यदि तपाईं मिचेल स्टार्क र अस्ट्रेलियाली टोलीका अन्य केही खेलाडी हुनुहुन्छ भने, उमेर मात्र एउटा संख्या हो। एसेज सिरिजमा आफ्नो ‘आइरनम्यान’ (लौह पुरुष) जस्तो प्रदर्शनपछि स्टार्क ‘कम्पटन-मिलर मेडल’ को हकदार बने, यद्यपि ट्राभिस हेडसँग उनको कडा प्रतिस्पर्धा भएको थियो।

पर्थ स्टेडियममा भएको पहिलो खेलको पहिलो ओभरमै ज्याक क्रलीलाई स्लिपमा क्याच गराएर इङ्गल्याण्डको समस्या सुरु गर्ने यी बलरले सिड्नीमा अन्तिम दुई सातामा पनि उत्कृष्ट प्रदर्शन गरे। उनले ज्याकोब बेथेलको उत्कृष्ट १५४ रनको इनिङ अन्त्य गरे र जोश टङलाई मिड-अफमा क्याच गराउँदै सन् २०१३-१४ को एसेजमा मिचेल जोन्सनपछि एउटै शृङ्खलामा ३० विकेट लिने पहिलो अस्ट्रेलियाली बलर बने।

पहिलो टेस्टपछि स्टार्कको नाममा १० विकेट थियो, जसमा उनले शृङ्खलाको पहिलो दिनमै ५८ रन दिएर ७ विकेट लिँदै करियरकै उत्कृष्ट प्रदर्शन गरेका थिए। दुई टेस्टपछि उनको विकेट संख्या १८ पुग्यो। त्यो रफ्तार सधैँ कायम नभए पनि, एडिलेडमा इङ्गल्याण्डले अस्ट्रेलियालाई दबाब दिएको बेला अन्तिम दिन उनले गरेको ‘स्पेल’ लाई कम आँकलन गर्न सकिँदैन। सिड्नी टेस्टको अन्त्यतिर पनि उनी १४५ किमी प्रतिघण्टाको गतिमा बलिङ गरिरहेका थिए। उनको सहनशक्ति अभूतपूर्व थियो।

१९.९३ को औसतमा ३१ विकेट लिनुको अलावा स्टार्कले ब्रिस्बेन र एडिलेडमा दुई अर्धशतक पनि प्रहार गरे। एउटै शृङ्खलामा ३० विकेट लिने र दुई अर्धशतक बनाउने उनी इतिहासका नवौँ खेलाडी हुन्। गब्बामा उनले बनाएको ७७ रन रणनीतिक रूपमा पनि उत्कृष्ट थियो, किनकि उनी र स्कट बोलान्डले यस्तो वातावरण बनाए कि अस्ट्रेलियाले ‘फ्लड लाइट’ मा बलिङ गर्न पायो। तेस्रो दिनको अन्त्यसम्ममा उनीहरूले ६ विकेट लिए र एसेज लगभग अस्ट्रेलियाको पक्षमा गयो।

जनवरीको अन्त्यमा ३६ वर्ष पुग्ने स्टार्कले भने, ‘हाम्रो उमेरलाई लिएर धेरै टिका-टिप्पणी भए पनि, यो समूहले देखायो कि शृङ्खलाका केही क्षणहरूमा त्यो अनुभव वास्तवमै फाइदाजनक सावित भयो। मलाई लाग्छ हामीले त्यो प्रमाणित गरेका छौँ।’

उनले थपे, ‘यदि तपाईं आफ्नो भूमिका निभाउँदै हुनुहुन्छ वा अझै पनि खेल्न सक्षम हुनुहुन्छ भने, उमेरले खासै फरक पार्दैन। हाम्रो समूहले यसलाई राम्रोसँग व्यवस्थापन गर्छ र त्यसै अनुसार तयारी गर्छ। हामीले यो शृङ्खलामा नतिजा देख्यौँ। सधैँ यस्तो नहुन सक्छ, तर पाँच-टेस्टको शृङ्खलाको अन्तिम दिन पनि मलाई अरू बेलाभन्दा बढी थकान महसुस भएको छैन। यसको अर्थ मैदान बाहिर मैले गरेको तयारी सही थियो।’

स्टार्कसँगै स्कट बोलान्ड अस्ट्रेलियाको आक्रमणमा सधैँ उपस्थित रहे, जसले २४.९५ को औसतमा २० विकेट लिए। यसमा सिड्नीको दोस्रो इनिङ्समा जो रुटविरुद्धको उत्कृष्ट स्पेल पनि समावेश छ। 

ब्राइडन कार्सले पनि सबै खेल खेले र बेन स्टोक्सले उनको प्रशंसा गरे, तर २२ विकेट लिए पनि उनी महँगो साबित भए (प्रति ओभर ४.८१ रन दिए)। स्टोक्स आफैँ पाँचौँ टेस्टसम्म त पुगे तर घाइते भए।

स्टिभन स्मिथले भने, ‘स्टार्कले पाँचै खेलमा आक्रमणको नेतृत्व गरे। उनी र स्कटी (बोलान्ड) ले पाँचै खेल खेल्नु ठुलो प्रयास हो। हामीले हाम्रो र उनीहरूको आक्रमणलाई हेर्दा, उनीहरूसँग हरेक खेल खेल्ने ब्राइडन कार्स मात्र थिए, अरू सबै घाइते भए।’

स्मिथले थपे, ‘अस्ट्रेलिया तीव्र गतिका बलरका लागि कठिन ठाउँ हो। यहाँका विकेटहरूमा यी खेलाडीहरूले शरीरमा दिने दबाब असाधारण हुन्छ। यसरी पाँच टेस्ट खेल्नु, र दिनहुँ मैदानमा उत्रिएर जिम्मेवारी पूरा गर्नु अविश्वसनीय थियो।’

प्याट कमिन्सले एडिलेडमा एउटा टेस्ट खेलेर एसेज सुरक्षित गर्न मद्दत गरे। पाँच महिनादेखि प्रतिस्पर्धात्मक खेल नखेले पनि उनले ६ विकेट लिए। तर जोस हेजलवुड भने शृङ्खलामै देखिएनन्। ब्रेन्डन डगेटले पर्थमा डेब्यु गरे र ब्रिस्बेनमा पनि खेले, जहाँ माइकल नेसरले टेस्ट क्रिकेटमा शानदार पुनरागमन गरे।

नेसरले समग्रमा तीन टेस्ट खेल्दै १९.९३ को औसतमा १५ विकेट लिए, जबकि झाइ रिचर्डसनले चार वर्षपछि मेलबर्न (एमसीजी) मा पहिलो पटक खेले।

स्टार्कले भने, ‘मेरो लागि, मैले खासै केही परिवर्तन गरेको छैन। सायद टोली भित्रभन्दा बाहिर धेरै कुरा बनाइन्छ– चाहे त्यो प्याट र जोसको बारेमा होस् वा हामीसँग के छ र के छैन भन्ने बारेमा। मेरो लागि, मलाई लाग्यो कि यदि मैले मेरो भूमिका वर्षौँदेखि जसरी निभाउँदै आएको छु त्यसरी नै निभाउन सकेँ भने, टोलीका लागि त्यो नै सबैभन्दा राम्रो हुनेछ।’

‘एउटा समूहको रूपमा, हामीलाई थाहा थियो कि स्कटी कति राम्रा छन्, नेस, डगी र झाइ पनि उत्तिकै राम्रा छन्। यो मैले धेरै गर्ने कुरा थिएन, बरु राम्रो कुरालाई लामो समयसम्म निरन्तरता दिने र अवस्था जस्तोसुकै भए पनि धेरै मात्तिने वा आत्तिने नगरी खेल्ने कुरा थियो। शृङ्खलाभरि आफ्नो भूमिका सकेसम्म राम्रोसँग निभाउन पाएकोमा म धेरै खुसी छु।’

स्टार्कले टेस्ट क्रिकेट आफ्नो प्राथमिकता भएको कुरा कहिल्यै लुकाएका छैनन् र उनको टी-२० अन्तर्राष्ट्रियबाट सन्न्यास लिनु यसैको एउटा पाटो थियो। उनी ११ वर्षको अन्तरालपछि अर्को हप्ता बिग ब्यास लिग (बीबीएल) मा सिड्नी सिक्सर्सका लागि छोटो समय देखिने अपेक्षा गरिएको छ, त्यसपछि लामो विश्राम लिनेछन्। 

यस वर्षको अगस्टदेखि सुरु हुने अस्ट्रेलियाको टेस्ट शृङ्खलाका लागि उनी पक्कै उपलब्ध हुनेछन्। यद्यपि उनी धेरै टाढाको सोच्न चाहँदैनन्, तर २०२७ मा भारत र इङ्गल्याण्डमा जित हात पार्ने दुर्लभ लक्ष्य पूरा गर्नु अवास्तविक देखिँदैन।

स्मिथको छेउमा बसेर उनले भने, ‘हामीसँग इङ्गल्याण्डमा जित्ने दुईवटा धेरै राम्रा अवसरहरू थिए, तर हामीले जितेनौँ, एसेज मात्र सुरक्षित गर्‍यौँ। म स्टिभसँग धेरै पटक इङ्गल्याण्ड र भारत भ्रमणमा गएको छु। त्यसैले यदि हामी दुवै २०२७ मा ती भ्रमणहरूमा जान पायौँ भने त्यो पूरा गर्न पाउँदा खुसी लाग्नेछ, तर त्यसअघि धेरै क्रिकेट खेल्नु छ।’

‘अहिले नै धेरै टाढा नहेरौँ। म धेरै सोच्ने मान्छे होइन, तर म एक समूहको रूपमा यस्तो राम्रो शृङ्खलाको समीक्षा गर्न चाहन्छु। स्पष्ट रूपमा, उजी (उस्मान ख्वाजा) का लागि यो उत्कृष्ट हप्ता रह्यो। यो गर्मीयाम धेरै व्यस्त रह्यो, तर धेरै सफल पनि भयो, त्यसैले अहिले हामी सबैलाई एकसाथ बसेर समीक्षा गर्ने मौका चाहिएको छ।’

विकेटकिपरदेखि विश्वस्तरीय बलरसम्मको यात्रा

आजको मिचेल स्टार्कलाई बुझ्न, हामीले युवा स्तरमा पहिलो पटक देखिएको त्यो अग्लो र दुब्लो केटोलाई फर्केर हेर्नुपर्छ। सन् २००८ मा अस्ट्रेलियाको ‘सेन्टर अफ एक्सीलेन्स’ मा ट्रोय कुली युवा तीव्र गतिका बलरहरूको समूहलाई लिएर निकै उत्साहित थिए। भर्खरै इङ्गल्याण्डको फास्ट बलिङ प्रशिक्षकको कार्यकाल सकेका कुलीले जोस हेजलवुड र जेम्स प्याटिन्सनसँगै स्टार्कलाई पनि अस्ट्रेलियाली आक्रमणको भविष्यको रूपमा पहिचान गरेका थिए।

यद्यपि, स्टार्कको बाटो उनका समकक्षीहरूको जस्तो सहज थिएन। ती शुरुआती वर्षहरूमा, विशेष गरी अन्डर-१९ कार्यक्रमको दौरान, उनले धेरै अवसर पाएनन् किनकि उनी हेजलवुड र प्याटिन्सन जस्तो शारीरिक रूपमा बलियो वा सटीक थिएनन्। कुली प्रायः भन्ने गर्थे कि स्टार्कका एक ओभरका उत्कृष्ट तीन बलले संसारका महान ब्याटरलाई पनि गाह्रो पार्छन्, तर बाँकी तीन बलले पिचको मुख्य भाग नै नभेट्न सक्छन्। 

कुलीलाई सबैभन्दा उत्साहित बनाउने कुरा उनको गति थियो। उनी एक प्रभावशाली बलिङ एक्सन भएका एथलेटिक प्रतिभा थिए, तर उनमा आफू उत्कृष्ट खेलाडीहरूको माझमा पर्छु कि पर्दिन भन्ने एक किसिमको शंका थियो।

स्टार्कको सुरुवाती कथाको सबैभन्दा रोचक पाटो भनेको उनी सधैँ बलर थिएनन्। उनले आफ्नो यात्रा विकेटकिपरको रूपमा सुरु गरेका थिए, जुन भूमिकाले सायद उनमा सफलताका लागि आवश्यक अनुशासन र एकाग्रता भरिदियो। स्टम्पको पछाडि उभिने केटोबाट आफ्नो समयको सबैभन्दा रोमाञ्चक तीव्र गतिको बलर बन्नु अस्ट्रेलियाली खेलकुदको एक महान विकासात्मक कथा हो। 

उनको करियर यस्ता प्रदर्शनहरूले भरिएको छ जुन किम्बदन्ती बनिसकेका छन्। हालैको एसेजको वीरतापूर्ण प्रदर्शनभन्दा धेरै अघि, उनी २०१५ को विश्वकपमा ‘प्लेयर अफ द टुर्नामेन्ट’ बनेका थिए र २०२३ को जितको महत्त्वपूर्ण हिस्सा थिए। 

यो रूपान्तरणलाई उनको बाल्यकालको विविध खेलकुद गतिविधिले सहयोग पुर्‍यायो। मिचेल र उनका भाइ ब्रान्डन (जो पछि विश्वस्तरीय हाई जम्पर बने) ले आफ्ना सुरुवाती सप्ताहन्तहरू पारामाटा र अबर्न लिटल एथलेटिक्समा बिताए। अभिभावकको कडा परिश्रम गर्ने संस्कारको निगरानीमा उनीहरूले फुटबल खेल्थे, टेन-पिन बलिङ गर्थे र ट्र्याकमा प्रतिस्पर्धा गर्थे।

यही खेलकुदको विविधता र तालमेल दुवै दाजुभाइको लामो करियरको रहस्य बन्यो। कमनवेल्थ स्वर्ण पदक विजेता ब्रान्डनले प्रायः मिचेललाई आफ्नो मुख्य प्रेरणा स्रोत मान्ने गरेका छन्। उनले दाजुको समर्पण देखेर नै शिर निहुराएर आफ्नो काममा लाग्नुपर्ने पाठ सिकेको बताउँछन्। 

मिचेलका लागि यसको अर्थ आधुनिक व्यावसायिक क्रिकेटको धारभन्दा विपरित निर्णयहरू लिनु थियो। उनले आफ्नो करियरको धेरैजसो समय आईपीएल (आईपीएल) को धनराशी भन्दा टेस्ट क्रिकेटलाई प्राथमिकता दिए। यो निर्णयले उनको शरीरलाई आराम र पुनर्स्थापनाका लागि आवश्यक समय दियो। उनले स्पष्ट पारेका छन् कि उनको प्राथमिकता सूचीमा टेस्ट क्रिकेट नै सेतो बलको फरम्याट भन्दा धेरै माथि र सर्वोपरि छ।

उनको करियर यस्ता प्रदर्शनहरूले भरिएको छ जुन किम्बदन्ती बनिसकेका छन्। हालैको एसेजको वीरतापूर्ण प्रदर्शनभन्दा धेरै अघि, उनी २०१५ को विश्वकपमा ‘प्लेयर अफ द टुर्नामेन्ट’ बनेका थिए र २०२३ को जितको महत्त्वपूर्ण हिस्सा थिए। 

सेफिल्ड सिल्डमा, न्यु साउथ वेल्सका लागि उनको उत्कृष्टता २०१७ मा अमर बन्यो जब उनी प्रतियोगिताको लामो इतिहासमा एउटै खेलमा दुई ह्याट्रिक लिने पहिलो बलर बने। यी केवल तथ्याङ्क मात्र होइनन्; यी एक यस्ता व्यक्तिका चिनारी हुन् जसले सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण समयमा उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्न आफ्नो शरीरलाई कसरी तयार पार्नुपर्छ भन्ने सिकेका छन्।

स्टार्कले आफ्नो तयारी र रिकभरीमा देखाउने लगनशीलतामा नै नोलन रायन (प्रख्यात बेसबल खेलाडी) को तुलना सान्दर्भिक देखिन्छ। रायनको करियर २७ वर्षसम्म चल्यो किनभने उनी व्यायामका पारखी थिए र उनले बुझेका थिए कि उनको पाखुरा एउटा कोर्रा मात्र हो, वास्तविक शक्ति त खुट्टा र कोर बाट आउँछ। 

स्टार्कको करियर अदम्य प्राकृतिक प्रतिभा र सम्झौताहीन कडा परिश्रम मिल्यो भने के हासिल गर्न सकिन्छ भन्ने ज्वलन्त उदाहरण हो। उनले आधुनिक खेलको दबाबलाई शालीनता र सही दृष्टिकोणका साथ सामना गरेका छन्। 

स्टार्कले पनि उस्तै बाटो पछ्याएका छन्। उनले घरमै उच्च स्तरको जिम बनाएका छन् र आफ्नो तौल तथा शक्तिलाई सावधानीपूर्वक व्यवस्थापन गरेका छन्, जसले गर्दा उनी ३० वर्ष कटिसक्दा पनि १५० किमी प्रतिघण्टाको गतिमा बलिङ गर्न सक्छन्। कुलीले वर्णन गरेको त्यो अस्थिर युवा खेलाडीबाट उनी अब आफ्नो बलिङ एक्सनको हरेक सूक्ष्म पक्ष बुझ्ने ‘मास्टर’ बनेका छन्।

यो विकासक्रम ब्रिस्बेन टेस्टमा स्पष्ट देखिन्थ्यो। उनले बलमार्फत अङ्ग्रेज ब्याटरहरूलाई तर्साउने काम मात्र गरेनन्, बरु ९ नम्बरमा ब्याटिङ गर्दै महत्त्वपूर्ण ७७ रन बनाएर त्यो स्थानमा सबैभन्दा धेरै टेस्ट रन बनाउने कीर्तिमान रचे र आफूलाई दोहोरो खतरा साबित गरे।

उनी एक पूर्ण पेशेवर खेलाडी बनेका छन्, जसले सुरुवाती आत्म-शंकालाई आफ्नै विधिप्रतिको गहिरो विश्वासले प्रतिस्थापन गरेका छन्। जुलाई २०२५ मा आफ्नो १००औँ टेस्ट खेलका क्रममा लिएको ४००औँ टेस्ट विकेट, सर्टकट नखोज्ने खेलाडीका लागि उपयुक्त सम्मान थियो।

स्टार्कको करियर अदम्य प्राकृतिक प्रतिभा र सम्झौताहीन कडा परिश्रम मिल्यो भने के हासिल गर्न सकिन्छ भन्ने ज्वलन्त उदाहरण हो। उनले आधुनिक खेलको दबाबलाई शालीनता र सही दृष्टिकोणका साथ सामना गरेका छन्। 

सामाजिक सञ्जाल त्यागेर र आफ्नी पत्नी तथा क्रिकेट च्याम्पियन एलिसा हेली सहितको सानो घेरामा केन्द्रित भएर, उनले बाहिरी हल्लालाई पन्छाउँदै विशुद्ध रूपमा ‘अर्को बल’ मा ध्यान केन्द्रित गर्ने तरिका फेला पारेका छन्।

ईएसपीएलन क्रिकइन्फो