काठमाडौँ । स्थानीय सरकार हाँकिरहेका तीन ठुला सहरका मेयरहरु आगामी फागुन २१ गते हुने प्रतिनिधिसभाको निर्वाचनमा चुनाव लड्ने तयारीमा छन् । काठमाडौँ महानगरपालिकाका मेयर बालेन्द्र शाह (बालेन), भरतपुर महानगरपालिकाकी मेयर रेनु दाहाल र धरान उपमहानगरपालिकाका मेयर हर्कराज राई साम्पाङ चुनाव लड्ने पक्का भइसकेको छ ।

बालेनलाई राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले प्रधानमन्त्रीकै रुपमा अगाडि सारेको छ । यस्तै मेयर दाहाल नेपाली कम्युनिस्ट पार्टीबाट चुनाव लड्ने तयारीमा छन् । धरानका मेयर राई भने श्रम संस्कृति पार्टीका अध्यक्ष नै हुन् । 

उनले सुनसरीको निर्वाचन क्षेत्र नम्बर १ बाट चुनाव लड्ने घोषणा गरिसकेका छन् । मेयर दाहालले चितवन क्षेत्र नम्बर ३ मा तयारी गर्दा काठमाडौँका मेयर बालेनले आफ्‌नो निर्वाचन क्षेत्र तोकिसकेका छैनन् ।  यद्यपि उनी काठमाडौँ-२ बाट निर्वाचन लड्ने प्रबल सम्भावना रहेको छ ।

यसकै आधारमा तीन मेयरहरुको सम्भावित निर्वाचन क्षेत्रमा हामीले २०७९ को प्रतिनिधिसभा चुनावमा आएको मतपरिणामको अंक गणित केलाएका छौँ । जसमा उच्च मत आउने पार्टी र उम्मेदवारहरूको विवरण छ ।

काठमाडौँ-२ मा बालेनलाई सहज

काठमाडौं महानगरपालिकाका मेयर बालेन्द्र शाह (बालेन)ले निर्वाचन लड्ने सम्भावित क्षेत्र काठमाडौँ-२ मा २०७९ को निर्वाचनमा रास्वपाबाट सोविता गौतम विजयी भएकी थिइन् । अहिले रास्वपामा विवेकशील साझा समेत समाहित भइसकेको छ । 

२०७९ को निर्वाचनमा रास्वपाकी सोविता गौतम १५ हजार २३८ मतका साथ विजयी भएकी थिइन् । यो क्षेत्रमा रास्वपाको ‘घण्टी’ चिह्नप्रति मतदाताको आकर्षण स्थापित भइसकेको देखिन्छ । बालेन शाह आफैँमा एक ‘ब्रान्ड’ हुन् र उनी रास्वपाबाट चुनाव लड्दा सोविता गौतमले पाएको १५ हजारको आधारभूत मतमा उल्लेख्य वृद्धि हुने देखिन्छ ।

२०७९ मा विवेकशील साझाका उम्मेदवारले मात्र २०२ मत पाएको देखिए पनि काठमाडौँमा विवेकशीलको एउटा बौद्धिक र संगठनात्मक सञ्जाल छ । रास्वपामा विवेकशील साझा समाहित हुनुले संगठन विस्तार र चुनाव परिचालनमा थप मद्दत पुग्नेछ । काठमाडौं-२ मा एमाले र राप्रपाको चुनौती रास्वपालाई देखिन्छ । २०७९ मा एमालेका मणिराम फुयाल ११ हजार ५६६  र राप्रपाकी कुन्ती पोखरेलले ११ हजार २४ मत ल्याएकी थिइन् । यद्यपि यो क्षेत्रबाट बालेन उम्मेदवार बनेमा ‘कोर’ बाहेकका ’फ्लोटिङ’  मतहरू बालेनतर्फ नआउला भन्न सकिँदैन ।

२०७९ मा यो क्षेत्रमा कांग्रेस र माओवादीको पनि गठबन्धन थियो । माओवादी केन्द्रकी ओनसरी घर्तीले पाएको ९ हजार ४५९ मत तत्कालीन गठबन्धनको थियो । अबको निर्वाचनमा गठबन्धनको स्वरूप फेरिन सक्ने भएकाले यो मत तितरबितर हुनसक्छ ।

काठमाडौँ निर्वाचन क्षेत्र नम्बर २ (प्रतिनिधि सभा, २०७९)

 
हर्कलाई ‘स्वतन्त्र’को डर, स्वतन्त्रकै भर 

धरान उपमहानगरपालिकामा हर्कराज राई साम्पाङ स्वतन्त्र रुपमा प्रतिस्पर्धा गरेर मेयरमा विजयी भएका हुन् । आगामी प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा उनी श्रम संस्कृति पार्टीबाट सुनसरी क्षेत्र नम्बर १ बाट उठ्ने निश्चित गरेका छन् । यस अगाडिको निर्वाचनमा उनले कसैलाई समर्थन गरेको देखिँदैन । तर उनको क्रेज राम्रै देखिन्छ । 

२०७९ को निर्वाचनमा मुख्य प्रतिस्पर्धा अत्यन्तै रोचक र त्रिपक्षीय जस्तो देखिएको थियो । एमाले- जसपा नेपालका गठबन्धनका अशोककुमार राई १७ हजार ५९ मत पाएर विजयी भएका थिए । यस्तै रास्वपाकी गोमा तामाङले १६ हजार ६ सय ६ मत ल्याएकी थिइन् । उनी जम्मा ४५३ मतको अन्तरले मात्रै पराजित भएकी थिइन् । यस्तै कांग्रेस र माओवादी केन्द्रको गठबन्धनका तर्फबाट माओवादीका उम्मेदवार मुक्सामहाङ सुब्बाले १३ हजार ८७ मत ल्याएका थिए ।

सुनसरी-१ मा स्वतन्त्र उम्मेदवारहरूको मत जोड्दा ठुलो हिस्सा देखिन्छ । एमालेबाट विद्रोह गरेर बागी उठेका मनोजकुमार मेयाङ्बोले ७ हजार ८१२ मत ल्याएका थिए । यस्तै स्वतन्त्र रुपमा उठेका  तर्कबहादुर मगर ३ हजार ८१८, कुमार कार्कीले १ हजार ८६४ मत र  मातृकाप्रसाद भट्टराई  १ हजार ७६० मत ल्याएका थिए ।  सञ्जयकुमार राई ले पनि ३६७ मत स्वतन्त्र उठेर ल्याएका थिए । २०७९ को निर्वाचनमा सुनसरी-१ मा स्वतन्त्र उम्मेदवारले पाएको कुल मत १५ हजार भन्दा बढी देखिन्छ । 

हर्क साम्पाङ आफैँ स्वतन्त्र अभियानबाट उदाएका नेता भएकाले र धरान उपमहानगर सिंगो नै सुनसरी-१ मा पर्ने हुँदा १५ हजार भन्दा बढी स्वतन्त्र मतहरू उनको मुख्य आधार क्षेत्र बन्न सक्छन् ।
 
वैकल्पिक मतको विभाजन डर

२०७९ मा रास्वपाकी गोमा तामाङले पाएको १६ हजार ६०६ मत परम्परागत राजनीतिक दलहरूप्रतिको वितृष्णा र ‘विकल्प’ को खोजी थियो । तर यो मत अब बालेन र कुलमान रास्वपामा मिसिँदा बढ्छ कि हर्क साम्पाङ मैदानमा उत्रिँदा घट्छ भन्ने मुख्य देखिन्छ । धरानमा हर्क साम्पाङको व्यक्तिगत प्रभाव बलियो भएकाले रास्वपाको ठुलो हिस्साको मत हर्कतर्फ आकर्षित हुन सक्ने सम्भावना पनि हुन्छ । जेनजी आन्दोलनपछि रास्वपामा देखिएको उत्साह र चर्चित अनुहारले मत बढ्न पनि सक्छ । त्यसैले यसलाई सजिलै आँकलन गर्न सक्ने स्थिति छैन ।

सुनसरी क्षेत्र नम्बर १ मा राई, लिम्बू र अन्य जनजाति समुदायको बाहुल्यता छ ।  हर्क साम्पाङले ‘श्रम’ र ‘स्थानीय विकास’ सँगै जातीय र सांस्कृतिक पहिचानलाई पनि जोड्न सकेमा जसपा र राप्रपाले पाएका केही मतहरू पनि उनले तान्न सक्ने सम्भावना रहन्छ ।

हर्क साम्पाङका लागि चुनौती र अवसर दुवै रास्वपा र स्वतन्त्र मत नै देखिन्छ । स्वतन्त्र र रास्वपाको मत जोड्दा करिब ३२ हजार हुन्छ, जुन जितका लागि पर्याप्त देखिएको छ । हर्क साम्पाङले स्वतन्त्र मत सबै पाउँदा पनि रास्वपाको मत आवश्यक पर्ने देखिन्छ ।

हर्कलाई एमाले, कांग्रेस र माओवादीको ‘कोर भोट’लाई काट्नु उनका लागि कठिन हुनेछ । २०७९ को तथ्यांकले के देखाउँछ भने सुनसरी क्षेत्र नम्बर १ का मतदाता ‘नयाँ विकल्प’ का लागि तयार छन् । तर त्यो रास्वपा हुन्छ कि हर्क साम्पाङ हुन्छन् भन्ने देखिन्छ ।

सुनसरी निर्वाचन क्षेत्र नम्बर १ (प्रतिनिधिसभा, २०७९)

रेनुलाई व्यक्तिगत मतको आश

भरतपुर महानगरपालिकाकी मेयर रेनु दाहाल पनि आगामी फागुन २१ को निर्वाचनमा नेपाली कम्युनिस्ट पार्टीबाट चुनाव लड्नेछिन् । यो पार्टी नेकपा माओवादी केन्द्र र नेकपा एकीकृत समाजवादी लगायत अन्य साना कम्युनिस्ट पार्टीहरु मिलेर बनेको छ । भरतपुरमा विकासप्रेमी नगर प्रमुखको छवि बनाएकी रेनु दाहाललाई २०७९ मा निर्वाचन परिणामको आधारमा आगामी निर्वाचनमा सहज भने देखिँदैन ।

२०७९ मा माओवादीले कांग्रेसको गठबन्धनको सहयोगमा करिब २६ हजार मत ल्याएको थियो । तर कांग्रेसका नेता दिनेश कोइराला बागी उम्मेदवार बनेका थिए । अहिले रेनलाई एकीकृत समाजवादीको थोरै भएपनि मत थपिन सक्छ ।  रेनु दाहालको सबैभन्दा ठुलो शक्ति भनेको भरतपुर महानगरको मेयरका रूपमा उनले गरेको ‘विकास’ हो । उनले प्रशासनिक र पूर्वाधार विकासमा सफल छवि बनाएकी छन् । 

अघिल्लो निर्वाचनमा नेपाली कांग्रेस र नेकपा एमाले जस्ता पुराना र बलिया दलले उम्मेदवार नउठाउँदा यो पटक चितवन-३ ले निर्वाचनमा कस्तो रंग ल्याउन भन्न सजिलो भने देखिँदैन । 

मुख्य चुनौती नै पाण्डे र रास्वपा

२०७९ को तथ्यांक हेर्ने हो भने राप्रपाका विक्रम पाण्डेले ३५ हजार भन्दा बढी मत ल्याएर जितेका थिए । उनी यस क्षेत्रका पुराना र प्रभावशाली नेता हुन् । रेनु दाहालका लागि पाण्डेको मत काट्नु नै मुख्य चुनौती हुनेछ ।

त्यस बाहेक रास्वपाले अघिल्लो पटक करिब १५ हजार मत ल्याएको थियो । चितवन रास्वपाको बलियो पकड भएको क्षेत्र हो । २०७९ मा यो क्षेत्र बाहेक अरु दुवै क्षेत्र रास्वपाले जितेको थियो ।  यदि रास्वपाले सशक्त उम्मेदवार उठाएमा त्यसले परिवर्तन चाहने युवा मत काट्न सक्छ । जसको प्रत्यक्ष असर रेनु दाहाललाई पर्न सक्छ ।

२०७९ सालमा कांग्रेसका बागी उम्मेदवार दिनेश कोइरालाले १२ हजार मत ल्याएका थिए । यद्यपि उनलाई एमालेको समर्थन पनि थियो । आगामी निर्वाचनमा कांग्रेसको आधिकारिक मत र एमालेको मत कता जान्छ भन्ने कुराले रेनुको जितहारलाई असर पर्ने देखिन्छ ।

आफ्नै कार्यक्षेत्र भरतपुर महानगर लगायतमा चुनाव लड्नु र व्यक्तिगत लोकप्रियता उच्च हुनु रेनुको बलियो पक्ष हो भने राप्रपाका विक्रम पाण्डेको बलियो पकड र रास्वपाको बढ्दो क्रेज उनको लागि चुनौती झैँ देखिन्छ ।

चितवन निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ३ (प्रतिनिधि सभा, २०७९)