पोर्चुगल। पोर्चुगलको मध्यभागमा रहेको ऐतिहासिक शहर कास्टेलो ब्रान्कोमा अवस्थित ‘कास्टेलो दे कास्टेलो ब्रान्को’ अर्थात् ‘टेम्प्लारहरूको किल्ला’ आज पनि मध्ययुगीन इतिहासको सशक्त प्रतीकका रूपमा उभिएको छ।

 बेइरा बाइशा क्षेत्रमा टेम्प्लार आदेशको प्रभाव झल्काउने यो किल्ला केवल सैन्य संरचना मात्र नभइ पोर्चुगलको राष्ट्रिय पहिचान र सीमाको सुरक्षासँग जोडिएको ऐतिहासिक धरोहर पनि हो।

इतिहासकारहरूका अनुसार यसको निर्माण सन् १२१४ देखि १२३० को बीचमा टेम्प्लारहरूले गरेका थिए। त्यस समय क्रिश्चियन पुनर्जय अभियान जारी थियो र मुस्लिम शासनबाट पुनः कब्जा गरिएका भूभागलाई सुरक्षित राख्न यस्तो किल्ला निर्माण गरिन्थ्यो। 

किल्ला टेजो नदीको रक्षा रेखाको महत्वपूर्ण भाग मानिन्थ्यो। पोर्चुगल र स्पेनबीचको सीमाक्षेत्र नजिकै अवस्थित भएकाले यसको सामरिक महत्व अत्यन्त ठूलो थियो। कार्डोसा पहाडको टुप्पोमा बनाइएको यस संरचनाबाट वरपरको विस्तृत भूभाग सहजै अवलोकन गर्न सकिन्थ्यो। 
यही रणनीतिक अवस्थाका कारण टेम्प्लारहरूले यसलाई आफ्नो सैन्य सञ्जालको महत्वपूर्ण केन्द्रका रूपमा विकास गरेका थिए।

 त्यतिबेला टोमार, आल्मोरोल, मोन्सान्तो र पोम्बालजस्ता अन्य किल्लासँग यसको सम्बन्ध रहेको उल्लेख पाइन्छ। इतिहास अनुसार सन् ११६५ मा पोर्चुगलका राजा अफोन्सो प्रथमले मूर शासकहरूबाट यो भूभाग पुनः कब्जा गरेका थिए। त्यसपछि यो क्षेत्र टेम्प्लार आदेशलाई प्रदान गरिएको थियो। पछि सन् १२०९ मा यस क्षेत्रलाई आधिकारिक नगरको मान्यता दिइयो र क्रमशः किल्लाको निर्माण अघि बढ्यो।

 पोप इनोसेन्ट तृतीयद्वारा जारी आदेशमा पहिलोपटक ‘कास्टेलो ब्रान्को’ नाम उल्लेख गरिएको इतिहासमा पाइन्छ। वास्तुकलात्मक रूपमा यो किल्ला टेम्प्लार शैलीको उत्कृष्ट उदाहरण मानिन्छ।

 प्रारम्भिक संरचनामा विशाल पर्खाल, पाँच वटा निगरानी टावर र बलियो मुख्य रक्षा टावर समावेश थिए। किल्लाभित्र सैनिक कमाण्डरहरू बस्ने ‘पालासियो दोस कोमेंदादोरेस’ निर्माण गरिएको थियो। मध्ययुगीन कालमा किल्लामा ‘गोल्ड गेट’, ‘सान्तियागो गेट’ र ‘ट्रेटर्स गेट’ सहित विभिन्न प्रवेशद्वार थिए, जसले त्यस समयको सुरक्षा व्यवस्थाको जटिलता देखाउँछ। 

समयसँगै किल्लाले धेरै युद्ध र आक्रमणको सामना गर्‍यो। विशेषगरी स्पेनी सेनाको आक्रमण, सात वर्षे युद्ध तथा पेनिन्सुलर युद्धका क्रममा यसको ठूलो भाग नष्ट भएको थियो। सन् १७०४ मा फ्रान्को–स्पेनी सेनाले किल्लामा आक्रमण गरी पर्खालको केही भाग ध्वस्त पारेको इतिहास उल्लेख छ। 

त्यसपछि नेपोलियन युद्धताका फ्रान्सेली सेनाको गतिविधिले पनि संरचनामा थप क्षति पुर्‍यायो। १९औँ शताब्दीमा स्थानीय बासिन्दाले किल्लाका पत्थर घर निर्माणमा प्रयोग गर्न थालेपछि यसको मौलिक स्वरूप झन् कमजोर बन्न पुग्यो। यद्यपि, समयले धेरै भाग नष्ट गरे पनि किल्लाको ऐतिहासिक महत्व भने कम भएको छैन। अहिले पनि किल्लाका केही पर्खाल, घडी टावर, ‘पालासियो दोस कोमेंदादोरेस’ र ‘इग्रेजा दे सान्ता मारिया दो कास्टेलो’ जस्ता संरचनाले विगतको कथा सुनाइरहेका छन्। 

यहाँ पुगेपछि पर्यटकहरूले मध्ययुगीन वातावरणको अनुभूति गर्ने अवसर पाउँछन्। साँघुरा ढुंगे बाटा, भग्नावशेष र पुराना पर्खालले इतिहासलाई जीवन्त बनाइदिन्छ। किल्लाको सबैभन्दा आकर्षक पक्ष भनेको यहाँबाट देखिने दृश्य हो। माथिल्लो भागमा रहेको ‘साओ जेन्स’ दृश्यावलोकन स्थलबाट कास्टेलो ब्रान्को शहरको पुरानो भाग, रातो छाना भएका घरहरू र स्पेनतर्फ फैलिएका मैदानहरू देख्न सकिन्छ। 

विशेषगरी सूर्यास्तको समयमा ग्रानाइट पत्थरमा पर्ने सुनौलो प्रकाशले किल्लालाई झन् भव्य बनाउने गर्छ। पर्यटकहरूका लागि यो स्थान फोटो खिच्ने र इतिहाससँग जोडिने लोकप्रिय गन्तव्य बनेको छ। हाल कास्टेलो दे कास्टेलो ब्रान्को पोर्चुगलको सांस्कृतिक तथा पर्यटन सम्पदाको महत्वपूर्ण हिस्सा बनेको छ। 

स्थानीय बासिन्दा पेड्रो रामोसका अनुसार किल्ला केवल पुरानो संरचना मात्र नभइ आफ्नो समुदायको पहिचान हो। उनले भने, “यो किल्ला हाम्रो इतिहासको जीवित पाठशाला जस्तै हो। यहाँ आउने प्रत्येक ढुंगाले विगतको कथा सुनाउँछ, जसले हामीलाई हाम्रो जरा सम्झाइरहन्छ।”
इतिहास र आधुनिक पर्यटनबीचको समिश्रणले यस किल्लालाई पोर्चुगलको आन्तरिक क्षेत्रमा रहेको महत्वपूर्ण आकर्षणका रूपमा स्थापित गरेको छ। शताब्दी पुराना ढुंगाबीच हिँड्दा आज पनि मध्ययुगीन यूरोपको इतिहास प्रत्यक्ष अनुभव गर्न सकिन्छ।