अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानसँगको समझदारी पत्र (एमओयू) ‘सकियो’ भने पनि अमेरिकी अधिकारीहरूले वार्ता जारी राख्ने वासिङ्टनको प्रतिबद्धता दोहोर्‍याएका छन्।

एक अमेरिकी अधिकारीले अल जजिरालाई बताएअनुसार यस हप्ता इरानमा दुई दिनसम्म आक्रमण गरे तापनि वासिङ्टन तेहरानसँगको वार्ताप्रति प्रतिबद्ध छ। साथै, स्थायी शान्ति सम्झौताका लागि प्राविधिक वार्ता जारी रहनेछ।

जुन १७ मा ६० दिने वार्ता अवधि सुरु गर्ने समझदारी पत्र (एमओयू) मा हस्ताक्षर भएयताकै ठूलो तनावको रूपमा यस हप्ताको मङ्गलबार रातिदेखि बिहीबारसम्म अमेरिका र इरानले एकअर्कामाथि आक्रमण गरे।

इरानले स्वीकृत गरेको बाटो प्रयोग नगरेको भन्दै इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कर्प्स (आईआरजीसी) ले स्ट्रेट अफ होर्मुजमा व्यापारिक पानीजहाजहरूमाथि आक्रमण गरेको थियो। त्यसलगत्तै अमेरिकाले सुरुमा मङ्गलबार राति र बुधबार बिहान इरानका ८५ वटा स्थानमा आक्रमण गरेको थियो।

यसको जवाफमा इरानले बुधबार खाडी देशहरूमा रहेका अमेरिकी सैन्य सम्पत्ति र पूर्वाधारमा आक्रमण गर्‍यो। यसपछि अमेरिकाले फेरि बुधबार राति र बिहीबार इरानका दक्षिणी तटीय र पूर्वी प्रान्तहरूका ९० वटा स्थानमा आक्रमण गर्‍यो। इरानको दाबीअनुसार ती आक्रमणहरू नागरिक पूर्वाधारमा समेत भएका थिए। यसले तीन हप्ता पुरानो युद्धविराम सम्झौतालाई थप कमजोर बनायो।

बुधबार टर्कीको अङ्कारामा भएको नेटो शिखर सम्मेलनमा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै समझदारी पत्र ‘सकिएको’ आफूलाई लागेको बताए। यसले युद्धविराम भङ्ग भएको आशङ्का पैदा गर्‍यो। यद्यपि, उनले अहिलेका लागि शान्ति वार्ता जारी राख्न दिने तर यो ‘समयको बर्बादी’ मात्र भएको आफ्नो विश्वास रहेको थपे। आक्रोशित हुँदै उनले इरानी नेतृत्वलाई ‘तुच्छ’ को सङ्ज्ञा दिए।

बिहीबार राष्ट्रपतीय विमान एयर फोर्स वानमा पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै ट्रम्प आफ्नो अडानबाट केही पछि हटेको देखियो। उनले पूर्ण युद्धमा फर्किनु आफ्नो उद्देश्य नभएको बताए। युद्धको विकल्प अझै खुला रहे तापनि तेहरान ‘के सम्झौता गर्न चाहन्छ’ भन्ने उनको भनाइ थियो।

तर, शुक्रबार बिहान इरानी सञ्चारमाध्यमहरूले इरानको दक्षिणी क्षेत्रमा धेरै विस्फोटहरू भएको खबर दिए। देशको एउटा आणविक केन्द्र रहेको बुशेरका साथै कोनारक, चोघडक र बन्दर अब्बासमा विस्फोट भएका थिए।

अमेरिकाले ती विस्फोटहरूमा आफ्नो कुनै संलग्नता नरहेको दाबी गर्‍यो। मध्यस्थकर्ता राष्ट्रहरूले कूटनीतिक प्रयासलाई ट्र्याकमा ल्याउन कोसिस गरिरहँदा शुक्रबार बिहान ढिलो गरी अन्ततः बन्दुकहरू शान्त भएको देखियो। एक अमेरिकी अधिकारीले अल जजिरालाई वासिङ्टन वार्ताप्रति प्रतिबद्ध रहेको बताए।

कुनै पनि पक्षले आधिकारिक रूपमा वार्ता रद्द गरेको वा समझदारी पत्र अन्त्य भएको घोषणा गरेका छैनन्। तर दुवैले एकअर्कालाई सम्झौता उल्लङ्घन गरेको आरोप लगाएका छन्।

त्यसोभए शान्ति वार्ता जारी रहन्छ वा रहँदैन भन्ने बारेमा हामीलाई के थाहा छ त ? यदि जारी रहन्छ भने त्यो कहिले होला ?

• अहिलेसम्म वार्तामा के भएको छ ?

अमेरिका र इरानले जुन १७ मा समझदारी पत्रमा हस्ताक्षर गर्दै लेबनानसहित सबै मोर्चाहरूमा ६० दिनसम्म युद्धविराम गर्न सहमत भएका थिए। यसले स्थायी शान्ति सम्झौताको वार्ताका लागि बाटो खुला गरेको थियो। उक्त समझदारी पत्रमा इरानले सो अवधिसम्म स्ट्रेट अफ होर्मुजमा पानीजहाजहरूलाई निर्वाध आवतजावत गर्न दिने सहमति जनाएको थियो। अर्कोतर्फ, अमेरिकाले इरानी तेलमाथिको प्रतिबन्ध हटाउने र इरानी बन्दरगाहहरूमा लगाएको जलसेनाको नाकाबन्दी फुकुवा गर्ने सहमति गरेको थियो।

त्यसपछि स्ट्रेट अफ होर्मुजको भविष्य, इरानको रोक्का गरिएको सम्पत्ति, दीर्घकालीन प्रतिबन्ध फुकुवा र तेहरानको आणविक कार्यक्रमलगायतका विषयमा विस्तृत सहमति जुटाउन स्विट्जरल्यान्डमा वार्ता सुरु गर्ने तय भएको थियो। तर, इजरायलले दक्षिणी लेबनानमा बमबारी जारी राखेकाले यो ढिला भयो। इजरायलले लेबनानको करिब पाँच भागको एक भाग ओगटेको छ।

स्विट्जरल्यान्डमा केही प्रत्यक्ष वार्ताहरू भने भए। तर यस महिनाको सुरुदेखि दुई पक्षले कतारी राजधानी दोहामा अप्रत्यक्ष रूपमा ‘प्राविधिक’ वार्ता गर्दै आएका छन्। इरानका पूर्व सर्वोच्च नेता अली खामेनेईको एक हप्ता लामो अन्त्येष्टिका कारण यी वार्ताहरू रोकिएका थिए। खामेनेईको फेब्रुअरी २८ मा तेहरानमा भएको पहिलो अमेरिकी-इजरायली आक्रमणमा मृत्यु भएको थियो।

ट्रम्पले अन्त्येष्टि कार्यक्रम चलिरहँदा अमेरिकी आक्रमणहरू फेरि सुरु नहुने वाचा पनि गरेका थिए।

• वार्ता कहिलेबाट पुनः सुरु हुने तय थियो ?

इरानमा राजकीय अन्त्येष्टि कार्यक्रम सकिएपछि जुलाई ११ को आसपास वार्ता पुनः सुरु हुने अपेक्षा गरिएको थियो। तर अमेरिकाले शान्ति वार्ता चलिरहेकै बेला र राजकीय अन्त्येष्टिको समयमा समेत गरी यस हप्ता इरानमाथि तेस्रो पटक आक्रमण गरेको छ। यसले गर्दा वार्ता फेरि सुरु हुन्छ वा हुँदैन, र हुन्छ भने कहिले हुन्छ भन्ने स्पष्ट छैन।

इरानी सरकारी सञ्चारमाध्यमले शुक्रबार बिहान दिवंगत सर्वोच्च नेता आयतोल्लाह अली खामेनेईलाई उनको जन्मस्थान मशादस्थित इमाम रेजाको मन्दिरमा गाडिएको जनाएका छन्। यो सहरको बिचमा रहेको सुनौलो गजुर र सुनको लेप लगाइएका मिनारहरू भएको एउटा विशाल धार्मिक परिसर हो। यस घटनासँगै उनको अन्त्येष्टि सम्पन्न भएको छ।

इरानले यसअघि नै वार्ता चलिरहेका बेला आक्रमण गर्ने अमेरिकी बानीका कारण आफूले अमेरिकी नेतृत्वलाई विश्वास नगर्ने बताएको थियो। अमेरिकाले गत वर्षको इजरायल-इरान युद्ध र यस वर्षको फेब्रुअरी २८ मा पनि यस्तै गरेको थियो।

• वार्ता पुनः सुरु हुने सम्भावना कति छ ?

बुधबार इरान र अमेरिकाबिच सैन्य आक्रमण आदानप्रदान भएपछि ट्रम्पले इरानसँगको समझदारी पत्र ‘सकिएको’ आफूलाई लागेको बताए। उनले इरानी नेताहरूलाई ‘बिरामी मानिसहरू’ भन्दै वर्णन गरेपछि वार्ता जारी रहने सम्भावना निकै कम देखिएको छ।

स्ट्रेट अफ होर्मुजमा रहेका पानीजहाजमाथि इरानले गरेको आक्रमणपछि अमेरिकी आक्रमणहरू जायज भएको ट्रम्पले बताए। इरानको उक्त कदमले समझदारी पत्रका सर्तहरू उल्लङ्घन गरेको उनको भनाइ थियो।

तर, ट्रम्पको आफ्नै सन्देश भने मिश्रित थियो। एकातिर ट्रम्पले भने, ‘मलाई लाग्छ यो सकियो। म उनीहरूसँग थप सम्झौता गर्न चाहन्नँ, उनीहरू तुच्छ हुन्।’ अर्कोतिर, ट्रम्पले अमेरिकी वार्ताकारहरूलाई आफ्ना इरानी समकक्षीहरूसँग वार्ता जारी राख्न अनुमति दिइने बताए।

‘साँच्चै भन्नुपर्दा म उनीहरूसँग आफ्नो समय बर्बाद गर्न चाहन्नँ। अब हाम्रा उत्कृष्ट वार्ताकारहरू चाहन्छन् भने कुरा गरिरहून् भनेर म उनीहरूलाई छाडिदिन्छु, तर मलाई यसमा कुनै सम्भावना देखिँदैन,’ ट्रम्पले भने।

अहिले एक अमेरिकी अधिकारीले अल जजिरालाई अमेरिकी वार्ता टोली इरानसँग वार्ता जारी राख्न प्रतिबद्ध रहेको बताएका छन्।

इरानले अमेरिकी आक्रमण जारी रहेसम्म वार्ता गर्न इच्छुक नभएको सङ्केत गरेको छ।

देशका राजनीतिक नेताहरूले यस हप्ता भएको नयाँ आक्रमणको निन्दा गर्दै अमेरिकी आक्रमणलाई ‘युद्ध अपराध’ को सङ्ज्ञा दिएका छन्। उनीहरूले वासिङ्टनलाई सबै मोर्चामा युद्धविराम गर्ने व्यवस्था रहेको समझदारी पत्र उल्लङ्घन गरेको आरोप लगाएका छन्।

तेहरानले अमेरिकाविरुद्ध संयुक्त राष्ट्रसङ्घको सुरक्षा परिषद् र राष्ट्रसङ्घका महासचिवसमक्ष औपचारिक उजुरी पनि दर्ता गरेको छ।

चलिरहेको वार्ताका प्रमुख मध्यस्थकर्ता तथा संसद्का सभामुख मोहम्मद गालिबाफले बिहीबार एक्समा एउटा पोस्ट गर्दै वासिङ्टनलाई ‘धम्क्याउने’ रणनीति अपनाएको आरोप लगाए। गालिबाफले लेखेका छन्, ‘अमेरिकाले अझै पनि धम्की दिने र वाचा तोड्ने काम अब मूल्यहीन छैनन् भन्ने सिकेको छैन। म स्पष्ट भन्छु: यदि तिमीले प्रहार गर्‍यौ भने, तिमीले पनि प्रहार सहनुपर्नेछ।’

समझदारी पत्र (एमओयू) मा के सहमति भएको थियो ?

• इरानमा युद्धविराम: इरान युद्ध सुरु भएपछि उत्पन्न भएको शत्रुता अन्त्य गर्न समझदारी पत्रमा सहमति भएको थियो।
• लेबनानमा युद्धविराम: समझदारी पत्रको पहिलो बुँदामा अमेरिका र इरान ‘लेबनानसहित सबै मोर्चाहरूमा सैन्य कारबाही तत्काल र स्थायी रूपमा अन्त्य गर्न’ सहमत भएको उल्लेख छ। यसले दुवै पक्षले लेबनानको क्षेत्रीय अखण्डताको सम्मान गर्ने कुरा थपेको छ। यद्यपि, समझदारी पत्रमा हस्ताक्षर भएको पहिलो केही दिनसम्म इजरायलले आक्रमण जारी राखेको थियो।
• स्ट्रेट अफ होर्मुज: समझदारी पत्रमा अमेरिकाले स्ट्रेट अफ होर्मुजमा लगाएको नौसेना नाकाबन्दी हटाउने र इरानले त्यहाँबाट पानीजहाजहरूको सुरक्षित आवतजावत सुनिश्चित गर्ने उल्लेख छ।
• इरानको आणविक भण्डार: समझदारी पत्रमा इरानले आणविक हतियार खरिद वा विकास नगर्ने कुराको पुनः पुष्टि गरेको छ।
• प्रतिबन्धहरू फुकुवा: अमेरिकाले इरानमाथिको प्रतिबन्ध हटाउने समझदारी पत्रमा उल्लेख छ।

किन दुवै पक्षले एकअर्कालाई सम्झौता उल्लङ्घन गरेको बताउँछन् ?

अमेरिकाले फेरि आक्रमण सुरु गरेर र दक्षिणी लेबनानमा इजरायलको आक्रमण र कब्जा रोक्न नसकेर आफ्नो प्रतिबद्धता पूरा नगरेको इरानको दाबी छ।

विशेषगरी, इरानको विदेश मन्त्रालयले दक्षिणी तटीय प्रान्तहरू र दुईवटा रेलवे पुलहरूमा अमेरिकी सेनाले गरेको ‘आक्रामक हमला’ लाई ‘गम्भीर युद्ध अपराध’ भनेको छ। मन्त्रालयले अमेरिकालाई युद्ध अन्त्य गर्ने समझदारी पत्रको धारा १ र ५ उल्लङ्घन गरेको आरोप लगाएको छ।

अर्कोतर्फ, वासिङ्टनले पानीजहाजहरूलाई जलमार्गबाट सुरक्षित रूपमा आवतजावत गर्न नदिएको भन्दै तेहरानलाई दोष दिएको छ। युद्धविराम सुरु भएयता इरानले स्ट्रेट अफ होर्मुजमा धेरै जहाजमाथि आक्रमण गरेको छ।

युनाइटेड किंगडम मेरिटाइम ट्रेड अपरेसन्सका अनुसार सोमबार राति स्ट्रेट अफ होर्मुजमा एउटा ‘अज्ञात वस्तु’ ले प्रहार गरेपछि ओमानको तट नजिकै एउटा ट्याङ्करमा आगो लागेको थियो।

दुई अज्ञात अमेरिकी अधिकारीहरूलाई उद्धृत गर्दै समाचार संस्था एक्सियोसले इरानको आईआरजीसीले सोमबार राति जलमार्ग हुँदै गइरहेका व्यावसायिक जहाजहरूमा कम्तीमा दुईवटा क्षेप्यास्त्र प्रहार गरेको रिपोर्ट गरेको छ।

जलमार्ग प्रयोग गर्ने जहाजहरूबाट शुल्क लिने इरानको योजनामा पनि विवाद उत्पन्न भएको छ, जसलाई अमेरिकाले अस्वीकार गरेको छ। अहिलेका लागि समझदारी पत्रमा ६० दिनसम्म आवतजावत निःशुल्क हुने मात्र उल्लेख छ। इरान यो योजनाबाट पछि हट्ने सम्भावना कम छ।

युनिभर्सिटी अफ साउथ फ्लोरिडाका राजनीतिशास्त्रका प्राध्यापक मोहसेन मिलानीले यसै हप्ता अल जजिरालाई भनेका छन्, ‘सम्भवतः ओमानसँग मिलेर वातावरणीय वा सेवा शुल्क लगाउने विचारले जलमार्गको आधा भागमा रहेको इरानको सार्वभौमसत्तालाई स्थायी प्रभावमा परिणत गर्ने उसको प्रयासलाई प्रतिविम्बित गर्छ।’

थिङ्क ट्याङ्क इन्टरनेशनल क्राइसिस ग्रुपका अमेरिकी कार्यक्रम निर्देशक माइकल वाहिद हन्नाले अल जजिरालाई भने, ‘इरानको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण रणनीतिक उपलब्धि जलमार्गमा प्रभाव जमाउने उसको नयाँ क्षमतासँग जोडिएको छ। तर युद्ध समाप्त भएपछि उसले जे गर्ने लक्ष्य राखेको थियो, त्यो अझै हासिल गरेको छैन। उसको लक्ष्य जलमार्गमा आफ्नो नियन्त्रणलाई मान्यता दिने र यसबाट पैसा कमाउने संयन्त्र स्थापना गर्नु थियो।’

मुख्य समस्या के हो ?

पर्यवेक्षकहरूका अनुसार समझदारी पत्रको भाषा धेरै अस्पष्ट छ र यसलाई विभिन्न तरिकाले व्याख्या गर्न सकिने भएकाले असहमतिहरू उत्पन्न भएका हुन्।

स्ट्रेट अफ होर्मुज

समझदारी पत्रको धारा ५ मा भनिएको छ: 

‘यो समझदारी पत्रमा हस्ताक्षर गरेपछि, इरानको इस्लामिक गणतन्त्रले पर्सियन खाडीबाट ओमानको सागरसम्म र त्यहाँबाट फर्किने व्यापारिक जहाजहरूको सुरक्षित आवतजावतका लागि आफ्नो तर्फबाट उत्कृष्ट प्रयास गर्दै केवल ६० दिनसम्म कुनै शुल्क नलिई व्यवस्था मिलाउनेछ। व्यापारिक जहाजहरूको आवतजावत तुरुन्तै सुरु हुनेछ। प्राविधिक र सैन्य अवरोधहरू हटाउने तथा माइन पन्छाउने कामको आवश्यकतालाई ध्यानमा राखी इरानको इस्लामिक गणतन्त्रद्वारा यो ३० दिनभित्र लागू हुनेछ। लागू हुने अन्तर्राष्ट्रिय कानुन र स्ट्रेट अफ होर्मुजका तटीय राज्यहरूको सार्वभौम अधिकार अनुरूप, इरानको इस्लामिक गणतन्त्रले स्ट्रेट अफ होर्मुज र यसको भविष्यको प्रशासन र समुद्री सेवाहरू परिभाषित गर्न ओमानको सल्तनत तथा अन्य पर्सियन खाडीका राष्ट्रहरूसँग संवाद गर्नेछ।’

आईआरजीसीद्वारा स्वीकृत बाटो नअपनाउने जहाजहरूमाथि गोली चलाएर इरानले यही धाराको उल्लङ्घन गरेको अमेरिकाको भनाइ छ।

मार्चको सुरुमा युद्ध सुरु भएपछि आईआरजीसीले स्ट्रेट अफ होर्मुजमा जहाजहरूको आवतजावत बन्द गरेको थियो। अप्रिलमा, यसले आफ्नो स्वीकृतिमा केही जहाजहरू जान सक्ने बताउँदै ती जहाजहरूले प्रयोग गर्नका लागि सुरक्षित बाटोको नक्सा जारी गर्‍यो।

तर समझदारी पत्रमा हस्ताक्षर भएपछि केही जहाजहरूले इरानसँग समन्वय नगरी ओमान र अमेरिकाद्वारा स्वीकृत ओमानको तट नजिकैको पुरानो बाटो प्रयोग गरिरहेका छन्। यो बाटो आईआरजीसीले जारी गरेको नक्सामा ‘प्रतिबन्धित’ भनिएको क्षेत्रबाट जान्छ।

सेन्टर फर इन्टरनेशनल पोलिसीकी सिनियर फेलो नेगार मोर्ताजावीले अल जजिरालाई बताएअनुसार यसले जलमार्गमा ‘समानान्तर सिपिङ रुट र सुरक्षा संयन्त्र’ स्थापित गरेको छ, जसको समझदारी पत्रमा कुनै उल्लेख छैन।

उनले भनिन्, ‘इरानले यसलाई समझदारी पत्रको प्रत्यक्ष उल्लङ्घनका रूपमा लिन्छ। त्यसैले सम्झौतालाई कसरी व्याख्या गरिन्छ र लागू गरिन्छ भन्ने कुरामा होर्मुज पहिलो प्रमुख परीक्षण बनेको छ।’

लेबनान

समझदारी पत्रको धारा १ मा भनिएको छ:

‘संयुक्त राज्य अमेरिका र इरानको इस्लामिक गणतन्त्र तथा वर्तमान युद्धमा उनीहरूका सहयोगीहरूले यो समझदारी पत्रमा हस्ताक्षर गरेर लेबनानसहित सबै मोर्चाहरूमा सैन्य कारबाही तत्काल र स्थायी रूपमा अन्त्य भएको घोषणा गर्दछन्। साथै, अब उप्रान्त एकअर्काविरुद्ध कुनै युद्ध वा सैन्य कारबाही सुरु नगर्ने, एकअर्काविरुद्ध बल प्रयोगको धम्की वा बल प्रयोगबाट टाढा रहने र लेबनानको क्षेत्रीय अखण्डता र सार्वभौमसत्ता सुनिश्चित गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दछन्। अन्तिम सम्झौताले लेबनानसहित सबै मोर्चाहरूमा युद्धको स्थायी अन्त्य र यस अनुच्छेदका अन्य प्रावधानहरूलाई पुष्टि गर्नेछ।’

अमेरिकाले यही बुँदा उल्लङ्घन गरेको इरानको भनाइ छ। पहिलो, इजरायललाई लेबनानमा आक्रमण जारी राख्न दिएर र दोस्रो, यस हप्ता आफैँले आक्रमण गरेर।

समझदारी पत्रले लेबनानमा युद्धविरामको कुरा गरे पनि इजरायलको बारेमा कुनै निश्चित उल्लेख गरेको छैन। इजरायलले हाल आफ्नो उत्तरी छिमेकी लेबनानको पाँच भागको एक भाग ओगटेको छ। उसले मार्चको सुरुदेखि नै लेबनानमा लगभग दिनहुँ आक्रमण गरिरहेको छ, जसमा कम्तीमा ३,००० मानिसको मृत्यु भइसकेको छ भने १० लाखभन्दा बढी मानिस विस्थापित भएका छन्। इजरायलले फेब्रुअरी २८ मा तेहरानमा भएको पहिलो अमेरिकी-इजरायली आक्रमणपछि उत्तरी इजरायलमा रकेट प्रहार गर्न सुरु गर्ने इरान समर्थित लेबनानी सशस्त्र समूह हिजबुल्लाहका अखडाहरूलाई लक्षित गरिरहेको बताएको छ।

यो सम्झौता केवल अमेरिका र इरानबिच मात्र भएकाले (इजरायल र हिजबुल्लाहले हस्ताक्षर गरेका छैनन्) लेबनानमा युद्धविराम कसरी लागू हुन्छ, वा यसको अर्थ इरानले हिजबुल्लाहलाई आर्थिक सहयोग गर्न बन्द गर्नुपर्छ भन्ने हो कि होइन भन्ने कुरा सुरुमा स्पष्ट थिएन। वास्तवमा, यस क्षेत्र वरपर रहेका प्रोक्सी समूहहरूलाई इरानको समर्थनको बारेमा सम्झौतामा सामान्यतया उल्लेख गरिएको छैन।

समझदारी पत्रमा हस्ताक्षर भएपछि पनि इजरायलले लेबनानमा आक्रमण जारी राख्यो। पछि जुन महिनाको अन्त्यमा वासिङ्टन डीसीमा अमेरिकाको मध्यस्थतामा चार दिनसम्म चलेको म्याराथन वार्तापछि उनीहरू एउटा नयाँ रूपरेखा (फ्रेमवर्क) सम्झौतामा सहमत भएका थिए।

तर विज्ञहरूका अनुसार त्यो सम्झौता कमजोर छ। किनभने यसले लेबनानबाट इजरायली सेना फिर्ता बोलाउन स्पष्ट रूपमा आह्वान गर्दैन। बरु यसलाई हिजबुल्लाहको निशस्त्रीकरणसँग जोड्छ, जुन सर्तलाई इरान समर्थित सशस्त्र समूहले बारम्बार अस्वीकार गर्दै आएको छ।

हिजबुल्लाहका प्रमुख नईम कासिमले फ्रेमवर्क सम्झौतालाई ‘शून्य र अमान्य’ भन्दै अस्वीकार गरे। हिजबुल्लाहले इजरायलले पहिले आफ्नो कब्जा अन्त्य गर्नुपर्ने माग राखेको छ।