सन् २०२५ भारतीय क्रिकेटमा क्रान्तिको बिगुल फुक्ने वर्षको रूपमा सधैँ याद गरिनेछ। प्रतियोगिताको बिचमै उपाधि दौडबाट बाहिरिएको मानिएको भारतीय महिला टोलीले शानदार पुनरागमन गर्‍यो।

सेमिफाइनलमा अस्ट्रेलिया विरुद्ध महिला एकदिवसीय क्रिकेटकै सबैभन्दा ठूलो सफल लक्ष्य पछ्याउने काम गर्दै र फाइनलमा शीतसँग लडेर उनीहरूले आफ्नो पहिलो आईसीसी ट्रफी जिते। त्यो पनि घरेलु मैदानमा एकदिवसीय विश्वकपको रूपमा। उनीहरूलाई कमजोर ठान्ने आलोचकहरू आफ्नो उत्साह दबाउन बाध्य भए।

यता पुरुष क्रिकेटमा भने टोलीको परिवर्तन जारी रह्यो। १२ वर्षसम्म घरेलु मैदानमा कुनै टेस्ट शृङ्खला नहारेको भारतले १२ महिनाभित्रै दोस्रो पटक ‘ह्वाइटवास’ (क्लिन स्विप) को सामना गर्‍यो र विश्व टेस्ट च्याम्पियन दक्षिण अफ्रिकासँग २-० ले पराजित भयो। युवा टोली र नयाँ कप्तानका साथ इंग्ल्यान्डमा २-२ को बराबरी खेल्दा गर्व गरे पनि, एसेज ११ दिनमै गुमाउने टोलीसँग यो नतिजा वास्तवमै अवसर गुमाउनु जस्तै थियो।

तथापि, छोटो ढाँचामा पुरुष टोलीले आफ्नो शक्ति प्रदर्शन गरिरह्यो। च्याम्पियन्स ट्रफीमा अपराजित रहँदै भारतले पछिल्ला तीन आईसीसी ह्वाइट-बल प्रतियोगितामा आफ्नो जित-हारको रेकर्ड २४-१ पुर्‍यायो। उनीहरूले टी-२० एसिया कपका सबै खेल जिते र यस ढाँचामा १४ शृङ्खलासम्म अपराजित रहँदै २०२६ को टी-२० विश्वकपका लागि बलियो दाबेदार देखिएका छन्।

• उच्च बिन्दु: जब महिला टोलीले लगातार तेस्रो विश्वकप खेल हार्‍यो, उनीहरूको आलोचना सुरु भइसकेको थियो। भारतमा महिला क्रिकेटको भावनात्मक र आर्थिक लगानी सुरक्षित गर्न उनीहरूले बाँकी चारै खेल जित्नुपर्ने थियो। नवी मुम्बईमा दुई रातहरूमा उनीहरूले त्यस्तै गरे, सेमिफाइनलमा अस्ट्रेलिया विरुद्ध ३३९ रन पछ्याए र फाइनलमा दक्षिण अफ्रिका विरुद्ध २९८ रनको रक्षा गरे।

• न्यून बिन्दु: एक दशकभन्दा बढी समयसम्म, टेस्टका लागि भारत भ्रमण गर्नु विदेशी टोलीका लागि सबैभन्दा कठिन कार्य थियो। सन् २०२४ मा न्युजिल्यान्डले भारतलाई ह्वाइटवास गर्दा त्यसलाई एक संयोग मानिएको थियो, तर २०२५ मा दक्षिण अफ्रिकासँगको ह्वाइटवास अझ पीडादायी रह्यो। भ्रमणकारी टोलीले भारतलाई हरेक विभागमा पछाडि पर्‍यो। प्रशिक्षक गौतम गम्भीर आफैं खेलाडी हुँदा २०१२ यता भारतीय टेस्ट क्रिकेट यति कमजोर स्थितिमा कहिल्यै पुगेको थिएन।

• दक्षिण अफ्रिका

पहिलो विश्व उपाधि सहितको अत्यन्त सफल सन् २०२५ पछि दक्षिण अफ्रिकी क्रिकेटको साख बढ्दो क्रममा छ। पुरुष टोलीले फाइनल पुग्न लगातार सात जित दर्ता गर्दै विश्व टेस्ट च्याम्पियनसिपको उपाधि उचाल्यो। उनीहरूले लगातार १० टेस्ट जित्ने कीर्तिमान बनाए, पाकिस्तानमा शृङ्खला बराबरी गरे र २५ वर्षमा पहिलो पटक भारतमा शृङ्खला जिते।

सीमित ओभर क्रिकेटमा भने उनीहरूको प्रदर्शन एकनासको रहेन। च्याम्पियन्स ट्रफीको सेमिफाइनलबाट बाहिरिएपछि कोच रब वाल्टरले राजीनामा दिए। शुक्रि कोनराडलाई सबै फरम्याटको कोच बनाइए पनि उनले स्थिरता पाउन सकेका छैनन्। यद्यपि, टेस्ट क्रिकेटमा उनले पाएको सफलताले अन्य कमजोरीहरू छोपिएका छन्।

महिला टोलीका लागि पनि यो वर्ष उत्कृष्ट रह्यो। नयाँ कोच मन्डला मासिम्बाइको नेतृत्वमा उनीहरूले एकदिवसीय विश्वकपमा सनसनीपूर्ण प्रदर्शन गर्दै फाइनल यात्रा तय गरे, जहाँ उनीहरू भारतसँग पराजित भए।

• उच्च बिन्दु: १४ जुन, लर्ड्स मैदान। दक्षिण अफ्रिकाले २८२ रनको लक्ष्य पछ्याउँदै विश्व टेस्ट च्याम्पियनसिप जित्यो र तीन दशकभन्दा लामो ट्रफी खडेरी तोड्यो। कागिसो रबाडाबाहेक टोलीमा ठूला सुपरस्टार नभए पनि यो जितले दक्षिण अफ्रिकी टोलीको सामूहिक शक्तिलाई प्रमाणित गर्‍यो।

• न्यून बिन्दु: टी-२० विश्वकप नजिकिँदै गर्दा यस ढाँचामा दक्षिण अफ्रिकाको फर्म चिन्ताको विषय बन्न सक्छ। साथै, २०२७ को घरेलु एकदिवसीय विश्वकप पछि कमजोर घरेलु संरचनाका समस्याहरू उजागर हुन सक्ने डर छ।

• पाकिस्तान

‘ठिकठाक’। सायद पाकिस्तानको मैदानभित्रको वर्षलाई यसरी नै वर्णन गर्न सकिन्छ। वर्षभरि खेलेका ५६ खेलहरूमा पाकिस्तानले ३० जित र २६ हार व्यहोर्यो। जित्नुपर्ने टोलीलाई हरायो र कमजोर मानिएका टोलीसँग समय-समयमा हार्दै आफ्नो यथार्थ देखायो।

घरेलु मैदानमा भएको च्याम्पियन्स ट्रफीबाट चाँडै बाहिरिनु विपत्तिजनक थियो, तर टी-२० मा राम्रो प्रदर्शन गर्दै टोलीले आफूलाई सम्हाल्यो। महिला टोलीका लागि एकदिवसीय विश्वकप निराशाजनक रह्यो; उनीहरू एकमात्र जितविहीन टोली बने।

• उच्च बिन्दु: महिला एकदिवसीय विश्वकपका लागि छनोट हुनु नै ठूलो कुरा थियो। लाहोरमा भएको छनोटमा वेस्ट इन्डिज, बंगलादेश र आयरल्यान्ड जस्ता टोलीहरूका बाबजुद पाकिस्तानले सबै ५ खेल जितेर विश्वकपमा स्थान बनायो। वेस्ट इन्डिजलाई ६५ रनले हराउनु यसको मुख्य आकर्षण थियो।

• न्यून बिन्दु: २०२४ को अन्त्यमा राम्रो लय समातेको पुरुष टोलीले सन् १९९६ पछि आयोजना गरेको पहिलो आईसीसी प्रतियोगिता (च्याम्पियन्स ट्रफी) मा ठूलो असफलता हात पर्‍यो। न्युजिल्यान्ड र भारतसँगको हारपछि पाकिस्तान आफ्नै प्रतियोगिताबाट बाहिरियो।

• श्रीलंका

वर्षको अन्त्यतिर पुरुष टोली पुनः औसत प्रदर्शनतिर धकेलियो। च्याम्पियन्स ट्रफीमा छनोट हुन असफल भएको श्रीलंका सन् २०२५ को एसिया कपको सुपर फोरमा बंगलादेश र पाकिस्तानसँग पराजित भयो। टी-२० टोलीको खराब नतिजाले कप्तान चरित असलंकामाथि दबाब बढाएको छ।

महिला टोलीको एकदिवसीय विश्वकप यात्रा पनि निराशाजनक रह्यो, जहाँ उनीहरूले मात्र एक खेल जिते। यद्यपि, हर्षिता समरविक्रमा र कविशा दिलहारी जस्ता खेलाडीहरूको ब्याटिङमा सुधार देखियो।

• उच्च बिन्दु: पथुम निस्सांका आधुनिक युगका श्रीलंकाली ब्याटिङ प्रतिभाका रूपमा उदाए। उनले सन् २०२५ मा तीनवटै ढाँचामा शतक प्रहार गरे। बंगलादेश विरुद्ध १८७ र १५८ रनको विशाल स्कोर बनाउनु र एसिया कपमा भारत विरुद्ध घाइते हुँदाहुँदै १०७ रन प्रहार गर्नु उनको विशेषता रह्यो।

• न्यून बिन्दु: नोभेम्बरमा पाकिस्तान विरुद्धको एकदिवसीय शृङ्खलामा भएको 'ह्वाइटवास' ले टोली भित्रको कमजोरी छर्लङ्ग पर्‍यो, जसले नेतृत्व र प्रशिक्षण परिवर्तनको चर्चा सुरु गरायो।

• आयरल्यान्ड

आयरल्यान्डका लागि यो अर्को अत्यधिक निराशाजनक वर्ष रह्यो। मैदानभित्र धेरै हार र मैदान बाहिर महत्त्वपूर्ण बहिर्गमन। इंग्ल्यान्ड विरुद्धको महत्त्वपूर्ण टी-२० खेल वर्षाका कारण रद्ध हुनु सबैभन्दा दुःखद रह्यो। मैदान बाहिर, १९ वर्षदेखि क्रिकेट आयरल्यान्डका प्रमुख कार्यकारी रहेका वारेन ड्युट्रमको बहिर्गमन मुख्य घटना बन्यो।

सकारात्मक पक्षमा, महिला टोलीले व्यस्त क्यालेन्डर पायो। उनीहरूले जिम्बाब्वे र पाकिस्तान विरुद्धको घरेलु शृङ्खला जिते र युरोपेली टी-२० विश्वकप छनोटमा सबै ६ खेल जिते।

• उच्च बिन्दु: बंगलादेशलाई उनकै घरेलु मैदानमा हराउनु सानो उपलब्धि थिएन। च्याटोग्राममा ह्यारी टेक्टर र टिम टेक्टरको उत्कृष्ट ब्याटिङ तथा म्याथ्यू हम्फरेजको बलिङ (४-१३) को मद्दतले आयरल्यान्डले जित हासिल गर्‍यो।

• एसोसिएट्स 

यो नेपालका लागि उत्कृष्ट वर्षहरू मध्ये एक थियो। नयाँ प्रशिक्षक स्टुअर्ट लको नेतृत्वमा नेपालले पहिलो पटक पूर्ण सदस्य राष्ट्रविरुद्ध जित हासिल गर्‍यो। नेपालले वेस्ट इन्डिजलाई टी-२० अन्तर्राष्ट्रियमा हराउनुका साथै शृङ्खला नै जित्यो। साथै, २०२६ को टी-२० विश्वकपको तयारीका लागि अस्ट्रेलिया, पाकिस्तान र बंगलादेशका टोलीहरू विरुद्ध खेल्दै ‘टप एन्ड टी-२० सिरिज’ मा सहभागी भई महत्त्वपूर्ण अनुभव बटुल्यो।

नेदरल्यान्ड्स सन् २०२५ का दुई अत्यन्त रोमाञ्चक खेलहरूमा सहभागी भयो। म्याक्स ओ’डाउडको १५८ रनको मद्दतले नेदरल्यान्ड्सले स्कटल्यान्ड विरुद्ध ३७० रनको विशाल लक्ष्य पछ्यायो। त्यसको चार दिनपछि, नेदरल्यान्ड्सले नेपाललाई टी-२० खेलमा हरायो, जुन खेल तेस्रो सुपर ओभरसम्म लम्बिएको थियो । यो टी-२० इतिहासमै पहिलो पटक भएको थियो।

नामिबियाका लागि पनि धेरै कुरा सही भए, जसमा दक्षिण अफ्रिकालाई टी-२० मा हराउनु सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि थियो। युएईले पनि बंगलादेशविरुद्ध २-१ ले ऐतिहासिक टी-२० शृङ्खला जित्यो।

अमेरिकाको क्रिकेट प्रशासनमा अस्तव्यस्तता र प्रतिबन्धका बाबजुद मैदानमा प्रदर्शन राम्रो रह्यो। उता स्कटल्यान्ड र क्यानडाले पनि मैदान बाहिरका समस्याहरूको सामना गरे।

• उच्च बिन्दु (चार ऐतिहासिक घटना):

१. नेपालले पहिलो पटक पूर्ण सदस्य राष्ट्र विरुद्ध शृङ्खला जित्दै वेस्ट इन्डिजलाई २-१ ले हरायो।

२. नामिबियाले पहिलो पटक छिमेकी दक्षिण अफ्रिकालाई हरायो।

३. युएईले बंगलादेश विरुद्ध टी-२० शृङ्खला जित्यो।

४. इटाली पहिलो पटक टी-२० विश्वकपका लागि छनोट भयो।

• न्यून बिन्दु: आईसीसीद्वारा सुशासनको कमी र निरन्तर नियम उल्लङ्घनका कारण यूएसए क्रिकेटको निलम्बन र त्यसपछिको टाट पल्टिने अवस्था।

ईएसपीएन क्रिकइन्फो