गौर काण्डले झन् गन्जागोल नेपाल फर्केपछि उपेन्द्रले मधेसी जनअधिकार फोरम नामक गैरसरकारी संस्था (एनजिओ) सक्रिय बनाए । त्यसैको ब्यानरमा राजनीतिक गतिविधि सुरु गर्न थाले । सामाजिक संगठनमार्फत राजनीतिक मुद्दा बोकेका उपेन्द्रले १ माघ २०६३ पछि अन्तरिम संविधानको विरोधमा आन्दोलन चर्काए । उनको नेतृत्वमा मधेस आन्दोलन चर्किंदै थियो । ७ चैत २०६३ मा गौरमा उपेन्द्र यादव नेतृत्वको फोरम र तत्कालीन माओवादीबीच भिडन्त भयो । २७ जना माओवादी कार्यकर्ता मारिए । त्यसपछि उपेन्द्र र माओवादीबीचको सम्बन्ध झनै तिक्ततापूर्ण भयो । हुन त उपेन्द्रलाई माओवादीले युद्धकालमै कारबाही गर्न खोजेको थियो । त्यसका लागि उनलाई खोज्न टोली नै बनाएको थियो । त्यतिवेला उपेन्द्रलाई ज्यानको सुरक्षा गर्न बाबुरामले नै सूचना चुहाएको चर्चा माओवादी नेताहरू गर्छन् । गौर हत्याकाण्डपछि आक्रोशित माओवादीले उपेन्द्रलाई स्पेस दिन चाहेको थिएन, तर २८ चैत २०६४ मा फोरम चौथो शक्तिका रूपमा उदाएपछि मात्र माओवादीले उपेन्द्रसँग संगत बढाएको हो । त्यतिवेला पनि माओवादीसँग संगत बढाउने भूमिका मातृका यादवले नै गरेका थ्एि । ‘२०६४ सालको संविधानसभा निर्वाचनपछि प्रचण्डसँग उपेन्द्रलाई भेटघाट गराउने काम मैले नै गरेको थिएँ,’ मातृकाले भने। माओवादी त्यागेर बाबुरामको मधेसलाई साथ माओवादीसँग सम्बन्ध चिसो भए पनि बाबुरामसँग भने उपेन्द्रको मनमुटाव कहिल्यै रहेन । उपेन्द्र कहिल्यै नकारात्मक पनि भएनन् । खासमा बाबुराम र उपेन्द्रबीच मधेसलाई बुझ्ने सन्दर्भमा समान धारणा थियो युद्धकालमा पनि । उपेन्द्रले बाबुरामलाई बौद्धिक नेताका रूपमा व्याख्या गर्दथे । उनको बौद्धिकताबाट प्रभावित उपेन्द्र मधेसको मुद्दालाई बाबुरामले सैद्धान्तीकरण गरेपछि झन् बढी प्रभावित थिए । ‘उपेन्द्र यादव रामराजाप्रसाद सिंहको गणतन्त्रबाट प्रभावित थिए भने बाबुरामको मधेसलाई हेर्ने दृष्टिकोणबाट पनि प्रभावित थिए,’ रामराजाप्रसाद सिंहका छोरा मनोज सिंहले नयाँ पत्रिकासँग भने । मनोजका अनुसार उपेन्द्र र बाबुरामबीच रामराजाप्रसाद सिंहको घरमा निरन्तर भेट हुन्थ्यो । ‘तर उपेन्द्र र बाबुराम दुवैजना एकैपटक हाम्रो घरमा आएको चाहिँ सम्झना छैन,’ मनोजले भने । बाबुराम र उपेन्द्रबीचको सम्बन्ध खासगरी २०७२ मंसिरबाट अलि बाक्लिएको हो । २०७० फागुनमा बाबुरामले खसआर्य, जनजाति र मधेसी भनेर तीनवटा क्लस्टरको अवधारणा बाहिर ल्याए । सैद्धान्तिक रूपमा बाबुरामले क्लस्टर मुद्दा ल्याए पनि व्यावहारिक रूपमा भने उपेन्द्रले प्रयोगमा ल्याएको बाबुरामनिकट नेता कुमार पौडेलको भनाइ छ । बाबुरामको नयाँ शक्ति अभियानको घोषणा सभामा यादव पनि उपस्थित थिए । घोषणा सभापछि दुई नेताबीच सम्बन्ध अलि बाक्लो र छलफल हुन थालेको हो । २०७२ सालपछि भट्टराई र यादवबीच दुईपटक एक्लाएक्लै गम्भीर वार्ता भए । ती वार्ताको सहजीकरण नयाँ शक्तिका नेता रामकुमार शर्माले गरेका थिए, जो पहिला फोरमको महासचिव भएर उपेन्द्रसँगै काम गरेका थिए । त्यही वार्ता र भेटघाटपछि १३ मंसिर २०७३ मा संयुक्त विज्ञप्ति जारी भएको हो । र, दुई नेता सोही दिन बालुवाटार पुगेर प्रधानमन्त्री प्रचण्डसँग भेटघाट गरेका थिए । बाबुराम र उपेन्द्र दुवै २०७२ सालमा जारी संविधानसँग सहमत छैनन् । ०७२ साउनबाटै संविधान लेखन प्रक्रियाको विरोधमा लागेका उपेन्द्रलाई ३ असोजमा संविधान जारी गर्न हस्ताक्षर गरेका बाबुरामले भोलिपल्टै असन्तुष्टि पोख्दै उपेन्द्रको आन्दोलनमा साथ दिए । ५७ बुँदे असहमति राख्दै एमाओवादीबाटै अलग भएका बाबुराम मधेस आन्दोलनलाई साथ दिन मधेस झरे । जनकपुर, भैरहवा र वीरगन्जमा नयाँ शक्ति अभियानको सभा गर्दै मधेस आन्दोलनमा ऐक्यबद्धता जनाएर उपेन्द्रस“ग सम्बन्ध विस्तारको अभियान पनि सुरु गरे । क्याबिनेटमा सँगसँगै बाबुराम र उपेन्द्र संयोगले एउटै क्याबिनेटको पावरफुल मन्त्री बने । भदौ २०६५ मा प्रचण्ड नेतृत्वको सरकारमा बाबुराम उपप्रधान तथा अर्थमन्त्री थिए भने उपेन्द्र उपप्रधान तथा परराष्ट्रमन्त्री । समान हैसियतमा मन्त्री भएका दुई नेता संयोगले त्यतिवेला मन्त्रालयमा राम्रो काम गरेका मन्त्रीमा पर्छन् । यी दुई नेताहरू त्यतिवेलाको क्याबिनेटमा सँगसँगै रहे पनि पछि बाबुराम भट्टराई प्रधानमन्त्री हुँदा उपेन्द्र सरकारमा थिएनन् । नयाँ शक्तिका नेता गंगा श्रेष्ठ १८ महिना बाबुराम प्रधानमन्त्री हुँदा दुई नेताबीच एक्लाएक्लै भेटघाट नभएको बताउँछन् । संविधान लेखन प्रक्रियाबारे बैठकमा सामूहिक भेट हुने भए पनि बाबुराम र उपेन्द्रबीच गोप्य र गम्भीर भेटघाट त्यो समयमा भएन । ‘वास्तवमा लामो समयसम्म बाबुराम र उपेन्द्रबीच औपचारिक मात्रै सम्बन्ध रह्यो, अहिलेचाहिँ निरन्तर कुराकानी भइरहेको छ,’ बाबुराम प्रधानमन्त्री हुँदा उनका स्वकीय सचिव रहेका श्रेष्ठले भने । रामराजाप्रसादको संगत यी दुई नेतामा एकजना राजनीतिक व्यक्तित्वले समान धारणा बनाउन सहयोग पु¥याइरहेका थिए । दुवैलाई एउटा मुद्दामा आकर्षित गरिरहने ती व्यक्तित्व थिए, रामराजाप्रसाद सिंह । बाबुराम र उपेन्द्र सिंहको गणतन्त्रको नारामा सहमत थिए । र, सधैँ सिंहको घरमा गइरहन्थे । सायद त्यही मुद्दाले यी दुईबीच अहिले पार्टी एकताको प्रयाससम्म पुगेको विश्लेषण गर्न थालिएको छ । बाबुराम र उपेन्द्रले बारम्बार सिंहलाई भेट आइरहने उनका छोरा मनोज सिंहले स्मरण गरे । ‘उपेन्द्र मधेसवादी र गणतन्त्रवादी थिए, बाबुराम गणतन्त्रवादी थिए, सायदै त्यसैले होला उनीहरू बुबालाई भेट्न आइरहन्थे,’ सिंहले भने । तर सिंह मधेसवादी नभएको छोरा मनोजको तर्क छ । बाबुराम–उपेन्द्रको समानता बाबुराम र उपेन्द्रको राजनीतिक धार अहिले एउटै बनेको छ । नयाँ शक्तिका नेता रामकुमार शर्माको बुझाइमा यी दुई नेताले अहिले समातेको मुद्दा भनेको संघीयता र आर्थिक मुद्दाको प्रस्टता नै हो । दुवै नेताले कम्युनिस्ट धारबाट राजनीति सुरु गरे पनि कम्युनिस्टको राजनीतिबाट प्रजातान्त्रिक धारमा आउनुलाई पनि समानता मान्छन् । अझ यी दुई नेताबीच नेपालमा मधेसी, जनजाति र खसआर्य गरी तीनवटा क्लस्टर छन् भन्ने व्याख्यामा पनि समानता छ । त्यसैगरी, अहिलेको संविधानलाई संशोधन गरी राजनीतिक सकस फुकाउने कुरामा पनि समानता रहेको भट्टराईनिकट नेता गंगा श्रेष्ठको बुझाइ छ । श्रेष्ठको भनाइमा संघीयताबाट जातीय मुद्दालाई सेटल गर्ने र समाजवादमार्फत वर्गीय मुद्दा सेटल गर्ने भन्नेमा पनि एकरूपता छ, बाबुराम र उपेन्द्रको ।