आफ्नो स्वास्थ्य शारीरिक तथा मानसिक रूपमा बलियो बनाउने चाहना त सबैको हुन्छ । तर, व्यस्त दैनिकी तथा लापरबाहीका कारण मानसिक रूपमा तयार भए पनि शारीरिक रूपमा अल्छी भइरहेको हुन्छ । यस्तोमा दाँत तथा गिजाको स्वास्थ्य राम्रो बनाउने कोसिस हँुदाहँुदै पनि बेवास्ता हुनु स्वाभाविक हुन आउँछ । तर, यसरी बेवास्ता गरेर जे पायो त्यही परिकारमा ध्यान नदिँदा गिजालाई थाहै नदिई असर गरिरहेको हुन्छ । अझ सुर्तीजन्य पदार्थको सेवन गर्ने प्रचलन नेपालमा बढी हुँदा बढी नै असर पुगेको हुन्छ । कतिपयलाई दाँत माझ्ने तरिका थाहा नभएर पनि समस्या भइरहेको हुन्छ । दैनिक बिहान–बेलुका ब्रस नगर्ने नेपाली करिब ९० प्रतिशतभन्दा बढी छन् । यस्तो कारणले गिजा तथा दाँतको समस्या हुन्छ । दैनिक रूपमा हामीले चिया खाँदा कार्बोहाइड्रेड एवं दाँतमा टाँसिने अन्य पदार्थले दाँतलाई असर गरिरहेको हुन्छ । त्यसैले यस्ता पदार्थ खाइसकेपछि मुख कुल्ला गरेकै हुनुपर्छ । दाँत तथा गिजालाई स्वस्थ राख्न अपनाउनुपर्ने सामान्य जीवनशैलीका बारेमा डेन्टल सर्जन डा. आभाष लाभको सुझाब यस्तो छः —दाँतको र मुखको सफाइमा विशेष ध्यान दिनका लागि दिनको दुईपटक ब्रस गर्नैपर्छ । कार्बोहाइड्रेड भएको तथा टाँसिने पदार्थ भएको खाना खाएपछि कुल्ला गर्ने बानी बसाल्नुपर्छ । —कतिपय अवस्थामा दुई दाँतको बीचमा खानाका टुक्रा फसिरहेको हुन्छ । जसले गर्दा मुख स्वस्थ्यलाई गम्भीर खालको असर पर्छ । त्यसका लागि प्रत्येकपटक खाना खाएपछि फ्लसिङ गर्नुपर्छ । —मुखभित्र रहेको दाँतको संरचना बिग्रेको छ भने पनि दाँत र गिजालाई असर गर्छ । यस्तो अवस्थामा जति केयर गर्दा पनि दाँत र गिजा स्वस्थ नहुन सक्छ । त्यसैले दन्त चिकित्सकको सल्लाहमा दाँतको संरचना सुधार गर्नुपर्छ । उपयुक्त सावधानी अपनाउँदा पनि गिजासम्बन्धी समस्या विद्यमान रहेमा शरीरको अन्य रोगहरू (सिस्टेमिक डिजिजेज)का कारण त्यस्तो भएको हुन सक्छ । तीमध्ये प्रमुख कारण यस्ता यस्ता हुन सक्छन्ः   भिटामिन सीको कमी   मानव शरीरमा भिटामिन सीको कमीले मुख स्वास्थ्यमा असर गर्छ । त्यसैले नियमित भिटामिन सीको ट्याब्लेट खाने वा कागती, हरियो खुर्सानी, सुन्तलाजस्ता भिटामिन सी भएका फलफूल सेवन गर्दा पनि लाभ हुन्छ ।   हर्मोनमा गडबडी   किशोर अवस्थामा मानिसको हर्मोनसम्बन्धी उतारचढाव, गर्भवती अवस्थामा हुने हर्मोनको गडबडी अथवा अन्य कुनै पनि कारणले हुने हर्माेनको गडबडीले गिजालाई असर पार्न सक्छ । त्यसबाट बच्न इन्डोक्रायनोलोजिस्टलाई सम्पर्क गर्नुपर्छ ।   मधुमेहले हुने समस्या   मधुमेहका रोगीले विशेष ख्याल नराख्दा दाँत र गिजालाई धेरै नै असर पर्छ । दाँत नै हल्लिने, गिजा सुन्निने (पेरियोडन्टाइटिस) रोग लाग्न सक्छ । त्यसैले मधुमेहका रोगीले वेलावेलामा चिकित्सकसँग सम्पर्क गरी रगतमा चिनीको मात्रा नियन्त्रणमा राख्नुपर्छ ।   विभिन्न प्रकारका क्यान्सर तथा एड्सका कारण   मानव शरीरमा हुने विभिन्न अंगको क्यान्सरले मुख स्वास्थलाई प्रत्यक्ष असर पार्छ । ब्लड क्यान्सर, मुख क्यासर भएका गिजा तथा दाँतको हड्डीलाई कमजोर बनाउँछ । त्यसैले चिकित्सकको सल्लाहअनुसार उपचार गराइरहनुपर्छ ।   नयाँ पत्रिकाबाट