अहिलेको प्रतिस्पर्धात्मक तथा भागदौडपूर्ण जीवनमा तनावलाई हामी पूर्ण रूपमा हटाउन सक्दैनौँ । तर, तनावको उचित व्यवस्थापन भने गर्न सकिन्छ । तनावले मानिसलाई मानसिक र भावनात्मक दबाब दिन्छ । मानिसको अनुभवअनुसार कार्य, परिवार, आर्थिकलगायतका कारण तनाव उत्पन्न हुन्छ । र, सोसँगै थुप्रै अन्य समस्याहरू पनि आउँछन् । झट्ट हेर्दा तनाव सामान्यजस्तो देखिए पनि यसले शारीरिक, भावनात्मक र मानसिक समस्या पैदा गर्छ । तनावका असर – नैराश्यता । – नकारात्मक विचार । – एकाग्रतामा कमी । – हातखुट्टाबाट पसिना आउने । – थकान बढी हुने । – अनिद्रा । – शारीरिक समस्याहरू । – यौन चाहनामा कमी । – सम्बन्धमा समस्या । – सृजनात्मक कार्यमा कमी । तनावका कारणहरू एक–अर्कासँग मिल्नुपर्छ भन्ने छैन । यसलाई समयमै व्यवस्थापन गर्न नसके जीवन धराशायी हुन सक्छ । यसले व्यक्तिलाई मात्र नभई परिवारदेखि समाजलाईसम्म असर पु-याउन सक्छ । तनावको सही व्यवस्थापन कतिपय अवस्थामा तनाव किन भइरहेको छ र कसरी समाधान गर्ने भन्ने विषयमा अन्योल हुन्छ । मानिसको बानीव्यहोरा, सोच्ने तरिकाबाट पनि तनाव उत्पन्न हुन्छ । मस्तिष्कलाई विश्राम दिने मस्तिष्कलाई कुनै कुराले चाहिनेभन्दा धेरै व्यस्त बनाउँदा दिमागलाई विश्राम पुग्दैन । यसका लागि जीवनोपयोगी उत्प्रेणामूलक पुस्तकहरू अध्ययन गर्न सक्छौँ । सोचाइलाई सकेसम्म सकारात्मक बनाउनुपर्छ । जीवनका प्रत्येक पलमा खुुसी भएर काम गर्ने कलाको विकास गर्नुपर्छ । सकेसम्म नकारात्मक वातावरण भएको स्थानमा बस्नु हुँदैन । श्वासप्रश्वासको अभ्यास तनावसँग श्वासप्रश्वासको ठूलो सम्बन्ध छ । मानिस रिसाउँदा, तनावमा हुँदा श्वासको लय बिग्रन्छ । त्यस्तो समयमा श्वासलाई गहिरो लामो तान्ने अनि गहिरो लामो छोड्ने गर्नुपर्छ । यसले तुरुन्त तनावलाई शान्त बनाउँछ । यसलाई योगको भाषामा प्राणायाम पनि भनिन्छ। स्वस्थ जीवनशैली जीवनशैलीलाई स्वस्थ बनाउन सक्यौँ भने तनावले असर गर्न सक्दैन । तनावलाई पूर्णतया हटाउन भने सकिँदैन । कसरी तनावलाई ग्रहण गर्ने भन्ने महत्वपूर्ण हो । त्यसैले सात्विक भोजन लिने, मद्यपान÷धुम्रपान नगर्ने, गाढा निद्रा लिनेजस्ता कुरालाई जीवनमा लागू गर्नुपर्छ। ध्यान र योग नियमित योग र ध्यानले शरीर, मन र भावनालाई सन्तुलित बनाउँँछ । नियमित ध्यानको अभ्यासले तनाव आउन दिँदैन । यदि आइ नै हाल्यो भने पनि उचित सामाधानको उपाय खोज्न विवेक पैदा हुन्छ । यसले मानिसलाई स्वस्थ बनाउनुका साथै अध्यात्मको खोजसम्म पनि पु-याउँछ । स्वीकार गर्ने कलाको विकास कतिपय कुरा स्वीकार गर्न नसक्दा पनि तनाव उत्पन्न हुन्छ । जसको कारण स्वयम् आफैँ हो । कति कुराहरू यस्ता हुन्छन्, जसको नियन्त्रण अनि परिवर्तन सम्भव हुँदैन । यस्तो वेलामा स्वीकारभन्दा अर्को उपाय हुँदैन । क्षमा, करुणा, प्रेमलाई बढाउनुपर्छ । विश्राम गर्ने समय निकाल्ने मानिस नाम र दाम कमाउन २४ घन्टाको आधाभन्दा धेरै समय व्यस्त रहन्छ । जसले गर्दा शरीर र दिमागलाई विश्रामको समय पुग्दैन । त्य सैले प्रकृतिसँग नजिक हुने, परिवारसँग घुलमिल हुने, असल साथीहरूसँग समय बिताउने गर्नुपर्छ । यसले गर्दा दिमागलाई स्फूर्त बनाउँछ । राम्रा कुरालाई डायरीमा लेख्ने, संगीत सुन्ने, जुन काम गर्दा आनन्द आउँछ, त्यस्ता सकारात्मक कुरालाई दैनिक जीवनमा लागू गर्ने गर्नुपर्छ । नयाँ पत्रिकाबाट