गुजरात । भावनगर जिल्लाको गराजिया गाउँमा जुलाई ६ को बिहान सिंहले कालुभाइ परमार नामका किसानमाथि आक्रमण गर्‍यो। यसबाट उनी घाइते भएका छन्।

गाउँलेहरूका अनुसार गम्भीर चोट लागेका कारण घाइते कालुभाइलाई उपचारका लागि ६० किलोमिटर टाढा भावनगर सहरको सर तख्तसिंहजी जनरल अस्पतालमा भर्ना गरिएको छ।

भावनगर जिल्लामा सिंहले मानिसमाथि गरेको यो कथित दोस्रो आक्रमण हो। यसअघि जुन १८ मा पालिताना तालुकसँग जोडिएको महुवा तालुकको गढडा गाउँमा नागजीभाइ गुजरिया नामका एक युवकको शव उनको घरनजिकैको झाडीमा भेटिएको थियो।

नागजीभाइको परिवारले उनको मृत्यु सिंहको आक्रमणबाटै भएको दाबी गरेको थियो।

• सिंहको पन्जामा कसरी परे ती व्यक्ति ?

बीबीसी न्युज गुजरातीका अनुसार कालुभाइले अस्पतालबाट सञ्चारमाध्यमलाई घटनाको जानकारी दिएका छन्। उनका अनुसार सोमबार बिहान करिब ८:३० बजे उनी आफ्नै घरमा हुँदा यो घटना भएको हो।

कालुभाइले भने, ‘म बिहान ८:३० बजे आफ्नो गाईलाई पानी खुवाउन जाँदै थिएँ, त्यहाँ एउटा सिंह बसिरहेको थियो। त्यहीँबाट उसले ममाथि आक्रमण गर्‍यो। पहिला मेरो काँधमा हानेर मलाई लडायो। अनि मेरो हात आफ्नो मुखमा हाल्यो। उसले मलाई करिब आधा घण्टासम्म समातिराख्यो। त्यसपछि मैले उसलाई सुम्सुम्याएँ, अनि मात्र उसले मलाई छाड्यो।’

आक्रमणको पुष्टि गर्दै शेत्रुञ्जी वन्यजन्तु विभागका वन उपसंरक्षक चिराग अमीनले बीबीसीलाई दिएको जानकारीअनुसार गराजिया गाउँमा एउटा सिंहले किसानमाथि आक्रमण गर्दा उनी घाइते भएका हुन्।

करिब ५० वर्षीय कालुभाइका अनुसार स्थानीयले वन विभागलाई खबर गरेका थिए। तर सिंह त्यहाँबाट जानुअघि वन विभागको टोली गराजिया पुग्न सकेन।

आक्रमणका बेला खिचिएको भिडियोमा वरपरका मानिसहरू चिच्याइरहेको र सिंहमाथि ढुङ्गा हानिरहेको देखिन्छ।

• सिंहले कसरी छाड्यो ?

कालुभाइका अनुसार सिंहले उनलाई च्यापेपछि गाउँलेले पनि खासै मद्दत गर्न सकेनन्।

भिडियोमा सिंहले अचानक कालुभाइलाई छाडेर गएको देखिन्छ। कालुभाइको भनाइअनुसार सिंह उनलाई छाडेर गाईहरूतर्फ गएको थियो।

यद्यपि, गाउँका अगुवा करमशीभाइ चौहानले बीबीसीलाई दिएको जानकारीअनुसार सिंहले कालुभाइका दुईवटा गाईलाई कुनै नोक्सानी नपुर्‍याई त्यहाँबाट गयो।

करमशीभाइले भने, ‘सिंह अचानक गाउँमा पस्यो र कालुभाइको छिमेकीको खेतमा गएर उनीहरूतर्फ दौडियो। तर उनीहरूको भैँसीले सीङ देखाएपछि सिंह त्यहाँबाट भाग्यो। त्यसपछि ऊ कालुभाइको घरतर्फ गयो, जहाँ दुईवटा गाई बाँधिएका थिए। तर गाईको साटो उसले कालुभाइमाथि आक्रमण गर्‍यो। अन्त्यमा कालुभाइलाई छाडेर ऊ गाईहरूतर्फ दौडियो। यद्यपि, पछि गाईहरूलाई कुनै नोक्सान नगरी ऊ त्यहाँबाट भाग्यो।’

करमशीभाइकी पत्नी जिकुबेन गराजिया गाउँकी वर्तमान पञ्चायत प्रमुख हुन्। करमशीभाइले भने, ‘आक्रमणमा कालुभाइको घाँटी, काँध र हातमा चोट लाग्यो। उनलाई सुरुमा उपचारका लागि पालितानाको एउटा अस्पताल लगिएको थियो। तर चोट गम्भीर भएकाले उनलाई भावनगर लैजानुपर्ने त्यहाँका डाक्टरले बताए।’

• सिंहले किन गर्‍यो आक्रमण ?

गराजिया गाउँ शेत्रुञ्जय पहाडको फेदीमा अवस्थित छ। यो पालिताना सहरबाट करिब पाँच किलोमिटर टाढा पर्छ। स्थानीय वन विभागका अधिकारीहरूले बीबीसीलाई दिएको जानकारीअनुसार शेत्रुञ्जय पहाड एउटा आरक्षित जङ्गल हो र यहाँ सिंह तथा चितुवाहरू बस्छन्।

यो गाउँ शेत्रुञ्जी वन्यजन्तु डिभिजनको पालिताना रेन्जभित्र पर्छ।

चिराग अमीनले बीबीसीसँग भने, ‘एक दिनअघि यी सिंहहरूले गराजियानजिकैको सोनपारी गाउँमा एक जना मानिसलाई मारेका थिए। मानिस मारेपछि तीनवटै सिंह आफ्नो गुफातर्फ जाँदै थिए। समय बित्दै जाँदा बिहानी भयो र मानिसहरूको आउजाउ बढ्न थाल्यो। सिंहहरूको यो बथानमा एउटा जवान भाले सिंह पनि थियो। मानिसहरूले होहल्ला गरेपछि ऊ स्पष्ट रूपमा डराएको थियो। यस्तो अवस्थामा उसले एक जना पशुधनीमाथि आक्रमण गर्‍यो। यद्यपि, सिंहले उनलाई मार्ने प्रयास भने गरेन। घटनाको भिडियोमा सिंहले ती व्यक्तिलाई घाइते बनाएर छाडेको देखिन्छ।’

वन विभागको प्रेस विज्ञप्तिअनुसार कालुभाइ आफ्नो वस्तुभाउको रक्षा गर्न जाँदा सिंहले उनीमाथि आक्रमण गरेको हो।

• यस क्षेत्रमा सिंहहरू कहिलेदेखि देखिँदै छन् ?

सन् १९९० को दशकको सुरुवातसम्म सिंहहरू गिर राष्ट्रिय निकुञ्ज र वन्यजन्तु आरक्षमा मात्र देखिन्थे। यसलाई गिर जङ्गल पनि भनिन्छ। यो जङ्गल आजको जुनागढ, गिर सोमनाथ र अमरेली जिल्लामा फैलिएको छ।

सिंहहरूको सङ्ख्या बढ्दै गएपछि १९९० को दशकको मध्यतिर उनीहरू गिर जङ्गलभन्दा बाहिर फैलन थाले। त्यसबेला उनीहरू अमरेलीको पनियामा देखिएका थिए।

त्यसपछि शेत्रुञ्जी नदीको किनारैकिनार आफ्नो क्षेत्र विस्तार गर्दै सिंहहरू अमरेलीको लिलियामा प्रवेश गरे। त्यहाँबाट भावनगरको महुवा तालुकमा आएका उनीहरू विगत करिब एक दशकदेखि त्यहीँ बसोबास गरिरहेका छन्। महुवाबाट अगाडि बढ्दै सिंहहरू पालिताना तालुकको शेत्रुञ्जय पर्वत र त्यसको वरपर पनि बस्न थालेका छन्।

गत महिना शेत्रुञ्जय पर्वतको खुड्किलो चढ्दै गरेका एक तीर्थयात्रीको झोला लिएर भाग्दै गरेको सिंहको भिडियो सामाजिक सञ्जालमा भाइरल भएको थियो।

गिर जङ्गलबाट टाढा बाक्लो बस्ती भएका राजस्व क्षेत्रहरूमा सिंहको उद्धार तथा सुरक्षा गर्न र मानव-सिंह द्वन्द्व रोक्ने उद्देश्यले राज्य सरकारले सन् २०१९ मा शेत्रुञ्जी वन्यजन्तु विभाग गठन गरेको थियो। यसका लागि वन विभागबाट कर्मचारी खटाइएको थियो। यस विभागको वन उपसंरक्षकको कार्यालय पालिताना सहरमा छ।

करमशीभाइले भने, ‘विगत तीन वर्षदेखि हाम्रो गाउँ वरपर सिंह आउने क्रम बढेको छ। उनीहरूले वस्तुभाउलाई दुःख दिइरहन्छन्। तर सिंहले मानिसमाथि नै आक्रमण गरेको यो पहिलो घटना हो।’

वन उपसंरक्षक चिराग अमीनका अनुसार गराजियामा देखिएका तीनवटा सिंहको लोकेसन वन विभागका कर्मचारीहरूले पत्ता लगाइसकेका छन्। यस विषयमा थप कारबाही अगाडि बढाइएको छ।

अमीनले भने, ‘घाइते व्यक्तिलाई भर्ना गरिएको अस्पतालमा हाम्रा कर्मचारी उपस्थित छन्। उनीहरूले अस्पतालसँग समन्वय पनि गरिरहेका छन्।’

(बीबीसीका लागि कलेक्टिभ न्युजरुमद्वारा प्रकाशित)