काठमाडौँ । मोटोपनाको सङ्कटसँग जुध्न खोजिरहेका वैज्ञानिकहरूले एउटा महत्त्वपूर्ण खोज गरेका छन् । इन्टरमिटेन्ट क्यालोरी रेस्ट्रिक्सन (आईईआर) ले आन्द्रा र मस्तिष्क दुवैमा महत्त्वपूर्ण परिवर्तन ल्याउँछ, जसले स्वस्थ तौल कायम राख्न नयाँ विकल्पहरू खुला गर्न सक्ने उनीहरूको भनाई छ।

चीनका अनुसन्धानकर्ताहरूले मोटोपनाको वर्गीकरणमा परेका २५ स्वयंसेवकहरूमाथि ६२ दिनको अवधिमा अध्ययन गरेका थिए। यस अवधिमा उनीहरूलाई आईईआर कार्यक्रममा सहभागी गराइयो। यो प्रणालीमा क्यालोरी सेवनको सावधानीपूर्वक नियन्त्रण र केही दिन आंशिक उपवास समावेश हुन्छ।

यस अध्ययनमा सहभागीहरूले तौल घटाउनुको साथै औसतमा ७.६ किलोग्राम (१६.८ पाउण्ड) वा शरीरको तौलको ७.८ प्रतिशत मस्तिष्कको मोटोपनासँग सम्बन्धित क्षेत्रहरूको गतिविधि र आन्द्राको ब्याक्टेरियाको संरचनामा पनि परिवर्तन आएको प्रमाण भेटियो।

सेकेन्ड मेडिकल सेन्टर र नेसनल क्लिनिकल रिसर्च सेन्टर फर जेरियाट्रिक डिजिजका स्वास्थ्य अनुसन्धानकर्ता छ्याङ जेङले डिसेम्बर २०२३ मा नतिजाहरू प्रकाशित हुँदा भने, ‘हामी यहाँ देखाउँछौँ कि आईईआर आहारले मानव मस्तिष्क-आन्द्रा-माइक्रोबायोम अक्षलाई परिवर्तन गर्छ।’

तौल घट्ने क्रममा र त्यसपछि लतसम्बन्धी मस्तिष्क क्षेत्रहरूमा हुने आन्द्रा माइक्रोबायोम र गतिविधिमा देखिएका परिवर्तनहरू समयसँगै अत्यधिक गतिशील र एक-आपसमा जोडिएका हुन्छन्।

यी परिवर्तनहरू के कारणले हुन्छन्, वा आन्द्राले मस्तिष्कलाई प्रभावित गरिरहेको छ वा उल्टो भइरहेको छ भन्ने कुरा स्पष्ट छैन। यद्यपि, आन्द्रा र मस्तिष्क घनिष्ठ रूपमा जोडिएका छन् भन्ने कुरा हामीलाई थाहा छ । त्यसैले मस्तिष्कका निश्चित क्षेत्रहरूको उपचार गर्दा खाना सेवन नियन्त्रण गर्ने एउटा तरिका हुन सक्छ।

फङ्क्सनल म्याग्नेटिक रेजोनेन्स इमेजिङ (एफएमआरआई) स्क्यानमार्फत पत्ता लगाइएका मस्तिष्क गतिविधिमा भएका परिवर्तनहरू भोक र लतको नियमनमा महत्त्वपूर्ण मानिने क्षेत्रहरूमा थिए, जसमा इन्फिरियर फ्रन्टल ओर्बिटल जाइरस पनि समावेश छ।

यसबाहेक, दिसाको नमुना र रगत मापनमार्फत विश्लेषण गरिएको आन्द्राको माइक्रोबायोम परिवर्तनहरू विशेष मस्तिष्क क्षेत्रहरूसँग जोडिएका थिए। उदाहरणका लागि, कोप्रोकोकस कम्स र इयूब्याट्रियम हेली नामक ब्याक्टेरियाहरू बायाँ इन्फिरियर फ्रन्टल ओर्बिटल जाइरसको गतिविधिहरूसँग नकारात्मक रूपमा सम्बन्धित थिए। यो क्षेत्र कार्यकारी कार्यमा संलग्न हुन्छ, जसमा खाना सेवनको सन्दर्भमा हाम्रो इच्छाशक्ति पनि पर्दछ।

स्टेट क्लिनिक सेन्टर फर जेरियाट्रिक्सका मेडिकल वैज्ञानिक स्याओनिङ वाङले भने, ‘आन्द्राको माइक्रोबायोमले मस्तिष्कसँग जटिल, दुई-दिशात्मक तरिकाले सञ्चार गर्ने विश्वास गरिन्छ।’

‘माइक्रोबायोमले न्यूरोट्रान्समिटर र न्यूरोटक्सिन उत्पादन गर्छ जुन स्नायु र रक्त परिसञ्चरण मार्फत मस्तिष्कसम्म पुग्छन्। त्यसको बदलामा मस्तिष्कले खाने व्यवहारलाई नियन्त्रण गर्छ, जबकि हाम्रो आहारबाट प्राप्त पोषक तत्त्वले आन्द्रा माइक्रोबायोमको संरचना परिवर्तन गर्छ।’

विश्वभरि एक अरबभन्दा बढी मानिस मोटोपनाबाट ग्रसित रहेको अनुमान गरिएको छ, जसले क्यान्सरदेखि मुटुरोगसम्म विभिन्न स्वास्थ्य समस्याहरूको जोखिम बढाउँछ।

हाम्रो मस्तिष्क र आन्द्रा कसरी एकअर्कामा निर्भर छन् भन्ने बारे थप जानकारी पाउँदा मोटोपनालाई प्रभावकारी रूपमा रोक्न र कम गर्नमा ठुलो फरक पार्न सक्छ।

चिनियाँ एकेडेमी अफ साइन्सेसका बायोमेडिकल वैज्ञानिक लिमिङ वाङले भने, ‘अब जवाफ दिनुपर्ने अर्को प्रश्न भनेको मोटो मानिसहरूमा, तौल घटाउने क्रममा पनि, आन्द्रा माइक्रोबायोम र मस्तिष्कले कुन सटीक संयन्त्रमार्फत सञ्चार गर्छन् भन्ने हो।’

‘सफल तौल घटाउन र स्वस्थ तौल कायम राख्नका लागि कुन विशिष्ट आन्द्रा माइक्रोबायोम र मस्तिष्क क्षेत्रहरू महत्त्वपूर्ण छन्?’

यो अनुसन्धान फ्रन्टियर्स इन सेलुलर एन्ड इन्फेक्सन माइक्रोबायोलोजीमा प्रकाशित भएको थियो।

साइन्स अलर्ट