काठमाडौं । क्यान्सर एक गम्भीर रोग हो। यदि समयमै यसको पहिचान र उपचार गरिएन भने यसले ज्यानसमेत लिन सक्छ।

भारतको एसियन हस्पिटलका ओन्कोलोजी विभागका अध्यक्ष प्रोफेसर डा. पुनीत गुप्ता भन्छन्, “हरेक असामान्य लक्षण क्यान्सर हुँदैन। तर कुनै लक्षण स्पष्ट कारणबिना देखियो वा लामो समयसम्म रहिरह्यो भने त्यसको जाँच गराउनुपर्छ। प्रारम्भिक पहिचानले उपचारलाई सहज र प्रभावकारी बनाउन सक्छ।”

त्यसैले क्यान्सरको प्रारम्भिक चरणमा शरीरले दिने चेतावनी संकेतहरू पहिचान गर्नु र समयमै उपचार सुरु गर्नु महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

१. बिना कारण छिटो तौल घट्नु

यदि व्यायाम वा खानपानमा परिवर्तन नगर्दासमेत तौल तीव्र गतिमा घटिरहेको छ, वा शरीरको तौल ५ देखि १० प्रतिशतसम्म घटेको छ भने, यो फोक्सो, पेट, प्यान्क्रियाज वा अन्य प्रकारका क्यान्सरको संकेत हुन सक्छ।

२. लगातार थकान र कमजोरी

यदि पर्याप्त आराम र निद्रा लिएपछि पनि सधैँ थकान महसुस हुन्छ वा कुनै स्पष्ट कारणबिना कमजोरी अनुभव भइरहेको छ भने, यो पनि क्यान्सरको संकेत हुन सक्छ।

३. लामो समयसम्म ज्वरो आउनु

यदि दिनौँ वा हप्तौँसम्म बारम्बार ज्वरो आइरहन्छ र यसको स्पष्ट कारण देखिँदैन भने, चिकित्सकसँग परामर्श गर्न ढिलाइ गर्नु हुँदैन। विशेषगरी रगतसम्बन्धी क्यान्सरमा यस्तो लक्षण देखिन सक्छ।

४. शरीरमा गाँठो देखिनु

यदि स्तन, घाँटी, काखी, अण्डकोष वा शरीरको अन्य कुनै भागमा नयाँ गाँठो देखियो भने त्यसको जाँच गराउनुपर्छ। अचानक देखिएको गाँठो क्यान्सरको संकेत हुन सक्छ।

५. दिसा वा पिसाबमा परिवर्तन

यदि लामो समयसम्म कब्जियत, बारम्बार पखाला, दिसामा रगत देखिनु, पिसाबमा रगत आउनु, बारम्बार पिसाब लाग्नु वा पिसाब फेर्न गाह्रो हुनुजस्ता समस्या देखिए भने यसलाई सामान्य रूपमा लिनु हुँदैन। यी लक्षणहरू ठूलो आन्द्रा, मूत्राशय वा प्रोस्टेटसम्बन्धी गम्भीर रोगको संकेत हुन सक्छन्।

६. असामान्य रक्तस्राव

खोकीसँग रगत आउनु, दिसा वा पिसाबमा रगत देखिनु, रजोनिवृत्तिपछि महिलामा महिनावारीजस्तै रक्तस्राव हुनु वा शरीरको कुनै पनि भागबाट अस्पष्ट रूपमा रगत बग्नु क्यान्सरको संकेत हुन सक्छ।

७. निको नहुने घाउ वा मुखको अल्सर

मुख वा जिब्रोमा भएको अल्सर वा अन्य कुनै घाउ तीन हप्ताभन्दा बढी समयसम्म निको हुँदैन भने यो मुखको क्यान्सरसहित अन्य गम्भीर रोगको संकेत हुन सक्छ। विशेषगरी गुट्खा वा सुर्तीजन्य पदार्थ सेवन गर्ने व्यक्तिले यस्ता लक्षणलाई बेवास्ता गर्नु हुँदैन।

यदि कुनै पनि असामान्य लक्षण दुईदेखि तीन हप्ताभन्दा बढी समयसम्म रहिरह्यो, बिस्तारै झन् बढ्दै गयो, वा तौल घट्ने, रक्तस्राव हुने, सास फेर्न गाह्रो हुने अथवा गम्भीर दुखाइजस्ता लक्षण देखिए भने तुरुन्तै विशेषज्ञ चिकित्सकसँग परामर्श गर्नुपर्छ।

(अस्वीकरणः यो सामग्री सामान्य जानकारीका लागि मात्र तयार गरिएको हो। यसलाई चिकित्सकीय सल्लाहको विकल्पका रूपमा लिनु हुँदैन। कुनै पनि स्वास्थ्य समस्या भएमा विशेषज्ञ चिकित्सकसँग परामर्श गर्नुहोस्।)