बेइजिङको यीझुआङ जिल्लामा चालकविहीन सवारीसाधन अहिले सामान्य दृश्य बनेका छन् । रोबोट्याक्सीहरू सामान्य कारहरूसँगै सडकमा सहज रूपमा गुडिरहेका हुन्छन् भने स्वचालित डेलिभरी भ्यानहरूले भित्री लेन हुँदै पार्सलहरू सङ्कलन केन्द्रसम्म पुर्‍याइरहेका हुन्छन् ।

यो जिल्ला चीनमा स्वचालित (अटोनोमस) ड्राइभिङ प्रविधिको परीक्षणका प्रमुख केन्द्रमध्ये एक बनेको छ । यहाँ बाइडु, वि–राइड र पोनी–एआई लगायतका कम्पनीहरूले तोकिएका क्षेत्रमा व्यावसायिक रोबोट्याक्सी सेवा सञ्चालन गरिरहेका छन् ।

मात्र एउटा एप खोल्दैमा रोबोट्याक्सी ‘बुक’ गर्न सकिन्छ । केही मिनेटमै चालकविहीन ट्याक्सी आइपुग्छ । यात्रुहरूले ‘टच स्क्रिन’मार्फत आफ्नो गन्तव्य निर्धारण गरेपछि गाडी बेइजिङको व्यस्त ट्राफिकमा मिसिन्छ र बस, साइकल, स्कुटर तथा पैदलयात्रीबिच निकै सहज रूपमा आफ्नो बाटो बनाउँदै अघि बढ्छ ।

यद्यपि यो प्रविधि अझै विकासकै चरणमा छ, तर अहिले नै एउटा ठुलो प्रश्न उठिरहेको छ । के चीनले विद्युतीय सवारीसाधन (ईभी) मा जस्तै रोबोट्याक्सी क्षेत्रमा पनि विश्वव्यापी नेतृत्व लिन सक्ला ?

ईभी सफलताले दिएको बल

चीनका स्वचालित ड्राइभिङ कम्पनीहरूसँग एउटा ठुलो प्रतिस्पर्धात्मक फाइदा छ । यो भनेको त्यहाँको औद्योगिक संरचना हो, जसले चीनलाई विश्वकै सबैभन्दा ठुलो विद्युतीय सवारीसाधनको बजार बनाएको थियो ।

टेस्लाले आफ्ना अधिकांश प्रविधि आफैँ विकास गर्छ भने चीनको स्वचालित सवारी उद्योग विभिन्न कम्पनीको सहकार्यमा आधारित छ । बीवाईडी, चेरी, जिली र एसएआईसी जस्ता कम्पनीले गाडी निर्माण गर्छन् भने अन्य विशेषज्ञ कम्पनीहरूले आवश्यक सफ्टवेयर विकास गर्छन् ।

स्वचालित सवारीसाधनमा विद्युतीय कारमा प्रयोग हुने ब्याट्री, सेन्सर, चिप र अनबोर्ड कम्प्युटरहरू नै प्रयोग गरिन्छ । यी आपूर्ति प्रणालीहरू पहिलेदेखि नै विशाल स्तरमा विकसित भएकाले कम्पनीहरूले कम लागतमा र छिटो नयाँ प्रविधि विकास गर्न सकेका छन् ।

ब्रुकिङ्स इन्स्टिच्युटका विदेश नीति अनुसन्धानकर्ता काइल च्यान भन्छन्, ‘चीनको ईभी उद्योगमा देखिएको नवप्रवर्तन र अनुकूलनको गति अहिले विश्वका अन्य कुनै देशमा देखिँदैन ।’

उनका अनुसार चीनको ईभी क्षमता त्यतिमै सीमित छैन । यसले ब्याट्री, मोटर, एआई र अन्य सम्बन्धित प्रविधिसँग जोडिएका उद्योगहरूलाई पनि एकअर्कासँग जोडेर सबल बनाइरहेको छ ।

सरकारी नीतिको साथ

चीन सरकारले पनि यस क्षेत्रमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ । विभिन्न सहरमा सञ्चालन गरिएका पाइलट कार्यक्रममार्फत कम्पनीहरूलाई सार्वजनिक सडकमै स्वचालित गाडी परीक्षण गर्न अनुमति दिइएको छ ।

यसबाहेक चीनका जटिल सडक संरचना पनि कम्पनीहरूको लागि ठुलो अवसर बनेका छन् । बेइजिङमा एउटा यात्राकै क्रममा स्वचालित गाडीले बस, स्कुटर, साइकल, पैदलयात्री तथा अनियमित ट्राफिकसँग जुध्नुपर्छ ।

वी–राइडकी प्रमुख मार्केटिङ अधिकृत मेभ झाङ भन्छिन्, ‘चीनको ट्राफिक वातावरण निकै जटिल छ ।’

उनका अनुसार यस्ता विविध सडक अवस्थाले अत्यधिक मात्रामा डेटा उत्पादन गर्छ, जसले सफ्टवेयरलाई अझ बुद्धिमान बनाउन मद्दत पुर्‍याउँछ ।

तर यसको विदेश विस्तार भने त्यति सहज छैन । झाङका अनुसार, मध्यपूर्वमा अत्यधिक गर्मी हुन्छ, दक्षिणपूर्वी एसियामा भारी वर्षा हुन्छ भने स्विट्जरल्यान्डमा अत्यन्तै चिसो मौसम हुन्छ । यस्ता चरम मौसमले ब्याट्रीको क्षमता घटाउन सक्छ भने वर्षा, हिउँ र कुहिरोले क्यामेरा तथा सेन्सरको कार्यक्षमतामा असर पुर्‍याउन सक्छ ।

रोबोट्याक्सीभन्दा ठुलो सपना

रोबोट्याक्सी मात्रै चीनको अन्तिम लक्ष्य होइन । ‘क्यूक्राफ्ट’ले आफ्ना स्वचालित सफ्टवेयर निजी कार, बस तथा डेलिभरी गाडीहरूमा समेत प्रयोग गरिरहेको छ । कम्पनीका अनुसार उसका स्वचालित बसहरू चीनका २० भन्दा बढी सहरमा सञ्चालनमा छन् र अन्तर्राष्ट्रिय विस्तार पनि भइरहेको छ ।

कम्पनीका अध्यक्ष तथा प्रमुख कार्यकारी अधिकृत जेम्स यूले भने, ‘प्रविधिको दृष्टिले आगामी पाँचदेखि सात वर्षभित्र, बढीमा १० वर्षभित्र यो सबैको दैनिक जीवनको हिस्सा बन्न सक्छ ।’

वेमोसँग प्रतिस्पर्धा

चीनका कम्पनीहरू तीव्र गतिमा विश्वबजारतर्फ विस्तार भइरहेका छन् । उनीहरूको सबैभन्दा ठुलो प्रतिस्पर्धी अमेरिकाका कम्पनी हुन् । अल्फाबेटको स्वामित्वमा रहेको वेमो अहिले व्यावसायिक रोबोट्याक्सी सेवामा अग्रणी मानिन्छ । यसले अमेरिकाका विभिन्न सहरमा सशुल्क चालकविहीन सेवा सञ्चालन गरिरहेको छ । अमेजनको जुक्स र टेस्लाले भने सावधानीपूर्वक विस्तार गरिरहेका छन् । उता उबरले सन् २०१८ मा भएको घातक दुर्घटनापछि आफ्नै स्वचालित सवारी विकास परियोजना बन्द गरिसकेको छ ।

अहिले उबर र यसको प्रतिस्पर्धी लिफ्टले चिनियाँ कम्पनीहरूसँग साझेदारी गरिरहेका छन् । सिनो अटो इनसाइट्सका संस्थापक टुले भने, ‘यस्ता साझेदारीले उनीहरूलाई नयाँ एप बनाउनुपर्दैन र सिधै लाखौँ ग्राहकसम्म पहुँच दिन्छ ।’

तर प्रयोगकर्ताको अनुभवमा भने वेमो अझै अगाडि रहेको उनी स्वीकार्छन् । उनले भने, ‘वेमो प्रयोग गरेपछि मलाई लाग्छ यसको सेवा अनुभव अन्य प्रतिस्पर्धीभन्दा धेरै राम्रो छ । क्यालिफोर्नियामा वेमो अहिले यातायातको नियमित माध्यमजस्तै बन्दै गएको छ ।’

रोजगारी कि चुनौती ?

अमेरिकामा श्रमिक सङ्गठनहरूले रोबोट्याक्सीका कारण ट्याक्सी चालक, डेलिभरी चालक तथा मालवाहक चालकहरूको रोजगारी गुम्न सक्ने चेतावनी दिएका छन् । तर चीनमा भने सरकारले यसलाई घट्दो श्रमशक्तिको समाधानका रूपमा प्रस्तुत गरिरहेको छ ।

राष्ट्रपति सी चिनफिङले कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) र रोबोटिक्सलाई चीनको ‘नयाँ गुणस्तरीय उत्पादन शक्ति’ विकास गर्ने रणनीतिको प्रमुख आधार बनाएका छन् । सरकारको विश्वास छ कि यसले रोजगारी सिर्जना गर्ने र आर्थिक वृद्धिलाई गति दिनेछ ।

उद्योगको अर्को दाबी के छ भने रोबोट्याक्सीले वृद्धवृद्धा तथा शारीरिक रूपमा अशक्त व्यक्तिहरूलाई यात्रा गर्न निकै सहज बनाउनेछ ।

टुले भने, ‘यदि रोबोट्याक्सीको भाडा सामान्य उबरभन्दा बराबर वा अझ सस्तो बनाउन सकियो भने यसले धेरै मानिसलाई सहज आवागमनको अवसर दिनेछ । विशेष गरी वृद्धवृद्धा र अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूका लागि यो निकै उपयोगी हुनेछ ।’

सुरक्षासम्बन्धी चुनौती

तर सुरक्षा अझै सबैभन्दा ठुलो चिन्ताको विषय बनेको छ । यसै वर्ष बाइडुको अपोलो गो सेवामा सफ्टवेयर समस्या आएपछि वुहानमा करिब १०० वटा रोबोट्याक्सी बिचबाटोमै रोकिएका थिए ।

केही यात्रुले ढोका स्वचालित रूपमा लक भएकाले गाडीबाट बाहिर निस्कन नसकेको बताएका थिए । यो घटनापछि केही सातासम्म सेवा स्थगित गरिएको थियो । यद्यपि बाइडुले यस वर्षको अन्त्यसम्म बेलायतमा सेवा सुरु गर्ने योजना यथावत् रहेको जनाएको छ ।

यस घटनाले सानो प्राविधिक त्रुटिले पनि जनविश्वास कति छिटो गुम्न सक्छ भन्ने देखाएको थियो ।

अमेरिकामा पनि यस्तै समस्या देखिएको थियो । जनरल मोटर्स (जिएम) ले आफ्नो क्रुज रोबोट्याक्सी विभाग बन्द गर्दै अब व्यक्तिगत सवारीका लागि स्वचालित प्रविधिमा केन्द्रित हुने निर्णय गरेको थियो ।

सन् २०२३ मा एउटा रोबोट्याक्सीले अर्को गाडीले ठक्कर दिएको पैदलयात्रीलाई केही मिटर घिसारेपछि क्यालिफोर्नियाका नियामक निकायले कम्पनीको अनुमति निलम्बन गरेका थिए । यही कारण कतिपय विश्लेषकहरू रोबोट्याक्सीको अन्तर्राष्ट्रिय विस्तार विद्युतीय सवारीसाधनको तुलनामा निकै कठिन हुने बताउँछन् ।

रोबोट्याक्सी सञ्चालन गर्न नियामकीय स्वीकृति, विस्तृत डिजिटल नक्सा, स्थानीय सञ्चालन टोली तथा जनविश्वासजस्ता धेरै चुनौती सामना गर्नुपर्छ । त्यसमाथि रोबोट्याक्सीले ठुलो मात्रामा नक्सा, क्यामेरा र स्थानसम्बन्धी डेटा सङ्कलन गर्ने भएकाले विदेशमा राष्ट्रिय सुरक्षासम्बन्धी चिन्ता पनि बढ्न सक्छ ।

भविष्यप्रति आशावादी

यी सबै चुनौतीका बाबजुद वीराइडकी मेभ झाङ नियामक निकायहरू क्रमशः स्वचालित सवारीप्रति सकारात्मक हुँदै गएको बताउँछिन् । ‘हामी चीनमात्रै होइन, अन्य अन्तर्राष्ट्रिय बजारका सरकारहरूबाट पनि निकै सकारात्मक नीति र नियमहरू आउँदै गरेको देखिरहेका छौँ ।’

ब्रुकिङ्सका काइल च्यानका अनुसार रोबोट्याक्सी केवल नयाँ यातायात सेवामात्र होइन । उनका शब्दमा, ‘चीन एआईद्वारा सञ्चालित, डिजिटल रूपमा आपसमा जोडिएको उच्च प्रविधियुक्त अर्थतन्त्र निर्माण गर्न चाहन्छ । यसको आधार भनेको अहिलेको ब्याट्री, विद्युतीय सवारी, मोटर तथा सम्बन्धित प्रविधिमा रहेको उसको बलियो पकड हो ।’
 सुरञ्जना तिवारी बीबीसी संवाददाता