ्गीका लागि सुरक्षित बासस्थान

नरिवलको खबटो चराहरूका लागि निकै आरामदायक हुन्छ। तपाईंले दुईवटा ठूला कचौराजस्ता खबटालाई आपसमा जोडेर त्यसमा एउटा गोलो प्वाल बनाउन सक्नुहुन्छ र यसलाई कुनै छायादार रूख वा आफ्नो बाल्कोनीमा झुन्ड्याउन सक्नुहुन्छ। 

भँगेराजस्ता साना चराहरू यसमा आफ्नो गुँड बनाउन निकै मन पराउँछन् किनभने यो गर्मीमा भित्रबाट चिसो र जाडोमा तातो रहन्छ। यो प्रकृतिलाई केही कुरा फिर्ता दिने एउटा निकै पुण्यको काम हो।