विचार/दृष्टिकोण

नेपाली सिनेमा : राज्यले चिन्न नसकेको सफ्ट पावर

केही समयअघि मात्रै सम्पन्न विश्वकै एक विशिष्ट अन्तर्राष्ट्रिय फिल्म महोत्सव ‘कान्स’को ७९औँ संस्करणका अवसरमा विश्वभरिका राजनीतिज्ञ, व्यापारी, पत्रकार, फिल्म वितरक तथा समीक्षकहरू पेरिसमा भेला भएका थिए । विश्वभरका चलचित्रकर्मीहरू यस...

त्रिभुवन विश्वविद्यालय : राजनीतिक भागबन्डादेखि सेवा आयोगको अग्निपरीक्षासम्म

राजनीतिक नियुक्तिको दुष्चक्र त्रिभुवन विश्वविद्यालयको पछिल्लो तीन दशकको इतिहास पल्टाउँदा एउटा तीतो यथार्थ निरन्तर देखिन्छ– विश्वविद्यालयका उपकुलपतिदेखि पियनसम्मका नियुक्ति राजनीतिक भागबन्डाको छायाबाट मुक्त हुन सकेका छैनन् । नियुक्ति प्रक्रियामा योग्यता, क्षमता र...

रास्वपा साढे तीन वर्षभन्दा बढी टिक्ने सम्भावना छैन

वर्तमान नेपाली राजनीति तरल अवस्थामा छ । विशेषगरी राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) को उदय र यो पार्टी सरकारमा पुगेपछि सिर्जना भएका विभिन्न शङ्कास्पद परिस्थितिलाई गहिरो विश्लेषण गर्न आवश्यक छ ।...

पुष्पलालको वैचारिक मार्गदर्शनमा कम्युनिस्ट आन्दोलनको पुनर्गठन

पृष्ठभूमि पुष्पलाल श्रेष्ठ नेपाली कम्युनिस्ट आन्दोलनका सदाबहार वैचारिक व्यक्तित्व हुनुहुन्छ। उहाँले केवल एउटा राजनीतिक दलको नेतृत्व गर्नुभएन, नेपाली क्रान्तिको वैचारिक दिशा निर्धारण गर्नुभयो। नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीका संस्थापक महासचिव, नेपाली समाजका पहिलो...

रूपान्तरणको पर्खाइमा त्रिवि : तत्काल गर्नुपर्ने के ?

विगतका सरकारले गरेका राजनीतिक नियुक्तिहरू अध्यादेशबाट खारेज भएसँगै रिक्त रहेका आधा दर्जनभन्दा बढी विश्वविद्यालयको नेतृत्वको सरकारले एकसाथ पदपूर्ति गरेको छ । त्रिभुवन विश्वविद्यालयका सहकुलपतिसमेत रहेका शिक्षामन्त्री सस्मित पोखरेलले सातवटा विश्वविद्यालयका उपकुलपतिहरू...

क्ल्याक्टन उपनिर्वाचन: आरोप, राजीनामा र पुनः जनादेश ?

लोकतन्त्रमा कुनै पनि जनप्रतिनिधिको वास्तविक शक्ति भनेकै जनताको भरोसा हो। कुनै नेता पद, प्रतिष्ठा वा शक्तिको बलमा होइन, बरु जनताले दिएको समर्थनका आधारमा मात्र बलियो हुन्छ। कहिलेकाहीँ राजनीतिमा यस्तो मोड...

चेक बाउन्स कानुन : वास्तविक कारोबारको खोजी कहिले ?

आधुनिक बैंकिङ प्रणालीमा चेक केवल एउटा भुक्तानीको माध्यम मात्र होइन, यो दुई पक्षबिचको आर्थिक विश्वास र दायित्वको लिखित अभिव्यक्ति पनि हो । कुनै व्यक्तिले अर्को व्यक्तिलाई चेक प्रदान गर्नु भनेको...

म्याराथनको टिसर्टमा खुम्चिएका बीपी : फेसन कि समाजवाद ?

आज साउन ६ गते, युगपुरुष जननायक विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाको ४४औँ स्मृति दिवस । यस दिनलाई राजनीतिक वृत्तमा र विशेष गरी बीपी स्वयंले स्थापना गरेको पार्टी नेपाली कांग्रेसले टोलदेखि केन्द्रीय कार्यसमितिसम्म विभिन्न...

मौन आँसुको जिम्मेवारी

‘जुन पीडा आफैँले भोगेको हुँदैन, त्यसको गहिराइ कथा सुनेर बुझ्न सकिन्छ, तर हृदयले महसुस गर्न कठिन हुन्छ ।’ यही जीवनको सत्य हो । यही इतिहासको सत्य हो । यही लोकतन्त्रको...

चीनबाट नेपालले लिनुपर्ने लाभ

नेपाल–चीन सम्बन्ध युगौँदेखिको हो । करिब १६०० वर्षअघि चिनियाँ भिक्षु फा स्यान र नेपाली भिक्षु बुद्धभद्रले एक अर्काको देशमा भ्रमण गर्नुका साथै बौद्ध धर्मसम्बन्धी ग्रन्थहरूको अनुवाद गर्दै धार्मिक तथा सांस्कृतिक...

गणितीय विज्ञान, कृत्रिम बुद्धिमत्ता र नवप्रवर्तन

शुद्ध गणित, गणितका सिद्धान्त, संरचना र प्रमेयहरूको विकास तथा तिनको तार्किक प्रमाणमा केन्द्रित शाखा हो, जसले सम्पूर्ण गणितको सैद्धान्तिक आधार निर्माण गर्छ। अनुप्रयुक्त गणित अर्थात् एप्लाइड म्याथम्याटिक्सले यिनै सिद्धान्तलाई विज्ञान,...

साझा देश, असमान अनुभूति

नेपाललाई हेर्ने दुईवटा दृष्टि छन्। एउटा दृष्टिले हिमाल, पहाड र तराई मिलेर बनेको सुन्दर भूगोल देख्छ। अर्को दृष्टिले त्यही भूगोलभित्र लुकेका असमानता, अविश्वास र ऐतिहासिक पीडाका तहहरू देख्छ। पहिलो दृष्टि नक्साको...

महिलाको संवैधानिक अधिकार र कार्यान्वयनको प्रश्न

काठमाडौँ । नेपालको संविधान हजारौँको बलिदानको जगमा निर्माण भएको संविधानसभाबाट बनेको ऐतिहासिक र मौलिक संविधान हो। नेपालको संविधान २०७२ ले समानता, समावेशिता, सामाजिक न्याय र लैङ्गिक समानतामा आधारित समाज निर्माणको...

बैंक खाता अरूलाई प्रयोग गर्न दिँदा के हुन्छ ?

रुकुमकी १९ वर्षीया रसिता (नाम परिवर्तन) को मोबाइल स्क्रिनमा एक दिन एउटा विज्ञापन झुल्कियो– ‘जब ट्रयाकरः घरमै बसीबसी मासिक १५ हजारदेखि २५ हजारसम्म कमाउने सुनौलो अवसर !’ कलेज पढ्दै गरेकी...

साउने सङ्क्रान्तिसँग जोडिएको मौलिकता

बेलैमा पानी परेकाले प्रायः जसोको पाखे खेतको रोपाइँ सकियो । असार १० गते हिलोमा पसेको हाम्रो रोपाइँ पनि असारकै दिनमा सुर्कासुर्कीसमेत तुरियो । रोपाइँको अन्तिम मेलो घर नजिकैको खले गरामा...

बहुदलीय जनवादको अगेनोमा रोटी सेक्ने र दाउरा बोक्नेबिचको द्वन्द्व

नेपाली राजनीतिक आकाशका चम्किलो नक्षत्र हुन् जननेता मदन भण्डारी । उनले देशलाई सम्भावित बर्बादी, रक्तपात र गृहयुद्धबाट बचाउन नेकपा (एमाले) को उदय गराउनु भयो । मातृभूमिको सार्वभौमसत्ता जोगाउन, वामपन्थी आन्दोलन बलियो...

के नागरिकले प्रहरीलाई रेकर्ड गर्न पाउने अधिकार छ ?

नेपालमा आज पनि बारम्बार उठ्ने र विवादको विषय बन्ने प्रश्न यही हो । कुनै सार्वजनिक स्थानमा प्रहरीले आफ्नो कर्तव्य वा कामकारबाही गरिरहेको वा निर्वाह गरिरहेको अवस्थामा नागरिकले त्यसको भिडियो वा...

पुराना दलहरूप्रति असन्तुष्टि किन बढ्यो ?

लोकतन्त्रको सबैभन्दा ठूलो शक्ति जनता हुन् । जनता नै राज्यसत्ताको स्रोत हुन् । जनता नै परिवर्तनका वाहक हुन् र अन्ततः जनताले नै कुनै राजनीतिक दललाई इतिहासमा उचाइमा पुर्‍याउँछन् वा किनारामा...

पछिल्ला वर्षमा कानुन निर्माणको गति सुस्त भयो

प्रदेश सभा कानुन निर्माण गर्ने थलो हो । प्रदेशका लागि आवश्यक कानुन निर्माणमा प्रदेश सभाको मुख्य भूमिका हुन्छ । बागमती प्रदेश सभाको दोस्रो कार्यकाल अन्तिम वर्षमा यात्रारत छ । बागमती प्रदेश...

ट्युनिसियादेखि त्रिपुरेश्वरसम्म : जलिरहेका नागरिकका पदचाप

नेपालका युवाहरूका लागि अब फेसबुक र टिकटकमा भावुक स्ट्याटस लेख्ने वा अरूको रोदनमा ताली बजाउने समय सकिएको छ, अब उठेर सडकमा आऊ र क्रूर व्यवस्था फेर ! इतिहास केवल संसद्का बहस...

साम्राज्यवादको घेराबन्दी र एसियाली प्रतिरोधको नयाँ सङ्कल्प

यसै महिना अर्थात् जुलाई १६ देखि १८, २०२६ मा दक्षिण एसियाली मुलुक श्रीलङ्काको राजधानी कोलम्बोमा साम्राज्यवादविरुद्ध एउटा ऐतिहासिक अन्तर्राष्ट्रिय वैचारिक बहस तथा सम्मेलन आयोजना हुँदै छ । ‘एसियाबाट हात झिक’...

प्रधानमन्त्री बालेन शाहलाई दोस्रो पत्र

प्रधानमन्त्रीज्यू, तपाईंको सरकारका पहिलो १०० दिनका कार्यसम्पादन र उपलब्धिहरूबारे समीक्षा, चर्चा र टीकाटिप्पणीहरू भइरहेकै बेला सार्वजनिक स्थानमा पिसाब फेरेको घटनाबारे राष्ट्रिय बहस चल्यो। त्यो बहस सेलाउन नपाउँदै, नगर प्रहरीले कानुन...

आँसु पुछ्न औँला छैनन्...

मुटु बाउँडिने एउटा दृश्य ! गोङ्गबुस्थित होल्डिङ सेन्टरमा उर्मिला तामाङ भक्कानिइरहेकी थिइन् । उनका आँखाबाट बरबरी आँसु खसिरहेको थियो । तर तपाईँलाई थाहा छ ? आफ्नै आँसु पुछ्नका लागि उनको...

नेपाली कांग्रेसभित्र असन्तुष्टि किन ?

कुनै पनि महान् संस्थाको सबैभन्दा ठुलो शक्ति आफ्नो कमजोरी लुकाउनु होइन, त्यसलाई स्वीकार गरेर सुधार गर्ने साहस गर्नु हो। आत्मसमीक्षा कमजोरीको सङ्केत होइन, परिपक्वताको परिचय हो। इतिहासले प्रमाणित गरेको छ कि...

उत्कर्ष र विचलनबाट हेर्दा नेपालको कम्युनिस्ट आन्दोलन

नेपालको आधुनिक राजनीतिक इतिहासमा यदि कुनै राजनीतिक विचारधाराले सबैभन्दा लामो समयसम्म जनताको आशा, परिवर्तनको आकाङ्क्षा र सामाजिक न्यायको अभियानलाई बोकेको छ भने त्यो कम्युनिस्ट आन्दोलन हो। वि.सं. २००६ मा पुष्पलालको...

सडकको भवितव्य, समाजको न्याय र सहानुभूतिको आहुति

केही दिनअघि एउटा सडक दुर्घटना भयो । जसले क्षणभरमै दुईवटा सर्वथा अपरिचित परिवारको हाँसो र खुसीलाई एउटै नियतिको भुमरीमा ल्याएर पछारिदियो । कार र मोटरसाइकल एकापसमा ठोक्किए । दुर्घटनामा मोटरसाइकल...

आदर्शका अग्निशिखा : बीपी, सुवर्ण, गणेशमान, कृष्णप्रसाद र गिरिजाबाबुबाट नयाँ पुस्ताले के सिक्ने ?

इतिहासलाई केवल सम्झनाको विषय बनाइयो भने त्यो विस्तारै सङ्ग्रहालयमा सीमित हुन्छ। तर इतिहासका आदर्शहरूलाई वर्तमानको व्यवहारमा उतार्न सकियो भने त्यसले भविष्य निर्माण गर्छ। नेपाली कांग्रेसको सबैभन्दा ठूलो सम्पत्ति यसको कार्यालय,...

जनसाङ्ख्यिकीय सङ्क्रमणको कोणबाट युवाका आकाङ्क्षा र राज्यको दायित्व

प्रत्येक वर्ष जुलाई ११ मा मनाइने विश्व जनसङ्ख्या दिवस केवल जनसङ्ख्याको आकार मापन गर्ने औपचारिक अवसर मात्र होइन। यो मानव विकास, सामाजिक न्याय, जनसाङ्ख्यिकीय परिवर्तन र दिगो भविष्यबारे आत्ममूल्याङ्कन गर्ने...

नेपालको सरकारी सेवाहरूमा समानुभूतिपूर्ण व्यवहार

सन् २००७ मा उच्च अध्ययनको सिलसिलामा फिनल्याण्ड पुग्दाको एउटा अनुभव स्मरणीय छ । विश्वविद्यालय सानो सहरमा भए पनि ठाउँ नौलो थियो, त्यसैले सोध्दै–खोज्दै गन्तव्यमा पुग्नुपर्ने अवस्था थियो । अहिले जस्तो...

नेपाली कांग्रेस: रक्त, त्याग र लोकतन्त्रको अखण्ड यात्रा

कुनै पनि राजनीतिक दलको वास्तविक शक्ति उसको चुनावी जित–हारले मात्र मापन हुँदैन। त्यसको मूल्याङ्कन इतिहासले गर्छ। इतिहासले हेर्छ कि त्यो दलले राष्ट्रका लागि के त्याग गर्‍यो, जनताको स्वतन्त्रताका लागि कति...

अनलाइन ठगीबाट कसरी जोगिने ?

पछिल्लो समय अनलाइन ठगीका घटना निकै बढेको छ । विशेषतः अनलाइन ठगी बढ्नुमा इन्टरनेटको बढ्दो प्रयोग हो । सामाजिक सञ्जालको बढ्दो प्रयोग, डिजीटल भुक्तानीको प्रचलन पनि बढ्दै गएको छ ।...

बालेनको ‘ब्रेकविहीन’ शासनको मोहले दम्भपूर्ण नेतृत्वतर्फ सङ्केत गर्दैछ

राजनीतिमा केही प्रसङ्गहरू फरक हुन सक्छन्, तर तिनले दिने सन्देशमा समानता हुन्छ । नेपालको समकालीन राजनीतिमा पनि यस्तै एउटा रोचक समानता देख्न सकिन्छ । कुनै समय दुईतिहाइ बहुमतको शक्तिको नजिक...

सुशासनमा बालेन सरकारका सय दिन

लोकतन्त्रमा नयाँ राजनीतिक शक्तिको उदय केवल सत्ता परिवर्तन होइन, बरु परम्परागत शासकीय बेथिति र दण्डहीनता विरुद्धको जनआक्रोशको प्रकटीकरण हो । जेनजी विद्रोहको जगमा गत चैत १३ गते बालेन्द्र शाहको नेतृत्वमा...

इतिहासले फेरि एकपटक नेपाली कांग्रेसलाई बोलाइरहेको छ

नेपाल अहिले केवल राजनीतिक परिवर्तनको यात्रामा छैन; यो विश्वास, उत्तरदायित्व र राष्ट्रिय चरित्रको कठिन परीक्षाबाट गुज्रिरहेको छ । संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र स्थापना भएको डेढ दशकभन्दा बढी समय बितिसकेको छ ।...

ऐतिहासिक षड्यन्त्रको पासोमा रैथाने शिल्पी समुदाय

नेपाल, भारतका वर्तमानमा अनुसूचित जाति तथा कथित दलित भनेर चिनिने शिल्पी समुदायहरूको प्रश्न केवल सामाजिक विभेदको प्रश्न मात्र होइन । यो इतिहास, सभ्यता, पहिचान, संस्कृति, भूमि र अस्तित्वसँग जोडिएको गम्भीर...

सुशासन, पारदर्शिता र जबाफदेही सरकार नै आजको आवश्यकता

नेपाली जनताले राजनीतिक दलहरूलाई केवल सत्ता हस्तान्तरणका लागि मत दिएका होइनन् । जनताको अपेक्षा सधैँ स्पष्ट छ– देशमा सुशासन होस्, कानुन सबैमाथि समान रूपमा लागू होस्, राज्यका प्रत्येक निकाय पारदर्शी...

प्रदेश सभा खारेज गर्दैमा सङ्घीयता खारेज भयो भन्न मिल्दैन

दुनियाँमा शक्ति बाँडफाँटका दुई वटा तरिका छन् । केन्द्रलाई तोकिएका बाहेक सबै अधिकार तल दिइन्छ, तल दिइएका अधिकारहरू बाहेक सबै अधिकार केन्द्रमा रहन्छन् । यो कुरालाई बढी स्पष्ट गर्न सङ्घीय शासन...

सामुदायिक विद्युतीकरणः योगदानको सम्मान र भविष्यको जिम्मेवारी

नेपालमा विद्युत् विकासको इतिहास केवल जलविद्युत आयोजना निर्माणको कथा मात्र होइन, यो पनि लाखौँ नागरिकको उज्यालोप्रतिको चाहना, समुदायको सहभागिता र राज्यसँगको सहकार्यको इतिहास हो । आज देशका अधिकांश घरधुरीमा विद्युत्...

रूपान्तरणको हाइवे कि विरोधाभासको सुरुङ ?

२०८२ भदौ २३ र २४ मा जेनजी पुस्ताको नेतृत्वमा सडकबाट उर्लिएको जनविद्रोहले नेपाली राजनीतिमा स्थायी बन्दै गएको दलीय गुटतन्त्र र (अ)नीतिगत भ्रष्टाचारको जग खलबलाइदियो । सुशासन र शासकीय रूपान्तरणप्रतिको त्यही...

साँचो समीक्षकको निष्ठा लेखकप्रति होइन, सत्यप्रति हुन्छ

साहित्य मानव सभ्यताको सामूहिक स्मृति हो। समयले आफ्ना अनुभव, सङ्घर्ष, विजय, पराजय, आशा र आत्मबोधलाई जहाँ सुरक्षित राख्छ, साहित्य त्यहीँ जन्मन्छ। इतिहासले घटनाहरू अभिलेख गर्छ; साहित्यले तिनको आत्मा बचाएर राख्छ।...

गेउरिया खोलामा पक्की पुल बनेसँगै आवागमन सहज

विद्यार्थी कुटपिट गरी घाइते बनाएको आरोपमा शिक्षक पक्राउ

भारतबाट ल्याउँदै गरेको खैरो हेरोइनसहित युवक पक्राउ

नेकपा मोरङको एकता भेला, ७९९ सदस्यीय जिल्ला कमिटी गठन

लागुऔषधसहित भारतमा दुईजना पक्राउ

मधेसमा लागूऔषधविरुद्ध अभियान, तीन वर्षमा दुई हजार ८११ जना पक्राउ

नारायणी अस्पताल घटनाबारे छानविन गर्न समिति गठन

कांग्रेस र कम्युनिस्टले देशमा भाँडभैलो मच्चाए : उपेन्द्र यादव

होस्टललाई नियमन गर्दै स्थानीय प्रशासन

भोटेकोसीमा गाडी खसेपछि खोजी तथा उद्धारमा खटेकालाई हौसला दिन गृहमन्त्री घटनास्थलमै पुगे

प्रदेश सरकार गठनमा एमाले-नेकपा सहकार्य, सत्ताका लागि चटारो कि दुरदृष्टि ?

मार्गदर्शनसहित बागमतीको बजेट कार्यान्वयनको अख्तियारी

एमाले लुम्बिनी प्रदेश कमिटीको आठौँ पूर्ण बैठक कपिलवस्तमा

मोबाइल नदिएको निहुँमा साथीको हत्या

महानगरको प्रतिवेदनप्रति पोखराका सुकुमबासी असन्तुष्ट

गण्डकी संसद्ले पारित गरेको गाँजा विधेयक प्रदेश प्रमुखले फर्काइदिए

लुम्बिनीमा नयाँ सरकारबारे अझै औपचारिक छलफल सुरु भएन

यात्रुलाई बासी खाना खुवाउने होटललाई २५ हजार जरिवाना

लुम्बिनी प्रदेश : कांग्रेसका मन्त्रीहरूले भोलि सामूहिक रूपमा राजीनामा बुझाउने

राजपुरमा ढिस्कोले पुरिएर किशोरको मत्यु

प्रदेश चलाउने केन्द्रीकृत मानसिकता भत्काउनुपर्छ : शाही

एमाले कर्णालीले भन्यो- ‘नेकपाकै कारण मुख्यमन्त्रीले राजीनामा दिनुपर्‍यो, केन्द्रको निर्णय हामीलाई पचेको छैन’

कर्णालीमा नयाँ मुख्यमन्त्री नियुक्तिका लागि प्रक्रिया अघि बढ्यो, प्रदेश प्रमुखद्वारा आह्वान

कँडेलले भने- तपाईं पहल गर्नुस् म तयारै छु भनेकै हो

‘२५ गतेभित्र सुदूरपश्चिममा नयाँ सरकार बन्छ'

बेड मागेर विश्वविद्यालय चलाउने कि आफ्नै अस्पतालबाट सुरु गर्ने ?

शिक्षा सचिव पौडेलद्वारा डा. केसीसँग अनौपचारिक संवाद

सुदूरपश्चिममा पाँचौँ मुख्यमन्त्री बन्दै खगराज भट्ट

गेटा अस्पताललाई ३०० बेडको बनाएर तत्काल सञ्चालन गर्न पूर्व स्वास्थ्यमन्त्री पौडेलको सुझाव