पेरिस । जुलाई १२, १९९८ मा, फ्रान्सले एउटा ट्रफीभन्दा धेरै कुरा जित्यो। उनीहरूले ऐतिहासिक हीनताबोधलाई तोडे र आजसम्म जीवित रहेको एउटा महान् गाथाको सिर्जना गरे।

त्यस मितिअघि फ्रान्सेली फुटबल आफ्नै खराब अतितबाट ग्रसित थियो। विश्वकै ठुला प्रतियोगिताहरूको संस्थापक भए तापनि फ्रान्ससँग एउटा क्रुर विरोधाभास जोडिएको थियो। 

फ्रान्स एउटा यस्तो प्रभावशाली राष्ट्र थियो, जसले विरलै मात्र जित हासिल गर्थ्यो। यो यस्तो आविष्कारक थियो, जसले आफ्नै सिर्जनालाई नियन्त्रणमा राख्न सकेको थिएन। फ्रान्सको पहिचान ‘शानदार हार’ को संस्कृतिबाट बनेको थियो। 

असफलताभित्र पनि महानता खोज्ने यो बानी वर्षौँ बित्दै जाँदा एउटा ठूलो मनोवैज्ञानिक बोझमा परिणत भएको थियो। सन् १९९८ को जितको वास्तविक प्रभाव बुझ्न, यसले निको पारेको घाउको गहिराइ बुझ्न जरुरी छ। यो घाउ तीनवटा ठुला आघातबाट बनेको थियो।

पहिलो आघात मानिसहरूको सम्झनामा सन् १९८२ को ‘सेभिया त्रासदी’ को रूपमा गहिरिएर बसेको छ। पश्चिम जर्मनीविरुद्धको त्यो विश्वकप सेमिफाइनल एउटा पीडादायी कथा हो। हेराल्ड सुमाकरले प्याट्रिक बाटिस्टोनमाथि गरेको प्रहार–जसका कारण बाटिस्टोनको दाँत र मेरुदण्ड भाँचियो र उनी बेहोस भए–एउटा घोर अन्याय थियो, जसमा सुमाकरले कुनै सजाय पाएनन्। 

अतिरिक्त समयमा ३-१ ले अगाडि रहेर पनि पेनाल्टी सुटआउटमा भोगेको हारले फ्रान्समा ‘शानदार हार्ने टोली’ को छवि बनाइदियो। मिसेल प्लाटिनी, एलेन जिरेस, जिन टिगाना र लुइस फर्नान्डेजको फ्रान्सको ‘म्याजिक स्क्वायर’ ले विश्वकै सबैभन्दा सुन्दर फुटबल खेलेको थियो। तर उपाधि जित्नको लागि यो टोली निकै रोमान्टिक र कमजोर देखियो। 

सेभियाको हारले एउटा खतरनाक सोचको विकास गरायो। कलाविहीन जितभन्दा शानदार हार नै बेस हुन्छ भन्ने राष्ट्रिय भाष्य बन्यो। यो जति काव्यात्मक थियो, त्यति नै प्रगति रोक्ने खालको पनि थियो।

दोस्रो आघात पूर्ण रूपमा अपमानजनक थियो। प्लाटिनीको पुस्ताको अन्त्यसँगै फ्रान्सले एउटा विनाशकारी दशकको सामना गर्नुपर्‍यो। फ्रान्स युरो १९८८ र १९९० को विश्वकपमा छनोट हुन सकेन र युरो १९९२ बाट सामान्य रूपमै बाहिरियो। तर, राष्ट्रिय टोलीले नोभेम्बर १७, १९९३ मा आफ्नो सबैभन्दा कालो रातको सामना गर्नुपर्‍यो।

त्यस साँझ ‘पार्क डेस प्रिन्सेस’ मा बुल्गेरियासँग सामान्य बराबरी खेलेको भए मात्र पनि फ्रान्स अमेरिकामा हुने विश्वकपका लागि छनोट हुने थियो। तर अन्तिम सेकेन्डमा एमिल कोस्टाडिनोभले काउन्टर-अट्याकमार्फत गोल गर्दै सबै आशाहरू चकनाचुर पारे। 

यो हार अब वीरतापूर्ण रहेन। यसले मानसिक कमजोरी र दयनीय असक्षमतालाई उजागर गर्‍यो। ‘शानदार हार्ने टोली’ को भ्रम टुट्यो र यसको ठाउँमा सामान्य ‘हारेको टोली’ को लज्जास्पद ट्याग भिडाइयो।

अन्त्यमा, तेस्रो आघात एउटा कलंकित जितसँग जोडिएको थियो। मे २६, १९९३ मा मार्सेले शक्तिशाली एसी मिलानलाई हराउँदै देशको पहिलो युरोपियन कप जितेर फ्रान्सले पनि जित्न सक्छ भन्ने प्रमाणित गरेको थियो। 

प्रेरणाको स्रोत बन्नुपर्ने यो जित मार्से र भ्यालेन्सियन्सबिचको म्याच फिक्सिङ काण्डका कारण तत्कालै विवादित बन्यो। यी दुईबिचको खेल मिलेमतो भएको खुलासा भएपछि मार्सेको घरेलु लिग उपाधि खोसियो र टोलीलाई तल्लो डिभिजनमा घटुवा गरियो।

यसरी चार प्रमुख घटनाहरूले यस कालो युगलाई संकेत गरेका थिए: सन् १९८२ को सेभिया त्रासदी, १९९० को विश्वकपमा छनोट हुन नसक्नु, १९९३ मा मार्सेको कलंकित जित र सोही वर्ष बुल्गेरियासँगको क्रुर हार। यिनै घटनाहरूले फ्रान्सको हीनताबोधलाई पक्का गरेका थिए। 

आशा क्षणिक साबित भयो। यसले सिंगो राष्ट्रलाई गर्व गर्न लायक एउटै पनि शुद्ध क्षणविहीन बनाइदियो।

त्यसकारण सन् १९९८ मा फ्रान्स केवल जितको पर्खाइमा थिएन। उसलाई विगतका यी भूतहरूबाट मुक्ति र उद्धार चाहिएको थियो। अन्याय मेटाउन एउटा निर्विवाद जित आवश्यक थियो। असक्षमता भुलाउन निपुणता चाहिएको थियो र कलंक पखाल्न इमानदारिताका प्रतीकहरू चाहिएको थियो।

• श्रापको अन्त्य

सन् १९९८ को विश्वकपले सामूहिक शुद्धीकरणको काम गर्‍यो। यो एउटा मनोवैज्ञानिक मुक्ति थियो, जसले दशकौँदेखिको हीनताबोधलाई अन्त्य गर्‍यो। फाइनलपछिको समयमा फ्रान्सेली प्रेसले ‘नीलो ग्रह, पूर्ण रूपमा नीलो, फ्रान्सको नीलो’ भनी उल्लेख गर्‍यो।

छानिएका शब्दहरू सामान्य खेलकुदको जितका थिएनन्, पुनर्जन्मका थिए। जुन फ्रान्स खेलका ‘भगवान्’ मानिने ब्राजिलसामु ‘नतमस्तक’ हुन्थ्यो, त्यही फ्रान्सले भर्खरै ब्राजिललाई ३-० ले ध्वस्त पारेको थियो। ऐतिहासिक असामान्यता अब नयाँ वास्तविकता बनेको थियो।

यस सफलताले फ्रान्सको ‘पोलिडोर सिन्ड्रोम’ लाई अन्त्य गर्‍यो। यो शब्द फ्रान्सेली साइकल यात्री रेमन्ड पोलिडोरसँग जोडिएको छ। आफ्नो प्रतिभाका बाबजुद उनी सधैँ ठूला दौडहरूमा दोस्रो हुन्थे र कहिल्यै ‘टुर डे फ्रान्स’ जित्न सकेनन्। 

सधैँ दोस्रो हुने र सम्मानजनक हार बेहोर्ने यो संस्कृतिले फ्रान्सेली खेलकुदलाई नराम्ररी गाँजेको थियो। सन् १९९८ को जितले आफ्नो हारलाई सही साबित गर्न ‘सुन्दर फुटबल’ को आवरणमा लुक्ने राष्ट्रलाई मुक्त गर्‍यो। अचानक, जित्ने मानसिकता अब जर्मन वा इटालियनहरूको मात्र पेवा रहेन। फ्रान्सेली फुटबलले अन्ततः बिना कुनै बहाना उच्च महत्त्वाकाङ्क्षालाई अँगाल्न सक्यो।

यो मुक्ति विगतका मान्यताहरू तोडेर प्राप्त भएको थियो। सन् १९९८ को टोली न त १९८२ को जस्तो रोमान्टिक र कमजोर थियो, न त १९९३ को जस्तो घमण्डी र फुट्ने खालको नै थियो। 

फ्रान्सेली परम्पराविपरीत यस टोलीको मुख्य शक्ति भनेको फलामे रक्षापंक्ति थियो। सात खेलमा पेनाल्टीमार्फत केवल एक गोल मात्र खाएको यस टोलीले आफ्नो जित बलियो रक्षात्मक जगमा खडा गरेको थियो। रणनीतिक रूपमा, एमे ज्याकेले एउटा अभेद्य किल्ला तयार पारेका थिए।

यस महायात्राका नायकहरू जिनेदिन जिदान जस्ता कलाकार मात्र थिएनन्। सेमिफाइनलमा अविश्वसनीय दुई गोल गर्ने लिलियन थुराम जस्ता डिफेन्डर वा डिडिएर डेसच्याम्प्स र इम्यानुएल पेटिट जस्ता अथक मिहिनेत गर्ने खेलाडीहरू पनि नायक थिए। 

अनुशासन, कठोरता र व्यावहारिक शैलीमार्फत जित हासिल गरेर फ्रान्सले सफलताको अर्को बाटो पनि छ भन्ने प्रमाणित गर्‍यो। मिडियाले प्रायः यस्ता गुणहरूको आलोचना गर्ने गर्थ्यो। उनीहरूले विगतको नक्कल गरेर होइन, त्यसलाई अस्वीकार गर्दै नयाँ विजयी पहिचान बनाएर पुरानो श्राप तोडेका थिए।

• विश्वको विरुद्धमा एक एक्लो मान्छे

सन् १९९८ को जित यसका योजनाकार ज्याकेको सम्मान पुनर्स्थापनासँग अभिन्न रूपमा जोडिएको छ। एउटा राष्ट्रिय प्रशिक्षक जो पहिले तिरस्कृत भए र पछि राष्ट्रिय नायक बने, उनको यात्रा शत्रुतालाई ऊर्जामा बदल्ने व्यक्तिको कथा हो।

काँधमा उठाइनुअघि ज्याकेले झन्डै सबैसँग एक्लै युद्ध लड्नुपरेको थियो। उनले अभूतपूर्व मिडिया आक्रमणको सामना गरे। विशेषगरी ‘एल’इक्विप’ पत्रिकाको नेतृत्वमा गरिएको आलोचना व्यक्तिगत र योजनाबद्ध थियो। उनीहरूले हरेक कुरामा ज्याकेलाई दोष दिए: उनको खेल्ने शैलीलाई डरपोक मानियो, एरिक क्यान्टोना र डेभिड जिनोला जस्ता स्टारहरूलाई टोलीमा नराख्ने उनको निर्णयको विरोध गरियो। उनको प्रान्तीय लवज र फ्रान्सलाई शिखरमा पुर्‍याउन नसक्ने ‘कठोर’ मान्छेको छविको समेत आलोचना गरियो।

विश्वकप नजिकिँदै गर्दा यो विवाद उत्कर्षमा पुग्यो। जब ज्याकेले २८ खेलाडीको प्रारम्भिक टोली घोषणा गरे, एल इक्विपको मुख्य पृष्ठमा ठुलो अक्षरमा छापिएको थियो: ‘के हामी १३ जना लिएर खेल्दैछौँ?’ यो आक्रमणले मिडियाको एक कुलीन वर्गले पुरानो सोच भएको ठान्ने व्यक्तिप्रतिको तिरस्कारलाई झल्काउँथ्यो। 

तर, यो अभियानले उल्टो प्रभाव पार्‍यो। उनलाई बदनाम गर्न सोही पत्रिकाले गरेको सर्वेक्षणमा ७२ प्रतिशत फ्रान्सेली जनताले ज्याकेप्रति विश्वास देखाए। यसले जनमत निर्माण गर्नेहरू र आम जनताको भावनाबिच गहिरो दरार उत्पन्न गरायो। प्रान्तीय फ्रान्सका प्रतिनिधि ज्याकेले कडा परिश्रम, मौनता र दृढ संकल्पको मूल्यमान्यतालाई प्रस्तुत गर्थे, जसले देशभरि गहिरो प्रभाव छाडेको थियो।

यो आँधीको सामना गर्दा ज्याकेको तरिका नेतृत्वको एक उत्कृष्ट नमुना थियो। उनले आफ्ना खेलाडीहरूलाई बाह्य आक्रमणबाट बचाउन एउटा सुरक्षा घेरा बनाए। उनको व्यवस्थापन अत्यन्तै सुक्ष्म योजनामा आधारित थियो, जहाँ कुनै पनि कुरा संयोगको भरमा छोडिएको थिएन। उनले आफ्ना खेलाडीहरूसँग सीधा र इमानदार संवाद गर्थे र आफ्नो योजनामा विश्वास गर्नेहरूप्रति अटुट बफादारी देखाउँथे। 

उनले चोटग्रस्त डिफेन्डर बिसेन्टे लिजाराजुलाई पर्खिने वाचा गरेका थिए र त्यो वाचा पूरा गरे। उनले सामूहिक शक्तिलाई आफ्नो मुख्य हतियार बनाए, जुन सम्झौता गर्न नसकिने सिद्धान्त थियो। मार्सेल डेसाइलीले पछि ज्याकेको तरिकालाई ‘मखमली पन्जाभित्र फलामे मुक्का राखेर खेलाडीलाई शिक्षित गर्ने’ भनी वर्णन गरेका थिए।

त्यसकारण, फाइनलको जित एउटा खेलकुदको सफलता मात्र थिएन, यो ज्याकेको दूरदृष्टिको शानदार प्रमाणीकरण पनि थियो। जुलाई १२ को साँझ उनले दिएको चर्चित भनाइ –‘म कहिल्यै माफ गर्ने छैन’ केवल व्यक्तिगत तितोपन थिएन। यो त विज्ञहरूको सल्लाहविपरीत र कठिन परिस्थितिमा एकजुट भएको टोलीको बलमा जितिएको उपाधि थियो भन्ने दाबी थियो।

मैदानबाहिर, यो जितले फ्रान्सेली फुटबल महासंघ (एफएफएफ) भित्र एउटा सांस्कृतिक क्रान्ति ल्यायो। दबाबको सामना गर्दै र दीर्घकालीन सोच राखेर एक प्रशिक्षक सफल हुन सक्छ भन्ने प्रमाणित गरेर, ज्याकेले प्रशिक्षकको पदलाई सम्मानित बनाए। उनले एउटा यस्तो नजिर स्थापित गरे जसले उनका उत्तराधिकारीहरूको अधिकार र वैधानिकतालाई बलियो बनायो र उनीहरूलाई काम गर्न अभूतपूर्व स्वतन्त्रता दियो। 

उनका उत्तराधिकारी डेसच्याम्प्सले यही शक्ति प्रयोग गर्दै आफ्ना साहसिक निर्णयहरू लागू गर्न सके। सन् १९९८ को जितले राष्ट्रिय टोलीको मुख्य जिम्मेवार व्यक्ति प्रशिक्षक नै हुन्छ भन्ने सिद्धान्तलाई ढुंगामा खोपेझैं पक्का गरिदिएको थियो।

• ‘ब्ल्याक-ब्लान्क-ब्युर’

सन् १९९८ को ऐतिहासिक यात्रा तुरुन्तै खेलकुदभन्दा माथि उठेर एउटा सामाजिक परिघटना बन्यो। विभिन्न मूलका खेलाडीहरू मिलेर बनेको फ्रान्सेली टोली पूर्ण रूपान्तरणको बाटोमा रहेको फ्रान्सको ऐना बन्यो। ग्वाडेलुपका थुराम, बास्क क्षेत्रका लिजाराजु, अल्जेरियाली मूलका जिदान, आर्मेनियाली मूलका युरी योर्काएफ र घानाका डेसाइली यसका उदाहरण थिए। 

राष्ट्रिय झण्डाको नीलो-सेतो-रातो रङलाई संकेत गर्दै बनाइएको नारा ‘ब्ल्याक-ब्लान्क-ब्युर’ (‘कालो-सेतो-अरब’) विविधताभित्रको एकताको प्रतीक बन्यो। तत्कालीन राष्ट्रपति ज्याक सिराकले नै यो ‘त्रिरङ्गी र बहुरङ्गी टोली’ ले ‘फ्रान्स र यसको मानवताको सुन्दर छवि’ प्रस्तुत गरेको भन्दै प्रशंसा गरेका थिए।

मेलमिलापयुक्त फ्रान्सको यो छविले दोस्रो विश्वयुद्धपछिको स्वतन्त्रतायताकै सबैभन्दा ठूलो जनलहर ल्यायो। ‘च्याम्प्स-एलिसी’ देखि देशभर, सबै पृष्ठभूमिका लाखौँ फ्रान्सेलीहरूले सँगै उत्सव मनाए। यसले राष्ट्रिय एकताको यस्तो क्षण सिर्जना गर्‍यो, जसलाई सामाजिक विभाजनको ओखतीको रूपमा हेरियो। 

धेरैका लागि यो जित फ्रान्सको समावेशी गणतान्त्रिक मोडेल सफल भएको जिउँदो प्रमाण थियो। यसले दक्षिणपन्थी पार्टी ‘नेसनल फ्रन्ट’ को विचारलाई उनीहरूकै मुख्य मुद्दा ‘देशभक्ति’ मा उभिएर कडा चुनौती दियो। समाजशास्त्री मिसेल त्रिबालाटले उल्लेख गरेझैँ, ‘वर्षौंका नीतिहरूले गर्न नसकेको एकीकरणको काम फ्रान्सेली टोलीले गरिदियो।’

यद्यपि, यो ‘विश्वकप प्रभाव’ दीर्घकालीन रूपान्तरणभन्दा पनि एउटा जादुमय क्षण मात्र साबित भयो। उत्साह सेलाएपछि सामाजिक तनाव र भेदभाव हटेनन्। ‘ब्ल्याक-ब्लान्क-ब्युर’ को मिथकले फ्रान्सेली समाजको संरचनागत समस्यालाई उत्सवको आवरणले मात्र छोपेको भन्दै आलोचना भयो। 

सन् २००५ को सहरी दंगा र त्यसपछिका राष्ट्रिय पहिचानका चर्का बहसहरूले यो पवित्र एकताको सीमिततालाई देखाइदिए। बीस वर्षपछि यो अवधारणा अर्कै युगको हिस्सा जस्तो लाग्छ। यो एउटा शक्तिशाली तर पुरानो याद हो, जब फुटबलले फ्रान्सलाई एउटा एकताबद्ध र मेलमिलापयुक्त राष्ट्रको रूपमा सपना देख्ने मौका दिएको थियो।

• विश्वव्यापी नमुनाको निर्माण

यदि सन् १९९८ को जित एउटा मानवीय उपलब्धि र सामाजिक परिघटना थियो भने, यो वर्षौं अघि सुरु गरिएको संरचनात्मक क्रान्तिको प्रतिफल पनि थियो। त्यो क्रान्ति थियो: फ्रान्सको युवा विकास प्रणाली। यस प्रणालीको केन्द्रमा राष्ट्रिय प्राविधिक केन्द्र ‘फर्नान्ड-सास्त्रे’ रहेको थियो, जसलाई धेरैले ‘क्लेयरफोन्टेन’ को नामले चिन्छन्।

तत्कालीन फुटबल महासंघका अध्यक्ष फर्नान्ड सास्त्रेको पहलमा सन् १९८८ मा उद्घाटन गरिएको यो उत्कृष्टता केन्द्र फ्रान्सेली फुटबलको प्राविधिक हब बन्ने उद्देश्यले स्थापित थियो। देशका उत्कृष्ट युवा प्रतिभा र प्रशिक्षकहरूको प्रशिक्षणलाई केन्द्रीकृत गरी एउटा साझा कार्यशैली र फुटबल दर्शन निर्माण गर्नु यसको मुख्य लक्ष्य थियो।

सन् १९९८ को जितले युवा विकासमा फ्रान्सको महत्त्वाकांक्षालाई गति दियो। १० वर्ष अघि मात्र स्थापना भएको क्लेयरफोन्टेनले विश्व च्याम्पियन टोलीलाई पूर्ण रूपमा तयार पारेको त थिएन (थियरी हेनरी मात्र यसका वास्तविक उत्पादन थिए), तर यसको उपस्थितिले राष्ट्रिय मोडेल निर्माण गर्ने चाहनालाई प्रस्ट पार्थ्यो। ‘लेस ब्लुस’ को विश्वव्यापी सफलताले यस परियोजनालाई निकै ठुलो वैधानिकता र प्रभाव दियो। यसपछि आउने वर्षहरूमा धेरै राष्ट्रहरूले क्लेयरफोन्टेनको ढाँचा अपनाउन खोजे।

यसको सबैभन्दा उत्कृष्ट उदाहरण जर्मनीमा देखियो। युरो २००० मा पोर्चुगलसँग नराम्ररी पराजित भई अपमानित भएपछि, जर्मन फुटबल महासंघ (डीएफबी) ले आफ्नो युवा प्रणालीमा पूर्ण परिवर्तन गर्‍यो। प्रेरणाको खोजीमा रहेका जर्मन अधिकारीहरूले फ्रान्सेली मोडेललाई अपनाए। 

युवा प्रतिभाको पहिचान र विकासका लागि क्लेयरफोन्टेनकै जस्तो राष्ट्रिय प्रशिक्षण केन्द्रहरूको सञ्जाल बनाउने योजना प्रस्तुत गरियो। प्रत्येक व्यावसायिक क्लबले उच्च स्तरको एकेडेमी स्थापना गर्नुपर्ने यस संरचनात्मक क्रान्तिले एक दशकपछि नतिजा दियो। सन् २०१४ मा जर्मनीले विश्वकप जित्नु यसैको परिणाम थियो।

त्यसकारण फ्रान्सको १९९८ को जितले राष्ट्रिय टोलीको भाग्य मात्र बदलेन, यसले विश्वव्यापी रूपमा युवा विकासको मापदण्डलाई नै पुनर्परिभाषित गर्न मद्दत गर्‍यो। यसले फ्रान्सका लागि आउने पुस्ताहरूका लागि प्रतिभाहरूको कहिल्यै नसकिने भण्डार सुनिश्चित गर्‍यो।

• नयाँ नायकहरू

सामूहिक प्रभावका साथै सन् १९९८ ले फ्रान्समा फुटबल खेलाडीको स्तरलाई पूर्ण रूपमा परिवर्तन गरिदियो। त्यस मितिअघि प्लाटिनी जस्ता खेलाडीहरूको लोकप्रियता हुँदाहुँदै पनि, फुटबल खेलाडीहरूले सबै क्षेत्रले मान्ने ‘आइकन’ को मान्यता पाएका थिएनन्। विश्वकपको जितले सबै कुरा बदल्यो। रातारात जिदान, फाबियन बार्थेज, योर्काएफ र लिजाराजु शीर्ष स्तरका खेलाडीबाट राष्ट्रिय नायक बने। उनीहरू आम मानिसको मस्तिष्कमा बस्न सफल चिरपरिचित अनुहार बने।

यो रूपान्तरणलाई जिदानले अरूले भन्दा उत्कृष्ट रूपमा प्रस्तुत गर्छन्। फाइनलमा हेडमार्फत दुई गोल गरेका उनी ‘जिजु’ बने, विजयी फ्रान्सको प्रतीक। जितको रात फ्रान्सको प्रख्यात स्मारक ‘आर्क डे ट्रिओम्फ’ मा जिदानको अनुहारको प्रतिविम्ब देखाइएको दृश्यले इतिहास रच्यो। यसले उनलाई वास्तविक राष्ट्रिय प्रतिमा बनाइदियो। 

मार्सेको उत्तरी क्षेत्रबाट आएका अल्जेरियाली आप्रवासीका छोरा जिदान प्रतिभा र कडा परिश्रमबाट प्राप्त हुने सफलताको जिउँदो प्रमाण बने। उनी लाखौं युवाहरूका लागि प्रेरणाको स्रोत बने। जिदानको प्रभाव खेलकुदभन्दा धेरै माथि पुग्यो र उनी दशकौंसम्म फ्रान्सेली जनताका सबैभन्दा प्रिय व्यक्तिहरूमध्ये एक बने।

स्तरमा आएको यो परिवर्तनले समाजमा गहिरो प्रभाव पार्‍यो। कहिलेकाहीँ अलि हेलाको दृष्टिले हेरिने फुटबल अब एउटा सम्मानित विषय बन्यो। यो बुद्धिजीवीहरूको अध्ययनको विषय र राजनीतिज्ञहरूको चासोको केन्द्रसमेत बन्यो। 

सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा, आइकनहरूको यो नयाँ पुस्ताले नयाँ सपनाहरू जन्मायो। फ्रान्सभरिका विद्यालयका खेलमैदानहरूमा, बच्चाहरूले अब फायरफाइटर वा अन्तरिक्ष यात्री बन्ने मात्र सपना देखेनन्। उनीहरू नीलो जर्सी लगाएर विश्वकप फाइनलमा गोल गर्ने सपना देख्न थाले।

यी नयाँ सुपरस्टारहरूले फुटबललाई देशको पहिलो खेलको रूपमा स्थापित गरे। उनीहरूले नयाँ पुस्तामा अभूतपूर्व आकर्षण र प्रेरणा जगाए। यो नयाँ पुस्ता विश्व च्याम्पियन बन्नु सम्भव मात्र होइन, आफ्नै हातमा रहेको लक्ष्य हो भन्ने विश्वासका साथ हुर्कियो।

• चेलाबाट रणनीतिकार

सन् १९९८ को विरासत ट्रफी वा सम्झनामा मात्र सीमित छैन। यो यसलाई निर्माण गर्ने व्यक्तिहरूमार्फत प्रत्यक्ष र जीवन्त रूपमा हस्तान्तरण भइरहेको छ। यसको सबैभन्दा स्पष्ट र दिगो कडी भनेको प्रशिक्षक ज्याके र उनका कप्तान डेसच्याम्प्सबिचको सम्बन्ध हो।

मैदानमा डेसच्याम्प्स ज्याकेका प्रतिनिधि थिए, उनको दिमाग थिए। उनैले प्रशिक्षकको रणनीतिक सोचलाई मैदानमा उतार्थे। बीस वर्षपछि आफैँ प्रशिक्षक बनेका डेसच्याम्प्स आफ्ना गुरुका स्वाभाविक उत्तराधिकारीको रूपमा उदाए। उनी शीर्ष स्तरमा सफल प्रमाणित भएको त्यही दर्शनको निरन्तरता थिए।

यी दुई व्यक्तिबिचको समानता अचम्मलाग्दो छ। दुवै जना फुटबलको एउटै सिद्धान्त मान्छन्, जुन व्यावहारिकता, व्यक्तिभन्दा माथि समूह र रक्षात्मक मजबुतीको दृढतामा आधारित छ। ज्याकेजस्तै डेसच्याम्प्स पनि कम आकर्षक खेल पस्किएको भन्दै अक्सर आलोचित हुने गर्छन्। तर, उनको उत्कृष्ट प्रभावकारिताले आलोचकहरूलाई सधैं मौन बनाएको छ।

मिडियासँगको उनीहरूको सम्बन्ध पनि उस्तै छ: नियन्त्रित, टाढाको र कहिलेकाहीँ रुखो संवाद। यसको मुख्य उद्देश्य टोलीलाई बाह्य दबाबबाट बचाउनु नै हो। ज्याके आफैंले यो समानता स्वीकार्दै भनेका थिए, ‘उनी मेरो आध्यात्मिक छोरा हुन् भन्नु अलि बढ्ता होला। तर मलाई लाग्छ, नम्रतापूर्वक भन्नुपर्दा हाम्रो यात्रा, फुटबल र जीवनप्रतिको दर्शन झन्डै उस्तै छ।’

यो निरन्तरता सन् २०१८ को विश्वकपमा उत्कृष्ट रूपमा प्रकट भयो। ज्याकेको टोलीजस्तै डेसच्याम्प्सको फ्रान्स पनि प्रतियोगिताकै सबैभन्दा आकर्षक टोली थिएन। तर यो सबैभन्दा बलियो, रणनीतिक रूपमा चतुर र एकताबद्ध टोली थियो। मजबुत रक्षापंक्ति र तीव्र गतिको काउन्टर-अट्याकलाई सफलताको आधार बनाउँदै, डेसच्याम्प्सले १९९८ को सिकाइलाई लागू गरे। उनले प्रमाणित गरे, ज्याकेको विरासत केवल एउटा सम्झना मात्र होइन, बरु व्यवस्थापनको तरिका र जित्ने संस्कार हो जुन आज पनि उत्तिकै सान्दर्भिक छ।

खेलाडी र प्रशिक्षक दुवै रूपमा विश्वकप जित्ने इतिहासकै तेस्रो व्यक्ति बनेर डिडिएर डेसच्याम्प्सले आफ्नो गाथा मात्र रचेनन्। उनले १९९८ को विरासतलाई दिगो बनाउँदै फ्रान्सेली राष्ट्रिय टोलीको वास्तविक डीएनएमा रूपान्तरण गरिदिए।

• जीवन्त विरासत

फ्रान्सको सन् १९९८ को जित कुनै ऐतिहासिक संयोग थिएन। यसले फ्रान्सेली फुटबल संस्कृतिलाई गहिरो रूपमा रूपान्तरण गर्ने उत्प्रेरकको काम गर्‍यो। त्यस मितिअघि फ्रान्स केवल आशा गर्ने राष्ट्र थियो, त्यसपछि यो दाबी गर्ने राष्ट्र बन्यो। जित एउटा सपना मात्र नभएर मापदण्ड बन्यो, जसले पुस्तान्तरण हुँदै जित्ने मानसिकता स्थापित गर्‍यो।

यसको सबैभन्दा तत्कालिन प्रमाण युरो २००० मा देखियो। सोही मुख्य टोलीको बलमा फ्रान्सले ऐतिहासिक दोहोरो उपाधि जित्दै आफूलाई विश्व फुटबलको शिखरमा स्थापित गर्‍यो। कठिन समयमा पनि १९९८ को विरासतलाई सन्दर्भको रूपमा लिइयो। सन् २००६, २०१८ र २०२२ गरी तीनवटा विश्वकप फाइनलमा पुग्नुले प्रमाणित गर्छ, फ्रान्स अब असाधारण निरन्तरतासहित उच्च स्तरमा खेल्न सक्ने राष्ट्रहरूको अति विशिष्ट समूहमा पर्छ।

यसको सबैभन्दा प्रत्यक्ष सम्बन्ध २०१८ मा प्राप्त गरेको दोस्रो विश्वकप उपाधिसँग जोडिन्छ। बीस वर्षपछि, सन् १९९८ का कप्तानबाट प्रशिक्षित नयाँ पुस्ताले त्यही सफलता दोहोर्‍यायो। किलियन एम्बाप्पेदेखि एन्टोइन ग्रिजमनसम्मका युवा खेलाडीहरू जिदान र थुरामको चामत्कारिक खेल हेर्दै हुर्किएका थिए। उनीहरूका लागि विश्व च्याम्पियन बन्नु कुनै कल्पना थिएन, एउटा स्पष्ट र प्राप्त गर्न सकिने लक्ष्य थियो। सन् १९९८ को जित इतिहासकार पियरे नोराको भनाइमा एउटा ‘स्मृतिको स्थल’ बन्यो–यस्तो भावनात्मक घटना जसले सिंगो समुदायको पहिचान निर्माण गर्छ।

एक चौथाई शताब्दीभन्दा बढी समय बितिसक्दा पनि जुलाई १२, १९९८ को गुञ्जन अझै उत्तिकै शक्तिशाली छ। यो विगतको एउटा गौरवशाली अध्याय मात्र होइन, फ्रान्सेली फुटबलको भविष्यलाई दिशा देखाउने एउटा कम्पास पनि हो। सन् २०२६ मा उत्तर अमेरिकामा प्रस्तुत हुने टोलीले ‘स्टेड डे फ्रान्स’ मा जिदानले ट्रफी उचालेको यादलाई बोझको रूपमा होइन, प्रेरणाको रूपमा सँगै लैजानेछ। किनभने सन् १९९८ यता नीलो जर्सी राष्ट्रको प्रतीक मात्र रहेन–यो गौरवको वाचा बनिसकेको छ।

गोल डटकम