काठमाडौँ । सुन्ने शक्तिमा कमी आउनु केवल बुढ्यौलीको मात्रै समस्या होइन । चर्को आवाज, लामो समयसम्म इयरफोनको प्रयोग, केही बिमारी र जीवनशैलीसँग सम्बन्धित धेरै कारकहरूले मानिसहरूको श्रवण शक्तिलाई असर गरिरहेका छन् ।

श्रवण शक्तिमा कमी आउने समस्या प्रायः बिस्तारै सुरु हुने विज्ञहरू भन्छन् । सुरुमा, एक व्यक्तिलाई आफ्नो वरिपरि धेरै आवाज आएको वा बोल्ने व्यक्ति अस्पष्ट भएको महसुस हुन सक्छ, तर वास्तविकतामा, यो श्रवण शक्तिमा कमीको सङ्केत हुन सक्छ । यही कारणले गर्दा धेरै मानिसहरूको समस्या वर्षाैंसम्म पनि पहिचान हुँदैन । तर जब तिनीहरूले उपचारको बारेमा विचार गर्छन्, समस्या धेरै नै बढिसकेको हुन्छ ।

न्यून श्रवण शक्तिले बढाउन सक्छ यी समस्या

वैज्ञानिक अनुसन्धानका अनुसार, कानले ध्वनि सुन्नुका साथै मस्तिष्कमा सही जानकारी प्रसारण गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ । जब श्रवणशक्ति घट्न थाल्छ, व्यक्तिलाई कुराकानी बुझ्न र अरूसँग सम्पर्क गर्न गाह्रो हुन्छ । लामो समयसम्म श्रवणशक्तिको समस्यालाई बेवास्ता गर्नाले तनाव, एक्लोपन र मानसिक स्वास्थ्य समस्याहरूको जोखिम बढ्छ ।

के के लक्षण देखिन्छन् ?

विज्ञहरूका अनुसार, श्रवणशक्ति कम हुनुको पहिलो सङ्केत भनेको मानिसहरूले कहिलेकाहीं आवाज त सुन्न सक्छन् तर शब्दहरू स्पष्ट रूपमा बुझ्न सक्दैनन् । विशेष गरी एकैचोटि धेरै मानिसहरू कुरा गरिरहेका वा वरपर कोलाहल भएको ठाउामा कुराकानी बुझ्न गाह्रो हुन्छ । सुन्ने क्षमतामा शुरुआती कमीमा प्रायः प्रायः उच्च–फ्रिक्वेन्सीका ध्वनिहरूलाई असर गर्ने वैज्ञानिकहरू भन्छन् । यस अवस्थामा, केही शब्दहरू वा अक्षरहरू स्पष्ट रूपमा सुन्न नसकिने हुन सक्छ, जसले गर्दा कुराकानी अपूर्ण हुन्छ ।

अर्को सामान्य सङ्केत भनेको मानिसहरूलाई बारम्बार दोहोर्याउन भन्नु हो । जब यो अवस्था धेरै पटक हुन्छ, यसलाई गम्भीरतापूर्वक लिनुपर्छ । धेरै अवस्थामा, परिवारका सदस्यहरू वा नजिकका व्यक्तिहरूले यो परिवर्तनलाई पहिले याद गर्छन् ।

श्रवणशक्ति गुमाउनुको तेस्रो सङ्केत भनेको इलेक्ट्रोनिक उपकरणहरूमा आवाज धेरै बनाउनु हो । यदि कुनै व्यक्तिले टिभी, मोबाइल फोन वा रेडियोको आवाज सुन्न पहिलेको भन्दा ठुलो पार्नु पर्छ भने यो पनि श्रवण शक्तिमा परिवर्तनको सङ्केत हुन सक्छ । यो परिवर्तन बिस्तारै हुने भएकोले, धेरै मानिसहरूले यसलाई याद गर्दैनन् ।

फोनमा कुराकानीको क्रममा देखिने कठिनाइहरूलाई हल्का रूपमा लिनु हुँदैन । आमनेसामने कुरा गर्दा, हामी अर्को व्यक्तिको अनुहारको भाव, ओठको चाल र शरीरको भाषाको व्याख्या गर्न सक्छौँ । यद्यपि, फोनमा, केवल आवाजकै साहारामा अर्थ बुझ्नु पर्ने हुन्छ । त्यसैले, फोनमा कुराकानी गर्दा श्रवण क्षमतामा थोरै कमी पनि सजिलै महसुस गर्न सकिन्छ । यदि फोनमा कुराकानी बुझ्न निरन्तर कठिनाइ भइरहेको छ भने, यो परीक्षणको आवश्यकताको सङ्केत हुन सक्छ ।

कानमा निरन्तर घण्टी बज्ने, सिट्टी बज्ने वा भुनभुनको आवाजलाई पनि महत्त्वपूर्ण सङ्केत मानिन्छ । चिकित्सा विज्ञानमा, यो अवस्थालाई टिनिटस भनिन्छ । यसले प्रायः कान वा श्रवण प्रणालीमा परिवर्तनहरू सङ्केत गर्दछ । यदि यस्ता आवाजहरू लामो समयसम्म रह्यो भने, विशेषज्ञसँग परामर्श लिन आवश्यक हुन्छ ।

(अस्वीकरणः सल्लाहसहितको यो सामग्रीले सामान्य जानकारी मात्र प्रदान गर्दछ, थप जानकारीका लागि सधैँ विशेषज्ञ वा आफ्नो डाक्टरसँग परामर्श गर्नुहोस् ।)