तमिलनाडु । अभिनेता विजयको नयाँ बनेको पार्टी तमिलगा वेत्री कझगम (टीभीके) २३४ सदस्यीय विधानसभामा सबैभन्दा ठुलो पार्टी बनेर उदाएको छ।

तमिलनाडुका जनताले यस्तो जनादेश दिएको यो पहिलो पटक होइन, जहाँ सबैभन्दा ठुलो पार्टीले आफ्नै बलमा बहुमत हासिल गर्न सकेन।

वास्तवमा, ठीक २० वर्षअघि द्रविड मुनेत्र कझगम (डीएमके) ले टीभीकेभन्दा पनि कम सिट ल्याएको थियो। त्यतिबेला डीएमकेले मात्र ९६ सिट जितेको थियो, जबकि यस पटक टीभीकेले त्योभन्दा निकै बढी सिट प्राप्त गरेको छ।

तर त्यतिबेला डीएमकेलाई ३४ सदस्यीय कंग्रेसको बाहिरी समर्थनका साथै दुई कम्युनिस्ट पार्टी (९ सदस्य भएको सिपिएम र ६ सदस्य भएको सिपिआई) र १८ सदस्यीय पिएमकेको पनि समर्थन प्राप्त थियो।

अर्कोतर्फ, टीभीकेले १०८ सिट जितेको छ। तर यो सङ्ख्या पछि १०७ हुनेछ, किनभने टीभीके प्रमुख जोसेफ विजय दुई सिटबाट निर्वाचित भएका छन् र उनले एउटा सिट छाड्नुपर्नेछ।

टीभीकेलाई पाँच सदस्यीय कंग्रेसको समर्थन मिलेको छ। यसरी यसको कुल सङ्ख्या ११२ पुग्छ।

• टीभीकेमाथि किन उठ्दै छ प्रश्न?

२३४ सदस्यीय सदनमा सामान्य बहुमतका लागि ११८ विधायकको समर्थन जरुरी हुन्छ। राजनीतिक रूपमा तथ्याङ्कलाई हेर्दा टीभीकेकै पल्लाभारी देखिन्छ। तर अहिलेको राजनीतिक माहोल निकै अस्थिर देखिन्छ।

यसको कारण सन् २००६ मा मुख्यमन्त्री पदमा रहेका एम. करुणानिधिसँग लामो राजनीतिक अनुभव हुनु हो, जबकि विजय राजनीतिमा तुलनात्मक रूपमा नयाँ छन्। त्यतिबेला विपक्षमा एआइएडीएमकेकी नेत्री जे. जयललिता हुनु पनि उल्लेखनीय पक्ष हो।

राजनीतिक विश्लेषक डाक्टर सुमन्त सी. रमनले बीबीसी न्युज हिन्दीसँग भने, ‘यो स्थिर सरकार हुनेछैन। म यसलाई एउटा सेमिफाइनल मात्र मान्छु। यो कति समयसम्म टिक्छ, भन्न गाह्रो छ। सायद दुई वर्ष, त्यसपछि नयाँ सरकार आउन सक्छ।’

बहुमत परीक्षण विधानसभामा हुनुपर्ने सर्वोच्च अदालतको मान्यताविपरीत राज्यपाल राजेन्द्र अर्लेकरले साना दलहरूसँग लिखित समर्थन मागेपछि विवाद सिर्जना भएको छ।

टीभीकेका सामु दुईवटा ठूला बाधाहरू छन्। पहिलो, साना पार्टीहरू– जस्तै भिसिके (२ विधायक), सिपिएम (२ विधायक), सीपीआई (२ विधायक), एएमएमके (१ विधायक) र पिएमके (४ विधायक) ले अहिलेसम्म औपचारिक रूपमा आफ्नो धारणा स्पष्ट पारेका छैनन् र तीमध्ये कतिपयले वैचारिक मतभेद पनि सुल्झाउनु छ। पीएमके, एआइएडीएमके नेतृत्वको एनडीए गठबन्धनको हिस्सा रहँदै आएको छ भने भिसिके र दुवै कम्युनिस्ट पार्टी डीएमके नेतृत्वको गठबन्धनमा सामेल छन्।

राज्यपाल राजेन्द्र अर्लेकरको रवैया हेर्दा भविष्यमा सत्तारूढ दल र राजभवनबिच समस्या उत्पन्न हुन सक्ने देखिएकाले पनि यी पार्टीहरूको औपचारिक निर्णय महत्त्वपूर्ण छ।

• राज्यपालको निर्णयको चर्चा

एउटा असामान्य कदम चाल्दै राज्यपाल अर्लेकरले ती पार्टीहरूसँग लिखित समर्थन पत्र मागेका छन्, जसले विजयले समर्थन मागेपछि टीभीके नेतृत्वसँग कुराकानी गरेका थिए। उनको यो रवैया सर्वोच्च अदालतको संवैधानिक इजलासले एसआर बोम्मई मुद्दामा गरेको फैसलाको विपरीत मानिएको छ।

उक्त फैसलामा सरकारको बहुमतको परीक्षण राजभवनमा नभई विधानसभाको रोस्ट्रममा मात्र हुन सक्ने उल्लेख थियो। यो ऐतिहासिक फैसलापछि राज्यपालले आम रूपमा सबैभन्दा ठुलो पार्टीलाई सरकार बनाउन आमन्त्रण गर्दै आएका छन् र सदनमा विश्वासको मतका लागि मिति तय गर्ने गर्छन्।

एसआर बोम्मई मुद्दाअनुसार सबैभन्दा ठुलो पार्टीलाई सरकार बनाउन आमन्त्रण गर्ने चलनको सबैभन्दा प्रारम्भिक प्रयोग सन् १९९६ र १९९८ मा भएको थियो, जतिबेला अटल बिहारी वाजपेयीले प्रधानमन्त्री पदको शपथ लिएका थिए।

एआइएडीएमके कमजोर हुनु र त्यसको ठाउँ नयाँ विकल्पका रूपमा टीभीकेले लिनु नै सत्तारूढ डीएमकेको हारको मुख्य कारण मानिएको छ।

राजनीतिक टिप्पणीकार आजली सेन्थिलनाथले बीबीसी न्युज हिन्दीसँग भने, ‘डीएमके र एआइएडीएमके दुवैले सरकार बनाउने दाबी पेस नगरेको विशेष परिस्थितिमा राज्यपालले सबैभन्दा ठुलो पार्टीलाई विधानसभामा बहुमत साबित गर्ने मौका दिनुपर्थ्यो।’

साना पार्टीहरूले कार्यकारिणी र राज्य समितिजस्ता आफ्ना आन्तरिक संयन्त्रहरूसँग सल्लाह गरेपछि आफ्नो धारणा स्पष्ट पार्नेमा सेन्थिलनाथ विश्वस्त छन्।

उनले भने, ‘कम्युनिस्ट पार्टीहरू सरकारमा सामेल नभए पनि भाजपालाई यो परिस्थितिको फाइदा उठाउनबाट रोक्न उनीहरूले कुनै न कुनै रूपमा टीभीकेलाई समर्थन गर्नेछन्। उनीहरूको डीएमके नेता एमके स्टालिनसँग बैठक भएको सत्य हो। आगामी दुई दिनमा स्थिति स्पष्ट हुनेछ।’

• डीएमके किन हार्‍यो ?

डीएमकेको हारको कारणबारे विश्लेषण गर्दै सेन्थिलनाथ एउटा रोचक तथ्य बताउँछन्।

डीएमकेले शासनको पाँच वर्ष पूरा गरेर अर्को चुनावमा पनि जित हासिल गरेको घटना दुई पटक मात्र भएको छ। पहिलो पटक सन् १९६७ मा सिएन अन्नादुरई मुख्यमन्त्री बन्दा र दोस्रो पटक सन् १९७१ मा करुणानिधि मुख्यमन्त्री बन्दा यस्तो भएको थियो।

यसबाहेक डीएमकेले सन् २०२१ को विधानसभा चुनाव जितेको थियो भने सन् २०१९ र २०२४ को लोकसभा चुनावमा उत्कृष्ट प्रदर्शन गरेको थियो।

सेन्थिलनाथले भने, ‘पछिल्लो दुई वर्षमा त्यस्तो के भयो त ? धेरै केही भएको होइन। मात्र भाजपासँगको गठबन्धनका कारण एआइएडीएमके थप कमजोर बन्यो, जसलाई तमिलनाडुका मानिस मन पराउँदैनन्। यस्तो अवस्थामा सामाजिक स्तरमा एक प्रकारको पुनर्सन्तुलन हुन्छ। सामान्यतया डीएमकेको ठाउँ एआइएडीएमकेले लिन्छ। तर यस पटक एआइएडीएमके कमजोर भएका कारण टीभीके उदाएर अगाडि आयो।’

उनले थपे, ‘टीभीके आफ्नो जितबाट जति छक्क परेको छ, डीएमके पनि आफ्नो हारबाट त्यति नै हैरान छ भन्ने कुरा हामीले बिर्सनु हुँदैन। विजयले सत्तामा आउनका लागि आवश्यक सबै पक्षमा सही काम गरे।’

छोटकरीमा भन्नुपर्दा, जनताले टीभीकेजस्तो नयाँ पार्टीलाई जनादेश त दिए, तर सहजै सत्तामा आउन सक्ने गरी बलियो बहुमत भने दिएनन्। अब शासन सञ्चालन गर्ने र राजनीति गर्ने कुरामा उसले कसरी सन्तुलन मिलाउँछ भन्ने विषयमै उसको परीक्षा हुनेछ।

एक वरिष्ठ पत्रकारले नाम उल्लेख नगर्ने सर्तमा भने, ‘यस्तो परिस्थितिको सामना गर्नु कुनै पनि नयाँ पार्टीका लागि सहज हुँदैन। यसका लागि राजनीतिक कौशल चाहिन्छ। विजय र उनको टिममा तत्काल त्यो कौशल देखिँदैन भन्ने कुरामा कुनै शङ्का छैन, कम्तीमा अहिलेसम्मको अवस्था हेर्दा त्यस्तै लाग्छ। सामाजिक सञ्जालमार्फत युवा र पाका पुस्तासँग असाधारण सम्बन्ध बनाएर चुनाव जित्नु एउटा कुरा हो भने सत्ताको खेलको सामना गर्नु र त्यसमा खेल्नु बिल्कुलै अर्को कुरा हो।’

बीबीसी हिन्दी