इंग्ल्याण्ड सन् १९६६ यताकै पहिलो पुरुष विश्वकपको फाइनल पुग्ने संघारमा थियो। एट्लान्टा स्टेडियममा खेलको घडी ८४ मिनेट चल्दा उनीहरू साबिक विजेता अर्जेन्टिनामाथि १–० को अग्रता लिइरहेका थिए । तर त्यसपछि सबै कुरा नराम्ररी बिग्रियो।

८५औँ मिनेटमा एन्जो फर्नान्डेजले शक्तिशाली प्रहार गर्दै बराबरी गोल फर्काए। त्यसको ठीक सात मिनेटपछि, इन्जुरी समयको ९२औँ मिनेटमा लाउटारो मार्टिनेजले हेडरमार्फत गोल गर्दै अर्जेन्टिनालाई २–१ को जित दिलाए। रोचक कुरा के भने, दुवै गोलमा लियोनेल मेस्सीले असिस्ट गरेका थिए।

यसरी, एकै क्षणमा इंग्ल्याण्डको विश्वकप सपना धुलोमा मिल्यो।

एन्थोनी गोर्डनले ५५औँ मिनेटमा गोल गरेर इंग्ल्याण्डलाई अग्रता दिलाउन निकै मिहिनेत गरेका थिए । तर त्यसपछि उनीहरू पछि हटे र त्यसको मूल्य चुकाउनुपर्‍यो। इंग्ल्याण्डका प्रशिक्षक थोमस टुकलले रक्षात्मक रणनीति अपनाउने गरेको निर्णय नराम्ररी असफल भयो।

बरु, अब आइतबार न्युयोर्क न्युजर्सी स्टेडियममा हुने उपाधि भिडन्तमा अर्जेन्टिनाले स्पेनको सामना गर्नेछ। 

१–० को अग्रता लिएपछि इंग्ल्याण्डले थप गोलका लागि आक्रमण गर्नुपर्थ्यो । उनीहरूले त्यसो गरेनन्। पहिलो गोल गरेदेखि दोस्रो गोल नखाँदासम्म इंग्ल्याण्डसँग बलमा जम्मा १२ प्रतिशत नियन्त्रण थियो।

प्रशिक्षक टुकलले अग्रपङ्क्तिका खेलाडीहरू मार्कस रासफर्ड र इभान टोनीलाई इन्जुरी समयको अन्त्यतिर मात्र मैदानमा पठाए। जबकि, इंग्ल्याण्डले अग्रता लिएपछि उनले डिफेन्डरहरू एज्री कोन्सा, डान बर्न र निको ओरेलीलाई भित्र्याएका थिए।

इंग्ल्याण्डका पूर्वकप्तान वेयन रुनीले बीबीसी स्पोर्ट्ससँग भने, ‘हामी पूरै ध्वस्त भयौँ।’

उनले थपे, ‘यो कुरा प्रशिक्षक र उनले गरेका निर्णयबाट सुरु भयो। टोलीको खेल शैली निकै रक्षात्मक थियो। अर्जेन्टिना जस्तो विश्व विजेता टोलीविरुद्ध यस्तो गल्ती गरेर उम्कन सकिँदैन। यो हाम्रो लागि सबैभन्दा ठूलो परीक्षा थियो, जसमा हामी असफल भएका छौँ।’

त्यसो भए अर्जेन्टिनामाथि नियन्त्रण हुँदाहुँदै पनि इंग्ल्याण्ड किन पछि हट्यो? र, के इंग्ल्याण्ड फाइनलमा पुग्न नसक्नुमा टुकलको दोस्रो हाफको रणनीति दोषी थियो ?

• ‘कोचिङ विपत्ति’ 

यस विश्वकपमा इंग्ल्याण्डले चरित्र देखाएको थियो। अन्तिम ३२ मा डीआर कंगो र क्वाटरफाइनलमा नर्वेविरुद्ध पछि परेको स्थितिबाट पुनरागमन गरेको थियो।

यद्यपि, नर्वे वा मेक्सिकोविरुद्धको खेल र अहिलेको खेलमा फरक छ। यस बारेमा पूर्व इंग्ल्याण्ड कप्तान एलन सियररले भने, ‘उनीहरूले नर्वे वा मेक्सिकोजस्तो टोलीलाई रोक्न सक्छन् । तर यो फरक स्तर हो। अर्जेन्टिनासँग बलमा नियन्त्रण गर्ने र तपाईंलाई सजाय दिने गुणस्तर छ, जुन ती टोलीहरूसँग थिएन।’

उनले अगाडि थपे, ‘टुकलले आफ्ना कार्डहरू धेरै चाँडो प्रयोग गरे, र त्यो उल्टो भयो।’

गोर्डनले अग्रता दिलाएपछि इंग्ल्याण्डले आफ्ना पुराना प्रतिद्वन्द्वी अर्जेन्टिनामाथि पूर्ण नियन्त्रण लिएको देखिएको थियो। इंग्ल्याण्डका समर्थकहरूले उन्मादपूर्ण रूपमा खुसी मनाए, तर त्यसपछि टोलीले पछि हटेर बचाउ गर्ने निर्णय गर्‍यो।

प्रिमियर लिग विजेता क्रिस सटनले टिप्पणी गरे, ‘थोमस टुकलबाट त्यो ‘कोचिङ विपत्ति’ थियो।’

‘अर्जेन्टिनासँग रहेको गुणस्तरीय टोलीविरुद्ध तपाईं ३० मिनेटसम्म डिफेन्स गर्ने अपेक्षा गर्न सक्नुहुन्न,’ उनले जोड दिए।

‘यो सबै प्रशिक्षकको जिम्मेवारी हो। उनले परिवर्तनहरू गरे। उनको सोच नकारात्मक थियो, त्यसैले अब प्रश्न उठ्छ, के तपाईं यस टोलीलाई अगाडि बढाउन थोमस टुकललाई विश्वास गर्न सक्नुहुन्छ?’

• आफ्नै गल्ती

इतिहासमा पनि इंग्ल्याण्ड अर्जेन्टिनासँग पराजित हुँदै आएको छ।

१९८६ विश्वकपमा डिएगो म्याराडोनाको कुख्यात ‘ह्यान्ड अफ गड’ गोल कसले बिर्सन सक्छ र ? वा १९९८ विश्वकपको त्यो हार, जसको पीडा अझै गहिरो छ?

यद्यपि, बुधबारको हारका लागि इंग्ल्याण्डले आफूबाहेक अरू कसैलाई दोष दिन सक्दैन।

इंग्ल्याण्डका पूर्वगोलकिपर जो हार्टले बीबीसी स्पोर्ट्सलाई भने, ‘नर्वे र मेक्सिको इंग्ल्याण्डसँग खेल्दा आत्तिएका थिए।’

‘मैले अर्जेन्टिनाको पक्षमा अलिकति पनि त्यो देखिनँ। मैले उनीहरूमा विश्वास देखेँ, मैले उनीहरूले ‘द ग्रेट म्यान’ लियोनेल मेस्सीलाई खाली ठाउँमा कसरी स्वतन्त्र पार्ने भनेर बुझेको देखेँ। र, उनीहरू इंग्ल्याण्डभरि दौडिरहेका थिए,’ हार्टले भने।

उनले थपे, ‘गारेथ साउथगेट इंग्ल्याण्डका लागि ठूला क्षणहरूमा आलोचनाको सिकार भएका थिए, जब उनीहरूले ठुला खेलमा अग्रता लिएका थिए र रक्षात्मक खेल खेलेका थिए। मैले यो ठुलो क्षणमा त्योभन्दा फरक केही भएको देखिनँ।’

• टुकलको रक्षात्मक रणनीतिमाथि प्रश्न

त्यसो भए इंग्ल्याण्डका समर्थकहरूलाई यति निराश बनाउने परिवर्तनहरू के थिए?

इंग्ल्याण्ड १–० ले अगाडि हुँदा, धेरैले टुकलले अर्को गोलका लागि प्रयास गर्ने अपेक्षा गरेका थिए, तर त्यसको सट्टा जर्मन प्रशिक्षकले तीनवटा रक्षात्मक परिवर्तन गरे।

उनले ७२औँ मिनेटमा गोर्डनको सट्टा कोन्सालाई मैदानमा ल्याए, जसले टोलीलाई पाँच डिफेन्डरको संरचनामा पुर्‍यायो। त्यसको १० मिनेटपछि थप रक्षात्मक खेलाडीका रूपमा बर्न र ओरेलीलाई भित्र्याए।

टुकलले रासफर्ड र टोनीलाई पठाए, तर त्यो निकै ढिलो भइसकेको थियो।

रुनीले भने, ‘मलाई लाग्यो कि हामीले १–० को स्थितिमा गरेको परिवर्तनले, यदि अर्जेन्टिनाले गोल गर्‍यो भने हामी अतिरिक्त समयसम्म जान सक्दैनौँ।’

इंग्ल्याण्डका पूर्वडिफेन्डर मिका रिचर्ड्सले भने, ‘जब इंग्ल्याण्डले पहिलो गोल गर्‍यो, उनीहरूले दोस्रोका लागि जानु पर्थ्यो।’

‘हो, तपाईंले उनीहरूको गुणस्तरको सम्मान गर्नुपर्छ, तर धेरै डिफेन्समा बस्दा अर्जेन्टिनालाई आफ्नो लयमा आउने मौका मिल्यो,’ रिचर्ड्सले बताए।

• ‘हामीले १–० को अग्रता लिएपछि बचाउ गर्ने प्रयास गर्‍यौँ’

स्वयम् अर्जेन्टिनाका गोलकिपर इमिलियानो मार्टिनेजले पनि पहिलो गोलपछि खेलको गतिमा परिवर्तन आएको स्वीकार गरे। इंग्ल्याण्ड पछि हट्यो र बचाउ गर्ने प्रयास गर्‍यो। मार्टिनेजले भने, ‘कहिलेकाहीँ जब तपाईं जित्दै हुनुहुन्छ, तपाईं अगाडि बढ्नु पर्छ।’

‘तपाईं खेल योजना परिवर्तन गर्न सक्नुहुन्न। मलाई लाग्छ उनीहरूले त्यसो गरे र थप डिफेन्डरहरू पठाए।’

सन् २०२२ को विश्वकपमा फ्रान्ससँग क्वाटरफाइनलबाट बाहिरिएको तुलनामा टुकलले इंग्ल्याण्डको प्रदर्शनमा सुधार गरेका छन्।

तर, यस इंग्ल्याण्ड टोलीमा ह्यारी केन र जुड बेलिङ्घम जस्ता असाधारण व्यक्तिगत प्रतिभाहरू छन्।

अर्को विश्वकपसम्ममा ३६औँ जन्मदिन नजिक पुग्ने इंग्ल्याण्डका कप्तान केनले आफ्नो टोलीले अझ धेरै गर्न सक्थ्यो भन्ने सङ्केत गरे।

उनले भने, ‘जब हामी १–० ले अगाडि गयौँ, हामीले खेल ‘होल्ड’ गर्ने प्रयास गर्‍यौँ, जुन यस स्तरमा पर्याप्त छैन।’

‘मलाई निकै दुःखी लागेको छ किनकि हामी यहाँसम्म पुग्न कडा मिहिनेत गरेका छौँ र खेलाडीहरूले आफ्नो अन्तिम थोपा पसिना बगाएका छन् ।’

‘हामीले उनीहरूलाई राम्रोसँग दबाब दिएका थियौँ। हामीले उनीहरूलाई मैदानको माथिल्लो भागमा निकै दबाब दियौँ, जसले हामीलाई बल जित्न र खेललाई अझ राम्रो नियन्त्रण गर्न अनुमति दियो।’

‘गोलपछि, चाहे उनीहरूले बढी मानिसलाई अगाडि बढाएकाले होस् वा हामीले उनीहरूलाई ‘म्यान-टु-म्यान’ रोक्न नसक्दा होस्, यो गोलको बाढीजस्तै थियो।’

‘खेलाडीहरूले ब्लकहरू गरिरहेका थिए तर, अन्तमा, यो पर्याप्त भएन।’

• टुकलको प्रतिक्रिया

अर्जेन्टिनाविरुद्ध गलत निर्णय लिएको हो भन्ने प्रश्नमा टुकलले भने कि उनलाई ‘कुनै पछुतो छैन’ र उनको परिवर्तन इंग्ल्याण्ड ‘निकै रक्षात्मक’ बनेको प्रतिक्रिया थियो।

टुकलले भने, ‘हामीले गोलको अन्तर कम गर्न पाँच डिफेन्डरमा जाने निर्णय गर्‍यौँ।’

‘हाम्रो गोल लगत्तै, बिना कुनै प्रतिस्थापन, हामीले धेरै क्रस र धेरै अवसरहरू दियौँ, त्यसैले हामीले मद्दत गर्ने प्रयास गर्‍यौँ। यसको जिम्मेवारी प्रशिक्षकको हो। जब यो राम्रो हुँदैन, यो गलत थियो भन्न सजिलो हुन्छ। हामी आज धेरै नजिक थियौँ। यो पूरै प्रतियोगिताको विश्लेषण गर्ने क्षण होइन।’ 

सेमिफाइनल पुगे पनि अग्रता लिएर पनि फाइनलमा पुग्न नसकेका कारण टुकलको रणनीति र छनोटको आगामी दिनहरूमा आलोचना हुनेछ। रिचर्ड्सले भने, ‘आज राति, सबैभन्दा ठ'लो मञ्चमा, उनले गल्ती गरे, र उनले त्यो स्वीकार गर्नुपर्छ।’

बीबीसी स्पोर्ट्स