काठमाडौँ । २०७९ को प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा काठमाडौँ क्षेत्र नम्बर २ मा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा)ले ‘सरप्राइज’ जित हासिल गर्‍यो । रास्वपाकी सोविता गौतम १५ हजार २३८ मत ल्याएर विजयी हुँदा दशकौँदेखि यस क्षेत्रमा जरा गाडेर बसेका पुराना दलहरू रक्षात्मक अवस्थामा पुगेका थिए । 

फागुन २१ गते हुने प्रतिनिधिसभा निर्वाचन नजिकिँदै जाँदा यस क्षेत्रलाई फेरि एकपटक चर्चाको केन्द्रमा ल्याएको छ । निवर्तमान सांसद सोविता गौतम यसपटक चितवन–३ बाट उम्मेदवार बनेकी छिन् । रास्वपाले अहिले काठमाडौं-२ मा सुनिल केसीलाई मैदानमा उतारेको छ । 

सोविताले सिर्जना गरेको त्यो ‘वेभ’लाई जोगाउनु र अघिल्लो पटक समानुपातिकतर्फ प्राप्त १३ हजार ८७९ मतलाई सुरक्षित राख्दै थप गर्नु अहिले रास्वपासामु चुनौती छ ।  सोविताले संसद्मा आफ्नो प्रभावकारी भूमिका र वाकपटुताका कारण राष्ट्रिय स्तरमा एउटा छवि त बनाइन्, तर स्थानीय स्तरमा विकास र जनसम्पर्कका मुद्दामा उनीमाथि केही गुनासाहरू पनि देखिए । ती गुनासालाई सम्बोधन गर्दै नयाँ उम्मेदवारले कसरी मतदाताको मन जित्छन् भन्ने कुराले नै रास्वपाको भविष्य तय गर्नेछ ।

सुनिल केसीको प्रवेश र राप्रपाको जनमतमा पर्ने कम्पन

यसपटकको चुनावमा रास्वपाले अघि सारेको सबैभन्दा रोचक कार्ड भनेको सुनिल केसीको प्रवेश हो । राप्रपाबाट बागमती प्रदेशसभा सदस्य निर्वाचित सुनिललाई रास्वपाले आफ्नो उम्मेदवार बनाएसँगै राजनीतिक ध्रुवीकरणले नयाँ मोड लिएको छ । 

अघिल्लो निर्वाचनमा राप्रपाकी कुन्तीदेवी पोखरेलले ११ हजार २४ मत ल्याएर आफूलाई बलियो तेस्रो शक्तिको रूपमा उभ्याएकी थिइन् । राप्रपाले पाएको समानुपातिक मत नेकपा एमालेको भन्दा पनि बढी हुनुले यस क्षेत्रमा राप्रपाको सांगठनिक र वैचारिक पकड बलियो छ भन्ने देखाउँछ । यस्तो अवस्थामा राप्रपाकै निर्वाचित जनप्रतिनिधि रास्वपामा प्रवेश गर्दा राप्रपाको ‘कोर’ भोट बैंकमा ठुलै असर पर्ने निश्चित छ ।

सुनिल केसीको स्थानीय पकड निकै राम्रो मानिन्छ । यदि केसीले राप्रपाका संगठित मतदातामध्ये १० देखि १५ प्रतिशत मात्रै पनि आफूसँगै रास्वपामा ल्याउन सफल भए भने उनी यस क्षेत्रको सबैभन्दा बलियो दाबेदार बन्नेछन् । राप्रपाले  आफ्नो पार्टी छाडेर अर्को पार्टीमा गएका नेतालाई उस्तै उत्साहका साथ मतदान गर्लान् वा नगर्लान् भन्ने निश्चित चाहिँ नहुन सक्छ । 

सुनिलको प्रवेशले रास्वपालाई बलियो त बनाएको छ, तर यसले राप्रपाभित्र उत्पन्न गर्ने प्रतिसोधको राजनीतिले चुनावी नतिजालाई उथलपुथल पार्ने सम्भावना पनि उत्तिकै छ ।

एमालेको संगठित शक्ति र पुनरागमनको रणनीतिक दाउ

नेकपा एमाले काठमाडौँ–२ का लागि सधैँको एउटा निर्णायक शक्ति हो । २०७९ को निर्वाचनमा मणिराम फुयालले ११ हजार ५६६ मत प्राप्त गर्दै दोस्रो स्थान हासिल गरेका थिए । एमालेसँग यस क्षेत्रमा करिब ९ हजार ५०० को हाराहारीमा स्थिर समानुपातिक मत छ, जुन कुनै पनि परिस्थितिमा विचलित नहुने ‘क्याडर’ भोट मानिन्छ । अघिल्लो पटक रास्वपाको लहर र कांग्रेस-माओवादीको गठबन्धनको घेराबन्दीबिच पनि एमालेले सम्मानजनक मत ल्याउनुले उसको सांगठनिक सुदृढतालाई पुष्टि गर्छ ।

एमालेको रणनीतिक योजना यसपटक ‘नयाँ शक्तिहरूको अस्थिरता’लाई मुख्य एजेन्डा बनाउने देखिएको छ । सोविता गौतमले निर्वाचन क्षेत्र परिवर्तन गर्नु र रास्वपाले अन्य दलका नेताहरू भित्र्याउनुलाई एमालेले राजनीतिक अवसरवादको रूपमा प्रचार गर्ने सम्भावना छ । एमालेका लागि सबैभन्दा ठुलो फाइदा भनेको रास्वपा र राप्रपाबिच हुने मत विभाजन र कांग्रेसको छुट्टै उम्मेदवारी हुनु हो । एमालेले यो क्षेत्रमा अनुभवी र स्थानीय स्तरमा भिजेका पुरानो नेतालाई अघि सारेको छ ।

कांग्रेसको पुनरागमन र गगन थापाको प्रभाव

नेपाली कांग्रेसका लागि काठमाडौँ–२ विगतमा केही जटिल रहँदै आएको छ । अघिल्लो निर्वाचनमा माओवादी केन्द्रसँगको चुनावी तालमेलका कारण कांग्रेसले यहाँ प्रत्यक्षतर्फ आफ्नो उम्मेदवार उठाएको थिएन । त्यसबेला कांग्रेसका मतदाताले माओवादीकी ओनसरी घर्ती मगरलाई मतदान गर्नुपर्ने बाध्यता थियो, जसकारण धेरै कांग्रेसी मतदाताहरू असन्तुष्ट भई रास्वपातिर मोडिएको विश्लेषण सुनिन्छ । तैपनि समानुपातिकतर्फ कांग्रेसले ल्याएको ७ हजार २६७ मतले यस क्षेत्रमा पार्टीको आफ्नै अस्तित्व बलियो छ भन्ने देखाउँछ । यसपटक कांग्रेसले कबीर शर्मालाई उम्मेदवार बनाएर आफ्नो पुरानो साख फर्काउने कोसिस गर्दैछ ।

कांग्रेसका लागि यो निर्वाचन एक सिटको लडाइँ मात्र होइन, आफ्नो गुमेको जनमत फिर्ता ल्याउने अवसर पनि हो । सभापति गगन थापाको नेतृत्व र सक्रियताले काठमाडौँका क्षेत्रहरूमा कांग्रेसलाई थप उर्जा मिलेको बताउँदै आएका छन् । अघिल्लो पटक कांग्रेसको उम्मेदवार नहुँदा रास्वपा र अन्य स्वतन्त्रमा गएको मतलाई कबीर शर्माले कति फर्काउन सक्छन्, त्यसैमा कांग्रेसको सफलता निर्भर रहनेछ । यदि कांग्रेसले आफ्नो समानुपातिक मतलाई जोगाउँदै थप ३–४ हजार मत बढाउन सक्यो भने उनीहरू पनि मुख्य प्रतिस्पर्धामा रहनेछन् । कांग्रेसको उम्मेदवारीले विशेषगरी रास्वपालाई सबैभन्दा बढी दबाब दिनेछ, किनकि अघिल्लो पटक रास्वपाले पाएको मतको एउटा ठुलो हिस्सा असन्तुष्ट कांग्रेसी मतदाताहरूको थियो ।

कम्युनिस्ट एकता र नितेश पौडेलको भूमिका

नेकपा माओवादी केन्द्र र नेकपा एकीकृत समाजवादीलगायत दलको एकताबाट बनेको नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा)बाट नितेश पौडेल उम्मेदवार बनेका छन् । अघिल्लो पटक माओवादीकी ओनसरी घर्तीले गठबन्धनको समर्थन पाउँदा पनि पराजय भोग्नुपरेको थियो, जसको मुख्य कारण कांग्रेसको मत पूर्ण रूपमा ट्रान्सफर नहुनु र स्थानीय स्तरमा उनको स्वीकार्यता कम हुनु थियो । तर अहिले स्थानीय र नयाँ अनुहारका रूपमा नितेश पौडेललाई अघि सार्दा कम्युनिस्ट मतदाताहरूमा केही उत्साह देखिन सक्छ ।

यद्यपि, एमाले बाहिरका कम्युनिस्टहरूको शक्ति यस क्षेत्रमा धेरै बलियो छैन । एकीकृत समाजवादीको आफ्नै सानो तर निर्णायक मत छ । यदि नितेश पौडेलले युवापुस्तालाई आकर्षित गर्न सके र कम्युनिस्ट विचारधारामा विश्वास राख्ने तर एमालेसँग असन्तुष्ट रहेका मतदातालाई समेट्न सके भने उनले सम्मानजनक मत ल्याउन सक्छन् ।

साना दल र स्वतन्त्र उम्मेदवारहरूको निर्णायक मत

काठमाडौँ–२ मा सधैँ साना दल र स्वतन्त्र उम्मेदवारहरूको भूमिका महत्त्वपूर्ण रहँदै आएको छ । हाम्रो नेपाली पार्टी (लौरो), सचेत नेपाली पार्टी र विवेकशील साझा जस्ता दलहरूले अघिल्लो पटक करिब ३ देखि ४ हजार मत ल्याएका थिए । यसपटक यी दलहरूले रास्वपालाई समर्थन गर्ने घोषणा गरेका छन् । यो समर्थन रास्वपाका लागि एक प्रकारको ‘बोनस’ मत जस्तो हुनेछ । 

विशेषगरी युवा र सहरी मतदाताहरू, जो परम्परागत दलहरूको विकल्प खोजिरहेका छन्, उनीहरूलाई एकताबद्ध गर्न यो गठबन्धनले मद्दत गर्नेछ ।

काठमाडौँका मतदाताहरू निकै सचेत र कहिलेकाहीँ अप्रत्यासित हुन्छन् । लौरो चिन्ह बोकेका उम्मेदवारहरूले अघिल्लो पटक पाएको मत यसपटक पूर्ण रूपमा रास्वपामा जान्छ नै भन्ने ग्यारेन्टी छैन । यदि ती मतदाताले सुनिल केसीको पृष्ठभूमि वा रास्वपाको पछिल्लो कार्यशैलीप्रति असहमति जनाए भने उनीहरू फेरि नयाँ स्वतन्त्र उम्मेदवारको खोजीमा लाग्न सक्छन् ।

स्थानीय मुद्दा र सोविता गौतमको कार्यसम्पादनको मूल्याङ्कन

कुनै पनि निर्वाचनमा उम्मेदवारको राष्ट्रिय छवि जति महत्त्वपूर्ण हुन्छ, स्थानीय मुद्दाप्रतिको संवेदनशीलता पनि उस्तै निर्णायक हुन्छ । सोविताले संसद्मा एक प्रखर सांसदको रूपमा आफ्नो पहिचान बनाइन् । राष्ट्रिय महत्त्वका विषयमा आवाज उठाउँदा उनलाई सारा देशले सराहना गर्‍यो, तर काठमाडौँ–२ का स्थानीय मतदाताहरूको गुनासो भने अलि फरक रह्यो । 

साँखु, थली र मूलपानी जस्ता क्षेत्रका बासिन्दाहरूले सडक विस्तारमा भएको ढिलाइ, खानेपानीको समस्या र स्थानीय विकासका आयोजनाहरूमा सांसदको प्रत्यक्ष उपस्थिति नदेखिएको भन्दै असन्तुष्टि व्यक्त गरेका छन् ।

सोविताको कार्यशैलीको प्रभाव नयाँ उम्मेदवारमा पनि पर्न सक्छ । मतदाताहरूले अब ‘राष्ट्रिय नेता’ मात्र होइन, ‘सुख-दु:खमा साथ दिने नेता’ पनि खोजिरहेका छन् । सुनिल केसीका लागि यो एउटा अवसर हुन सक्छ, किनकि उनी सोही क्षेत्रबाट प्रदेशसभामा निर्वाचित भएका कारण स्थानीय समस्यासँग बढी परिचित छन् । तर एमाले र कांग्रेसका उम्मेदवारहरूले पनि सोविताको ‘स्थानीय अनुपस्थिति’लाई चुनावी मुद्दा बनाउने पक्का छ ।

रास्वपालाई मत जोगाउन नै चुनौती

अघिल्लो निर्वाचनको तथ्याङ्कलाई हेर्दा रास्वपाका लागि पहिलो चुनौती आफ्नै १५ हजार मत जोगाउनु हो । सोविताको व्यक्तिगत आकर्षणका कारण आएको केही मत उनले क्षेत्र छाडेसँगै घट्न सक्छ । तर सुनिल केसीले राप्रपाबाट ल्याउन सक्ने मतले त्यो खाडल पुर्ने रास्वपाको अनुमान छ । यदि सुनिलले राप्रपाको ११ हजार मतमध्ये ३–४ हजार मात्रै पनि रास्वपामा मिसाउन सके र रास्वपाको पुरानो १२ हजार मत सुरक्षित राखे भने उनी १६ हजारको आँकडा छुँदै जितको नजिक पुग्नेछन् ।

अर्कोतर्फ, एमालेका लागि गणित अलि फरक छ । अघिल्लो निर्वाचन अनुसार एमालेको ९ हजार ५०० स्थिर मत छ । यदि रास्वपाको मत कांग्रेस र राप्रपाको आफ्नै उम्मेदवारीका कारण विभाजित भयो भने एमालेले आफ्नो मतलाई बढाउन सकेमा जित हासिल गर्न सक्छ । यहाँ मुख्य कुरा भनेको कांग्रेसको ७ हजार मत कहाँ जान्छ भन्ने हो । यदि कांग्रेसका उम्मेदवार कबीर शर्माले आफ्नो पार्टीको पुरानो मत पूर्ण रूपमा फिर्ता ल्याउन सफल भए भने रास्वपाको मत बैंकमा ठुलो गिरावट आउन सक्छ ।  

राप्रपाको आफ्नै लडाइँ 

राप्रपाका लागि यो निर्वाचन ‘अस्तित्वको लडाइँ’ जस्तै हुनेछ । सुनिल केसीले पार्टी छाडेपछि राप्रपाले आफ्नो ११ हजार मतलाई कसरी जोगाउँछ, त्यो हेर्नलायक हुनेछ । राप्रपाबाट यो क्षेत्रमा प्रभावशाली नेतृ कुन्ती पोखरेल उम्मेदवार बनेकी छिन् । राप्रपाका मतदाताले सुनिललाई हराउन आफ्नै नयाँ उम्मेदवारलाई सबै मत मत दिए भने रास्वपाको गणित बिग्रिने सम्भावना छ । 

समग्रमा, काठमाडौँ–२ को नतिजा यसपटक निकै रोमाञ्चक र कडा प्रतिस्पर्धात्मक हुने निश्चित छ । रास्वपाका लागि आफ्नो सिट जोगाउनु, एमालेका लागि संगठनको शक्ति देखाउनु, कांग्रेसका लागि जनमत फिर्ता ल्याउनु र राप्रपाका लागि मत जोगाउनु आ-आफ्ना चुनौती छन् ।