भर्खरै सम्पन्न १० वटा वामपन्थी दल र समूहहरूको ऐतिहासिक एकताबाट नयाँ दलका रूपमा नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) को जन्म भएको छ । यो केवल सङ्गठनात्मक एकता मात्र होइन, नेपाली कम्युनिस्ट आन्दोलनको नयाँ अध्याय पनि हो । 

यो पार्टीमा संयोजक पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ र सह–संयोजक माधवकुमार नेपाल रहेका छन् । प्रचण्ड माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष थिए भने माधव नेपाल एकीकृत समाजवादीका अध्यक्ष थिए । उनीहरूबिचको यो एकता केवल नेताहरूको समझदारी मात्र होइन, पछिल्लो समय युवाहरूको आन्दोलनले उठाएको परिवर्तनको चाहना र दबाबको परिणाम पनि हो । 

यसैकारण, प्रचण्ड स्वयंले यो एकतालाई ‘जनचेतनाको उपलब्धि’ र ‘इतिहासले दिएको अवसर’ भनेर स्वीकार गरेका छन् । अब नेपाली कम्युनिस्ट पार्टीको मुख्य जिम्मेवारी, अतीतका अनुभवबाट सिक्दै, नयाँ ऊर्जा र दिशासहित देशलाई समाजवादतर्फ अघि बढाउने हो । त्यसका लागि पार्टीले केही ठूला कार्यभार पूरा गर्नुपर्नेछ ।

• प्राप्त उपलब्धिको रक्षा

नेपालमा कम्युनिस्ट आन्दोलनले दसकौँ लामो सङ्घर्षपछि संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र स्थापना गरेको छ । यो सहज उपलब्धि होइन । यो हजारौँ क्रान्तिकारीको बलिदान, जेल–नेल र जनताको लामो प्रतिरोधको फल हो । अहिलेको पहिलो जिम्मेवारी भनेको ती ऐतिहासिक उपलब्धिहरूको रक्षा गर्नु हो ।

संविधान, संघीयता, गणतन्त्र, धर्मनिरपेक्षता, समानुपातिक प्रतिनिधित्व र मौलिक हकहरू यी सबै जनताको संघर्षले हासिल गरेका उपलब्धी हुन् । तर पछिल्लो समय यी उपलब्धिको रक्षा कसरी गर्ने भन्ने सन्दर्भमा चुनौती थपिएको छ ।

प्रतिक्रियावादी शक्तिहरू पुनः संगठित हुँदैछन् । यस्तो अवस्थामा कम्युनिस्ट पार्टीले यी उपलब्धिहरूलाई जोगाउने दृढ नीति लिनु अनिवार्य छ ।

• पार्टीको स्पष्ट नीति तथा सिद्धान्त

अघिल्ला वर्षहरूमा कम्युनिस्ट आन्दोलन वैचारिक अस्पष्टता र अवसरवादका कारण कमजोर बन्यो । नीति तथा सिद्धान्तमा कमजोर वैचारिक अडान हुँदा पार्टीहरू सत्ता केन्द्रित बन्न पुगे, जसले जनता र कार्यकर्ताबीचको दूरी बढ्यो । नयाँ पार्टीले अब यही भूल दोहो¥याउनु हुँदैन ।

वैचारिक रूपमा मार्क्सवाद–लेनिनवाद र नेपाली परिवेशअनुकूल समाजवादी दृष्टिकोणलाई मार्गदर्शन सिद्धान्त बनाउनु पर्छ । केवल नारामा मात्र होइन, व्यवहारमा समाजवादी अर्थतन्त्र, उत्पादनका साधनमा जनताको नियन्त्रण र वर्गीय असमानता अन्त्य गर्ने नीति अघि बढाउनुपर्छ ।

• नेता–कार्यकर्ताको उचित व्यवस्थापन

पार्टीमा धेरै प्रवृत्तिका नेता तथा कार्यकर्ताहरू एउटै छानामुनि आएका छन् । यो विविधता पार्टीको शक्ति पनि हो, चुनौती पनि । त्यसैले व्यवस्थापन न्यायपूर्ण हुन जरुरी छ ।

पद र जिम्मेवारी बाँडफाँटमा अनुशासन, पारदर्शिता र योग्यता मापदण्डमा आधारित प्रणाली विकास गर्नुपर्छ । कुनै पनि नेताको व्यक्तिवादी वा गुटीबादी सोचले पार्टी कमजोर पार्न सक्छ । त्यसैले ‘समान अवसर र समान सम्मान’ को संस्कृतिलाई संस्थागत गर्नुपर्छ ।

• विधिको शासन कायम गर्नु

समाजवादको बाटोमा अघि बढ्न कानून भन्दामाथि कोही हुँदैन भन्ने सिद्धान्त अंगीकार गर्नुपर्छ । लोकतान्त्रिक संस्थाहरूलाई सम्मान गर्ने, कानुनी शासनको संस्कृति बसाल्ने र सबै निर्णयहरू सामूहिक प्रक्रियाबाट हुने सुनिश्चित गर्नुपर्छ ।

अतीतमा पार्टीहरूमा देखिएको निर्णय ‘व्यक्ति केन्द्रित’ हुँदा त्यसले पार्टीलाई जनतासँग जोड्न सकेन । त्यसैले अब त्यस्तो प्रवृत्ति अन्त्य हुनुपर्छ । नयाँ कम्युनिस्ट पार्टीले पार्टीभित्र पनि र राज्य सञ्चालनमा पनि विधिको शासनलाई आधार बनाउनु जरुरी छ ।

• समाजवादी क्रान्तिको बाटो

नेपालले गणतन्त्र स्थापना गरे पनि आर्थिक र सामाजिक संरचना अझै सामन्ती र पुँजीवादी सम्बन्धमा जेलिएको छ । त्यसैले राजनीतिक क्रान्तिपछि आर्थिक क्रान्ति अर्थात् समाजवादी रूपान्तरण अबको ऐतिहासिक आवश्यकता हो ।

समाजवादको बाटो भनेको सम्पत्तिको न्यायपूर्ण वितरण, उत्पादनको सामाजिक स्वामित्व र नागरिकको आर्थिक स्वतन्त्रता हो । पार्टीले उद्योग, कृषि, शिक्षा, स्वास्थ्य र रोजगारीमा राज्यको अग्रणी भूमिका सुनिश्चित गर्नैपर्छ । उत्पादनमूलक क्षेत्रलाई बलियो बनाउँदै वैदेशिक निर्भरता घटाउने नीति लिनुपर्छ ।

• सुशासनको काम

भ्रष्टाचार, अनुशासनहीनता र असमान पहुँचले राज्य प्रणालीमा जनताको विश्वास कमजोर बनाएको छ । नयाँ कम्युनिस्ट पार्टीले सुशासनलाई प्राथमिक कार्यसूचीमा राख्नुपर्छ । 

जनताको करबाट चल्ने राज्य संयन्त्र पारदर्शी, जिम्मेवार र परिणाममुखी हुनुपर्छ । पार्टीका प्रतिनिधिहरूले उदाहरण प्रस्तुत गर्नका लागि ‘पहिलो सुधार आफैंबाट’ भन्ने नीति अपनाउनुपर्छ ।

• विकास र रोजगारी

विकास केवल ठूला सडक वा भवन निर्माण होइन । मानव जीवनको समग्र उन्नति हो । त्यसैले पार्टीले विकासलाई उत्पादन र रोजगारसँग जोड्नुपर्छ ।

आफ्नै देशमा रोजगारी सिर्जना गरेर युवालाई विदेश पलायन हुनबाट रोक्नुपर्छ । कृषि, पर्यटन, जलविद्युत्, सूचना प्रविधि र साना–मझौला उद्योगमा लगानी वृद्धि गरी आत्मनिर्भर अर्थतन्त्रको जग बसाल्नुपर्छ । विकासको मुख्य लक्ष्य जनताको जीवनस्तर उकास्ने हुनुपर्छ ।

• चुनावमा सहभागिता र जनविश्वास निर्माण

पार्टीको संगठन बलियो बनाउन चुनावमार्फत जनमतको परीक्षामा जानु आवश्यक हुन्छ । तर चुनाव केवल सिट जित्ने साधन होइन, विचार र कार्यक्रम जनतासमक्ष पु¥याउने अवसर पनि हो ।

पार्टीले जनताको बिचमा गएर आफ्नो नीति, सिद्धान्त र आगामी योजनाहरू स्पष्ट रूपमा प्रस्तुत गर्नुपर्छ । चुनाव प्रचारमा व्यक्तिगत आरोप–प्रत्यारोप होइन, विचार र विकल्पको राजनीति गर्नुपर्छ । यो पार्टी सत्तामा पहुँच कायम गर्न गठन गरिएको होइन, परिवर्तनका लागि आएको हो भन्ने जनतामा विश्वास जगाउनु पर्छ ।

• जबाफदेही र उत्तरदायित्व

अघिल्ला कम्युनिस्ट सरकारहरूमा जनताको असन्तोषको मुख्य कारण नै जबाफदेहिताको अभाव थियो । अब त्यो गल्ती सुधार्नु पर्छ ।

जनतालाई हरेक नीति, निर्णय र कार्यान्वयनका चरणमा जानकारी दिने, आलोचना सुन्ने र सुधार गर्न तयार रहने संस्कृतिलाई संस्थागत गर्नुपर्छ । पार्टीका नेता र जनप्रतिनिधिहरूले आफू जनताप्रति उत्तरदायी छन् भन्ने अनुभूति सधैँ राख्नुपर्छ ।

माथि नै भनियो, नेपालको कम्युनिस्ट आन्दोलन नयाँ अध्यायमा प्रवेश गरेको छ । तर यसलाई केवल नाम वा संगठनको एकता होइन, यसलाई वैचारिक र व्यवहारिक रूपान्तरणको सुरुवातका रूपमा लिनुपर्छ ।

अब यो पार्टीले एकतालाई केवल संख्यामा होइन, संघर्ष र सिर्जनाको शक्तिमा रुपान्तरण गर्न सक्नु पर्छ । पार्टीले आफ्नो कार्यभार ईमानदारीका साथ पूरा गर्न सक्यो भने जनताको विश्वास पुनः प्राप्त हुनेछ । देश समाजवादको दिशातर्फ स्थिर गतिमा अघि बढ्नेछ र नेपालको राजनीतिक इतिहासमा यो एकता साँच्चिकै ऐतिहासिक साबित हुनेछ ।

चाहनासँगै चुनौती पनि छन् तर सिद्धान्तमा दृढता, जनतासँग नाता र व्यवहारमा पारदर्शिता कायम गर्न सकियो भने नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी फेरि एक पटक जनताको विश्वास र इतिहासको सम्मान दुबै बन्न सक्छ । नयाँ पार्टीको प्रमुख कार्यभार यही हो । 

सबैमा नेपाली समाजवादी यात्राको अग्रिम शुभकामना !