सन् २०२६ को विस्तारित फिफा विश्वकपमा एसियाली राष्ट्रहरूले इतिहासकै सबैभन्दा निराशाजनक र लज्जास्पद प्रदर्शन गरेका छन् ।

एसियाली फुटबल महासंघ (एएफसी) बाट कीर्तिमान संख्यामा ९ वटा राष्ट्र विश्वकप खेल्न उत्तर अमेरिका पुगे पनि समूह चरणबाटै ७ टोली बाहिरिए । अन्तिम ३२ को नकआउट चरणमा केवल जापान र अस्ट्रेलिया छनोट हुन सफल भए ।

फिफाले एसियाको कोटा ४.५ बाट बढाएर ८.५ (प्ले–अफ सहित ९) पुर्‍याएपछि एसियाली फुटबलको ठुलो उदय हुने अपेक्षा गरिएको थियो । तर, विश्वमञ्चको चर्को दबाब र प्राविधिक कमजोरीका कारण ७८ प्रतिशत एसियाली टोली पहिलो चरणबाटै घर फर्किएका छन्, जसले एसियाली महाद्वीपको फुटबल स्तरमाथि गम्भीर प्रश्न खडा गरिदिएको छ ।

फिफा विश्वकपमा एसियाली राष्ट्रहरूको सामूहिक असफलताका खास कारण हरू के–के हुन् ? किन निरीह देखिए एशियाली टोलीहरू ?

ऐतिहासिक अवसर तर खराब नतिजा

विश्वकपको इतिहासमै पहिलो पटक फिफाले टोलीहरूको संख्या ४८ पुर्याउँदा एसियाले सबैभन्दा ठुलो फाइदा पाएको थियो । तर जब मुख्य प्रतियोगिता सुरु भयो, एसियाका ठुला शक्तिहरू भनिएका टोलीहरूले फिफा बरियतामा निकै तल रहेका टोलीहरूसँग पनि अंक गुमाउन पुगे । एसियाली कप २०२३ का चारै सेमिफाइनलिस्टहरू (विजेता कतार, उपविजेता जोर्डन तथा महाद्वीपीय पावरहाउस इरान र दक्षिण कोरिया) समूह चरण पार गर्न नसकी प्रतियोगिताबाट बाहिरिएका छन् । यो असफलताले एसियाको आन्तरिक प्रतिस्पर्धा र विश्वस्तरको फुटबलबिच अझै पनि ठुलो खाडल रहेको प्रमाणित गर्छ । 

बाहिरिएका ७ एसियाली टोलीहरूको प्रदर्शन र तथ्याङ्क 

इरान (समूह ‘जि’ –तेस्रो स्थान, अंक ३ गोलअन्तर ०) : तीनवटै खेल बराबरी खेलेर अपराजित रहे पनि तेस्रो स्थानको वाइल्ड–कार्ड रैंकिंगमा नवौँ स्थानमा रहँदै दुर्भाग्यपूर्ण रूपमा बाहिरियो ।

दक्षिण कोरिया (समूह ए –तेस्रो स्थान अंक ३–  गोलअन्तर १) : चेकियालाई पराजित गरे पनि मेक्सिको र दक्षिण अफ्रिकासँग पराजित हुँदै गोल अन्तरमा पछि परेर बाहिरियो ।

साउदी अरब (समूह एच, चौथो स्थान अंक २ गोलअन्तर –४) : उरुग्वेसँग बराबरी गरे पनि स्पेनसँग ४–० को लज्जास्पद हार बेहोर्दै समूहको पुछारमा रह्यो ।

कतार (समूह बि, चौथो स्थान अंक १ गोलअन्तर –८) : एसियाली च्याम्पियन कतारले क्यानडासँग ६–० को कडा हार बेहोर्यो र ३ खेलमा मात्र १ अंक जोड्यो ।

जोर्डन (समूह जे, चौथो स्थान अंक ० गोलअन्तर –५) : अर्जेन्टिना, अल्जेरिया र अस्ट्रिया रहेको कठिन समूहमा जोर्डनको अनुभवको कमी प्रस्ट देखियो ।

उज्बेकिस्तान (समूह के, चौथो स्थान अंक ० गोलअन्तर –५) : पहिलो पटक विश्वकप खेल्न आइपुगेको उज्बेकिस्तानले कोलम्बिया, पोर्चुगल र डीआर कङ्गोसँग तीनवटै खेल हार्न पुग्यो ।

इराक (समूह आई, चौथो स्थान अंक ० गोलअन्तर –८) : फ्रान्स र नर्वेसँग हार्नुका साथै सेनेगलसँग ५–० को भारी गोल अन्तरले पराजित हुँदै शून्य अंकमा सीमित भयो ।

प्रमुख निराशाः इरान र दक्षिण कोरियाको बहिर्गमन 

एसियाका दुई सबैभन्दा ठुला दाबेदार इरान र दक्षिण कोरिया तेस्रो स्थानमा रहेर पनि वाइल्ड–कार्ड मापदण्डमा पछि पर्दा एसियाली फुटबल समर्थकहरू स्तब्ध बने ।

इरानको अभागी यात्राः इरानले समूह ‘जी’ मा न्युजिल्याण्ड (२–२), बेल्जियम (०–०) र इजिप्ट (१–१) सँग कडा प्रतिस्पर्धा गर्दै ३ अंक जोड्यो । तर, समान ३ अंक नै भएको अफ्रिकी टोली सेनेगलले इराकलाई ५–० ले हराएपछि आफ्नो गोल अन्तर +२ बनायो र इरान (० गोल अन्तर)लाई नवौँ स्थानमा धकेलियो । फलस्वरुप, इरान नकआउट पुग्न केवल एक स्थानले चुक्यो । 

दक्षिण कोरियाको फितलो प्रदर्शनः स्टार खेलाडी सन ह्युङ–मिनको नेतृत्वमा रहेको कोरियाले समूह चरणमा आफ्नो साख जोगाउन सकेन । दक्षिण अफ्रिकासँग १–० को पराजय बेहोरेपछि कोरियाको अगाडि बढ्ने सम्भावना सकिएको थियो, जसका कारण कोरियाली सञ्चारमाध्यमहरूले यसलाई ‘लज्जास्पद बहिर्गमन’ को संज्ञा दिएका छन् । 

एसियाको यो सामूहिक असफलताका मुख्य कारणहरू

अन्तर्राष्ट्रिय खेल विश्लेषकहरूका अनुसार एसियाली टोलीहरू विश्वकपमा ‘फ्लप’ हुनुका मुख्य तीन कारणहरू छन्ः

क) युरोपेली उच्च–स्तरको अनुभवको कमी

जापानका अधिकांश खेलाडीहरू युरोपका शीर्ष लिगहरूमा नियमित खेल्छन्, जसका कारण उनीहरू नेदरल्याण्ड्स र स्वीडेनसँग निडर भई खेलेर नकआउट पुगे । यसको विपरीत, कतार, साउदी अरब र इराकजस्ता टोलीका खेलाडीहरू आफ्नै घरेलु लिगमा मात्र सीमित छन् । चिनियाँ खेल टिप्पणीकार सियाओ नानका अनुसार, जबसम्म एसियाली खेलाडीहरूले युरोपका शीर्ष लिगहरूमा प्रतिस्पर्धा गर्दैनन्, तबसम्म विश्वका ठुला टोलीहरूसँगको प्राविधिक दूरी कम हुन सक्दैन । 

ख) शारीरिक शक्ति र तीब्र गतिको अगाडि निरीह बन्नु

अफ्रिकी (सिएएफ) र दक्षिण अमेरिकी (सीओएनएमईबीओएल) टोलीहरूको तुलनामा एसियाली खेलाडीहरू शारीरिक प्रतिस्पर्धामा निकै कमजोर देखिए । इराक सेनेगलसँग ५–० ले र कतार क्यानडासँग ६–० ले हार्नुले के देखाउँछ भने एसियाली डिफेन्स विपक्षी टोलीहरूको गति र आधुनिक काउन्टर–अट्याक रोक्न पूर्ण रूपमा असफल रह्यो । 

ग) युवा खेलाडी उत्पादनमा कमी 

जापान र अस्ट्रेलियाबाहेक अन्य एसियाली देशहरूमा युवा फुटबल एकेडेमी र खेलाडी उत्पादन गर्ने संरचना पुरानो शैलीको छ । दक्षिण कोरिया र इरान अझै पनि आफ्ना पुराना पाका खेलाडीहरूमा मात्र बढी निर्भर रहँदा नयाँ पुस्ताले विश्वमञ्चको दबाब झेल्न सकेनन् । 

जापान र अस्ट्रेलियाले जोगाएको एसियाको साख

यो निराशाजनक वातावरणबिच जापान र अस्ट्रेलियाले भने एसियाको इज्जत जोगाएका छन् । जापान समूह ‘एफ’ मा नेदरल्याण्ड्स (२–२) सँग बराबरी खेल्दै, ट्युनिसियालाई ४–० ले हराउँदै र स्वीडेनसँग १–१ को बराबरी खेल्दै ५ अंकका साथ दोस्रो स्थानमा रहेर नकआउट पुग्यो । अब जापानले अन्तिम ३२ मा ब्राजिलको सामना गर्नेछ । 

त्यसैगरी, अस्ट्रेलिया समूह ‘डी’ मा संयुक्त राज्य अमेरिकासँग पराजित भए पनि टर्कीलाई २–० ले हराउँदै र पाराग्वेसँग ०–० को महत्त्वपूर्ण बराबरी खेल्दै ४ अंकका साथ दोस्रो स्थान हासिल गर्‍यो । अस्ट्रेलियाले अब अन्तिम ३२ मा इजिप्टसँग खेल्नेछ । 

सन् २०२६ को विश्वकप एसियाली फुटबलका लागि एउटा पाठ बनेको छ । कोटा बढ्दैमा टोलीहरूको स्तर बढ्दैन भन्ने कुरा यो नतिजाले प्रमाणित गरेको छ । अफ्रिकाका ९० प्रतिशत टोलीहरू (१० मध्ये ९ टोली) नकआउट पुग्दा एसियाका केवल २२ प्रतिशत टोली मात्र अगाडि बढ्नुले एसियाली फुटबल महासंघ (एएफसी) लाई आफ्ना लिग र युवा विकास रणनीतिमा व्यापक सुधार गर्न ठुलो दबाब दिएको छ ।