काठमाडौँ । जबजब भिटामिन सीको नाम आउँछ दिमागमा छाला, बलियो प्रतिरक्षा प्रणाली र शरीरमा फलामको अवशोषण आउँछ । के तपाईँलाई यो कुरा थाहा छ ? भिटामिन सीले तपाईंको मस्तिष्कलाई छिटो बुढो हुनबाट पनि बचाउन सक्छ ।  रगतमा भिटामिन सीको स्तर जति राम्रो हुन्छ, तपाईंको मस्तिष्क त्यति नै लामो समयसम्म जवान र तीखो रहने हालै गरिएको एउटा नयाँ जापानी अध्ययनले खुलासा गरेको छ ।

जापानको हिरोसाकी विश्वविद्यालयका वैज्ञानिकहरूले एउटा धेरै रोचक अध्ययन गरेका थिए । यो अध्ययन प्रसिद्ध मेडिकल जर्नल ‘प्लोस वन’मा प्रकाशित भएको थियो । रगतमा भिटामिन सीको कमी भएका व्यक्तिहरूले छिटो मस्तिष्क बुढो हुने र कमजोरीको लक्षणहरू अनुभव गर्ने यो अनुसन्धानले स्पष्ट रूपमा देखाएको छ ।

बढ्दो उमेरसँगै हाम्रो शरीरमा धेरै परिवर्तनहरू हुन्छन् । हाम्रो मस्तिष्क पनि यसको अपवाद छैन । उमेर बढ्दै जाँदा, मस्तिष्कका केही भागहरू खुम्चिन थाल्छन् । यसलाई मेडिकल भाषामा एट्रोफी भनिन्छ ।। यसबाहेक, मस्तिष्कका अलग अलग भागहरूबिचको समन्वय पनि सुस्त वा कमजोर हुन्छ ।

मस्तिष्कको लागि भिटामिन सी कति महत्त्वपूर्ण छ ?

अघिल्लो अनुसन्धानले मानिसहरूले आफ्नो आहार मार्फत उपभोग गरेको भिटामिन सीको मात्रामा मात्र केन्द्रित थियो । यद्यपि, यस नयाँ अध्ययनमा, वैज्ञानिकहरूले मानिसहरूको रगतको जाँच गरेर वास्तविक भिटामिन सी स्तर मापन गरे । तिनीहरूले ६४ वर्षभन्दा माथिका २ हजार ४४ जना वृद्धवृद्धाको मस्तिष्कको हाई–रिजोलुशन एमआरआई स्क्यान पनि गरेका थिए ।

वैज्ञानिकहरूले रगतमा भिटामिन सीको राम्रो स्तरले साँच्चै ठुलो, स्वस्थ र बलियो मस्तिष्कमा योगदान पुर्‍याउँछ कि पुर्‍याउँदैन भनेर हेर्न चाहन्थे । यस अध्ययनले उमेर, लिङ्ग, दीर्घकालीन रोगहरू (जस्तै उच्च रक्तचाप वा मधुमेह), र जीवनशैली (जस्तै धूम्रपान र व्यायाम) जस्ता कारकहरूलाई ध्यानमा राखिएको थियो ।

अनुसन्धानले खुलासा गरेको ४ कुराहरू:

१. रगतमा भिटामिन सीको स्तर उच्च भएका मानिसहरूको दिमागमा ग्रे म्याटरको हिस्सा पनि बढी भएको अनुसन्धानले देखायो । ग्रे म्याटर मस्तिष्कको एउटा जरुरी हिस्सा हो जसले जानकारी प्रशोधन गर्न, स्मरणशक्ति कायम राख्न र सूचित निर्णयहरू गर्न मद्दत गर्दछ । यसको विपरीत, भिटामिन सीको कमी भएका मानिसहरूमा ग्रे म्याटर कम पाइयो ।

२. हाम्रो दिमागमा ‘डिफल्ट मोड नेटवर्क’ (डीएमएन) नाम गरेको एउटा  विशेष प्रणाली हुन्छ । यो नेटवर्क हामी आराम गर्दा, सपना देख्दा वा पुराना सम्झनाहरू सम्झँदा सबैभन्दा सक्रिय हुन्छ । अल्जाइमर जस्ता रोगहरूमा सबैभन्दा पहिले यही नेटवर्क बिग्रन्छ । भिटामिन सीको स्तर राम्रो भएका व्यक्तिहरूको दिमाग बलियो र राम्रोसँग जोडिएको एमआरआई स्क्यानले देखाएको छ ।

३. सबैभन्दा रोचक कुरा के थियो भने यदि कुनै व्यक्तिलाई उच्च रक्तचाप वा मधुमेह जस्तो रोग लागेको थियो, वा धूम्रपान गर्थे र व्यायाम गर्दैनथे भने पनि रगतमा भिटामिन सीको राम्रो स्तरले उनीहरूको मस्तिष्कलाई सुरक्षित राख्छ । यसको अर्थ यो भिटामिनले हरेक परिस्थितिमा मस्तिष्कलाई फाइदा पुर्‍याउँछ ।

४. वैज्ञानिकहरू भन्छन् कि मस्तिष्कमा भिटामिन सीको प्रभाव सानो देखिए पनि, यो उच्च रक्तचाप वा रगतमा चिनीको उच्च मात्राको कारणले हुने क्षति जत्तिकै प्रभावकारी छ । अर्थात् यसले ती क्षतिहरूलाई रोक्न ढालको रूपमा काम गर्छ ।

यस अनुसन्धानले हाम्रो दैनिक खाने बानीहरू हाम्रो मस्तिष्कको लागि कति महत्त्वपूर्ण छन् भनेर स्पष्ट पारेको छ । यद्यपि उच्च रक्तचाप, व्यायामको कमी, धूम्रपान, कम निद्रा र समग्र आहारले पनि मस्तिष्कको बुढ्यौलीमा प्रमुख भूमिका खेल्छ । तपाईंको आहारमा भिटामिन सीको सही मात्रा कायम राख्नु बुढेसकालमा पनि तपाईंको दिमागलाई सङ्कुचनबाट जोगाउने एक धेरै सरल र प्रभावकारी तरिका हो ।